Rahul Gandhi INDIA Alliance Rally: દિલ્હીના ઐતિહાસિક રામલીલા મેદાનમાં 1 નવેમ્બરે યોજાયેલી INDIA ગઠબંધનની રેલીને વિપક્ષના મોટા શક્તિપ્રદર્શન તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમરના રાજીનામાની માંગ સાથે યોજાયેલી આ રેલીમાં રાહુલ ગાંધી સહિત વિપક્ષના અનેક નેતાઓ અને મોટી સંખ્યામાં લોકો જોડાયા હતા. મિન્ટો બ્રિજથી શરૂ થયેલી કૂચમાં સામેલ લોકો કલાકો સુધી ચાલીને રામલીલા મેદાન પહોંચ્યા હતા.
રેલીમાં મોટી સંખ્યામાં લોકોની હાજરી હોવા છતાં BJPએ તેને નિષ્ફળ ગણાવી હતી. BJPના નેતાઓએ કોંગ્રેસ દ્વારા જણાવવામાં આવેલી ભીડની સંખ્યા સામે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા અને દાવો કર્યો હતો કે રેલીમાં અપેક્ષા કરતાં ઘણા ઓછા લોકો આવ્યા હતા. જોકે, BJPએ રેલીમાં ઉઠાવવામાં આવેલા મુખ્ય મુદ્દાઓ પર કોઈ ખાસ જવાબ આપ્યો નહોતો. તેણે જ્ઞાનેશ કુમારનો પણ સીધો બચાવ કર્યો નહોતો.
રેલીમાં હાજર રહેલા લોકો અને કેટલાક વરિષ્ઠ પત્રકારોના મતે, આ દેશની મોટી રાજકીય રેલીઓમાંની એક હતી. અંદાજ મુજબ, તેમાં ઓછામાં ઓછા એક લાખ લોકો સામેલ થયા હતા. મેદાનમાં જગ્યા ઓછી પડતાં ઘણા લોકોને પ્રવેશ મળ્યો નહોતો અને તેમને પાછા ફરવું પડ્યું હતું. બીજી તરફ, કેટલાક લોકો મેદાનમાં કાદવ અને પાણી ભરાયેલી સ્થિતિ હોવા છતાં ત્યાં જ રોકાયા હતા.
JP આંદોલન અને અણ્ણા હજારેની રેલી સાથે સરખામણી
આ રેલીની સરખામણી દેશના મોટા રાજકીય આંદોલનો સાથે કરવામાં આવી રહી છે. 24 જૂન 1974ના રોજ પટનાના ગાંધી મેદાનમાં જયપ્રકાશ નારાયણની આગેવાની હેઠળ યોજાયેલી રેલી ભારતીય રાજકારણમાં એક મહત્ત્વપૂર્ણ ઘટના બની હતી. ત્યારબાદ અણ્ણા હજારેના ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલન દરમિયાન પણ મોટી સંખ્યામાં લોકો રસ્તા પર ઉતર્યા હતા.
રામલીલા મેદાનની રેલીમાં માત્ર રાજકીય પક્ષોના કાર્યકરો જ નહીં, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓ, મધ્યમ વર્ગના લોકો અને સામાન્ય નાગરિકો પણ સામેલ થયા હતા. કેટલાક એવા લોકો પણ હાજર રહ્યા હતા, જેઓ અગાઉ કોંગ્રેસની કૂચ કે રાજકીય કાર્યક્રમોમાં ભાગ લેવાનું ટાળતા હતા. 12 ઑક્ટોબરે સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી કાઢવામાં આવેલી કૂચમાં પણ આવા લોકો જોડાયા હતા.
આ ઘટનાને વિપક્ષ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, કારણ કે તે દર્શાવે છે કે ચૂંટણી અને લોકશાહી સંસ્થાઓને લગતા મુદ્દાઓ હવે રાજકીય કાર્યકરોની બહાર પણ ચર્ચાનો વિષય બની રહ્યા છે.
રાજકીય રેલીઓમાં ભીડની સંખ્યા પર વિવાદ નવો નથી
રાજકીય નેતાઓ માટે રેલીમાં કેટલા લોકો આવ્યા તે હંમેશાં પ્રતિષ્ઠાનો મુદ્દો રહ્યો છે. અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે 2017માં પોતાના શપથગ્રહણ સમારોહ દરમિયાન એકઠી થયેલી ભીડને લઈને મોટો પ્રચાર કર્યો હતો. જોકે, તે સમયની તસવીરોમાં 2009માં બરાક ઓબામાના શપથગ્રહણ સમારોહમાં વધુ લોકો હાજર હોવાનું જોવા મળ્યું હતું.
ટ્રમ્પે 6 જાન્યુઆરી 2021ના રોજ યોજાયેલી પોતાની રેલીને પણ અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી રેલી ગણાવી હતી. આ જ રેલી બાદ અમેરિકાની કેપિટલ ઇમારત પર હુમલો થયો હતો. આ ઉદાહરણ દર્શાવે છે કે રાજકીય પક્ષો માટે ભીડની સંખ્યા માત્ર આંકડો નથી, પરંતુ પોતાની લોકપ્રિયતા બતાવવાનું સાધન પણ બની શકે છે.
BJPને વિપક્ષની વધતી લોકપ્રિયતાની ચિંતા
BJP દ્વારા રામલીલા મેદાનની રેલીની ભીડ પર સવાલ ઉઠાવવાનું એક કારણ વિપક્ષના વધતા પ્રભાવને રોકવાનો પ્રયાસ પણ હોઈ શકે છે. BJP સતત એવો રાજકીય સંદેશ આપવા માગે છે કે દેશની જનતાનું પ્રતિનિધિત્વ નરેન્દ્ર મોદી કરે છે, જ્યારે વિપક્ષને મર્યાદિત સમર્થન મળ્યું છે.
પરંતુ મોટી સંખ્યામાં લોકો રસ્તા પર ઉતરે ત્યારે સત્તાધારી પક્ષ માટે આ સંદેશ જાળવી રાખવો મુશ્કેલ બની શકે છે. ખાસ કરીને જ્યારે રેલીમાં વિદ્યાર્થીઓ અને મધ્યમ વર્ગના લોકો પણ જોડાય, ત્યારે તે રાજકીય અસંતોષનો સંકેત બની શકે છે.
ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને લોકશાહી સંસ્થાઓ અંગે સવાલો ઊભા થતા હોય ત્યારે રસ્તા પર થતું પ્રદર્શન જનતાનો અવાજ બની શકે છે. વિપક્ષ આ જ મુદ્દાને આગળ ધપાવી રહ્યો છે.
વિદ્યાર્થીઓના આંદોલનથી વિપક્ષને મળ્યો ટેકો
જુલાઈમાં વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા વિરોધ પ્રદર્શન પછી વિપક્ષને મળતા સમર્થનમાં વધારો થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે. જંતર-મંતર પર વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા વધતાં મધ્યમ વર્ગના લોકો પણ ધીમે ધીમે આ મુદ્દાઓ સાથે જોડાવા લાગ્યા હતા.
રાહુલ ગાંધીએ પણ આ મુદ્દાઓ પર સતત દબાણ જાળવી રાખ્યું છે. 31 ઑક્ટોબરે જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ પ્રતીકાત્મક જાહેર મહાભિયોગની કાર્યવાહી અને ત્યારબાદ 1 નવેમ્બરની રેલીને આ જ અભિયાનના ભાગરૂપે જોવામાં આવે છે.
વિપક્ષનું માનવું છે કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમરના રાજીનામાની માંગને મજબૂત બનાવવા માટે વ્યાપક જનસમર્થન જરૂરી છે. બીજી તરફ, જો કેન્દ્ર સરકાર જ્ઞાનેશ કુમારનો બચાવ કરતી રહેશે તો સરકારની વિશ્વસનીયતા પર અસર પડી શકે છે, એવો વિપક્ષનો અભિપ્રાય છે.
સત્તાધારી ગઠબંધનમાં પણ મતભેદના સંકેતો
વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ અને વોટ ચોરીના આરોપો વચ્ચે સત્તાધારી વ્યવસ્થામાં મતભેદ હોવાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા છે. વિરોધ પ્રદર્શનનો સામનો કેવી રીતે કરવો તે મુદ્દે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ગૃહમંત્રી અમિત શાહ વચ્ચે મતભેદ હોવાની ચર્ચા છે.
કેટલાક વરિષ્ઠ કેન્દ્રીય મંત્રીઓએ લાંબા સમયથી અટકેલા કેબિનેટ ફેરબદલ પહેલાં રાજીનામું આપવાનો ઇનકાર કર્યો હોવાના અહેવાલો પણ છે. BJPના કેટલાક સહયોગી પક્ષોએ સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) અંગે ચૂંટણી પંચ પાસેથી સ્પષ્ટતા માંગી હતી.
ચિરાગ પાસવાને જુલાઈમાં પોલીસની કાર્યવાહી સામે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી, જોકે બાદમાં તેમણે પોતાનું વલણ બદલી નાખ્યું હતું. બીજી તરફ, જગન મોહન રેડ્ડી, નવીન પટનાયક અને કે.ટી. રામા રાવ જેવા પ્રાદેશિક નેતાઓએ પણ વિદ્યાર્થીઓના સમર્થનમાં અવાજ ઉઠાવ્યો હતો અને જ્ઞાનેશ કુમરના રાજીનામાની માંગ સાથે જોડાયા હતા.
ચૂંટણી પંચની કામગીરી પર પણ સવાલ
આ સમગ્ર વિવાદ વચ્ચે અમલદારશાહી અને ચૂંટણી પંચની કામગીરી અંગે પણ ચર્ચા વધી છે. કેટલાક અહેવાલો મુજબ, વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ સરકારી કર્મચારીઓને તમામ નિર્ણયો લેખિતમાં નોંધવાની સૂચના આપી છે, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ ખોટા કે ગેરકાયદેસર નિર્ણયનો આરોપ ન લાગે.
આ ઉપરાંત, બે ચૂંટણી કમિશનરોએ દસ મહિનાના સમયગાળા દરમિયાન 14 વખત જ્ઞાનેશ કુમરની નિર્ણય લેવાની પદ્ધતિ સામે લેખિત વાંધા ઉઠાવ્યા હોવાની માહિતી સામે આવી છે. આ વાંધાઓમાં કેબિનેટ સચિવને લખવામાં આવેલા પત્રોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
રામલીલા મેદાનની રેલી બાદ વિપક્ષી પક્ષોમાં ઉત્સાહ વધ્યો છે. બીજી તરફ, BJPએ રેલીને નિષ્ફળ ગણાવી હોવા છતાં તેમાં ઉઠાવવામાં આવેલા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા ટાળી છે. હવે આ જનસમર્થન આગામી રાજકીય કાર્યક્રમો અને ચૂંટણીમાં કેટલો પ્રભાવ પાડે છે તે જોવાનું રહેશે.
