UP Agniveer Service Extension: ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભાની 2027ની ચૂંટણી પહેલાં અગ્નિવીરોને લઈને કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની બે મહત્ત્વપૂર્ણ જાહેરાતો ચર્ચામાં આવી છે. કેન્દ્ર સરકારે અગ્નિવીરોની ચાર વર્ષની સેવા વધારીને છ વર્ષ કરવાની મંજૂરી આપી છે, જ્યારે મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે ઉત્તર પ્રદેશમાં સરકારી નોકરીઓમાં અગ્નિવીરો માટે 20 ટકા અનામતની જાહેરાત કરી છે. 4 નવેમ્બર, બુધવારે થયેલી આ જાહેરાતોને કારણે સવાલ ઊઠી રહ્યા છે કે શું BJP ચૂંટણી પહેલાં અગ્નિપથ યોજના અંગે યુવાનોમાં રહેલી નારાજગી દૂર કરવાની તૈયારી કરી રહી છે?

ઉત્તર પ્રદેશમાં ફેબ્રુઆરી-માર્ચ 2027માં વિધાનસભાની ચૂંટણી યોજાવાની છે. આવી સ્થિતિમાં યુવાનો અને રોજગાર સાથે જોડાયેલા નિર્ણયો રાજકીય રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ બની ગયા છે. જોકે, બંને જાહેરાતો પાછળ એક જ સંયુક્ત ચૂંટણી રણનીતિ હોવાના કોઈ સ્પષ્ટ પુરાવા નથી.

અગ્નિવીરોની ચાર વર્ષની સેવા હવે છ વર્ષ થઈ શકશે

ચીફ ઑફ ડિફેન્સ સ્ટાફ (CDS) જનરલ એનએસ રાજા સુબ્રમણીએ 4 નવેમ્બરે જાહેરાત કરી હતી કે અગ્નિપથ યોજના હેઠળ ભરતી થયેલા અગ્નિવીરોને ચાર વર્ષની પ્રારંભિક સેવા બાદ વધુ બે વર્ષ કામ કરવાની તક મળશે. આ નિર્ણયને કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે મંજૂરી આપી છે.

અગ્નિપથ યોજનાની મૂળ જોગવાઈ મુજબ, ચાર વર્ષની સેવા પૂર્ણ થયા બાદ 25 ટકા અગ્નિવીરોને કામગીરી અને નિર્ધારિત માપદંડોના આધારે નિયમિત સેનામાં સામેલ કરવામાં આવે છે. બાકીના 75 ટકા અગ્નિવીરોને સેવામાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે.

હવે નવી વ્યવસ્થા હેઠળ આ 75 ટકા અગ્નિવીરોને વધુ બે વર્ષ સેવા કરવાની તક મળી શકશે. ત્યારબાદ નિયમિત સશસ્ત્ર દળોમાં સામેલ થવા માટે તેમની યોગ્યતા, કામગીરી અને પસંદગી પ્રક્રિયાને ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે.

જનરલ એનએસ રાજા સુબ્રમણીએ જણાવ્યું હતું કે આ દરખાસ્ત સશસ્ત્ર દળો તરફથી આવી હતી. આ નિર્ણય એવા સમયે લેવામાં આવ્યો છે, જ્યારે અગ્નિપથ યોજના હેઠળ ભરતી થયેલા પ્રથમ બેચની ચાર વર્ષની સેવા પૂર્ણ થવાની છે. ભારતીય નૌકાદળના પ્રથમ બેચની સેવા 21 નવેમ્બરથી, વાયુસેનાના પ્રથમ બેચની 21 ડિસેમ્બરથી અને ભૂમિસેનાના પ્રથમ બેચની 31 ડિસેમ્બરની આસપાસ પૂર્ણ થવાની હતી. 2026ના અંત સુધીમાં 18 હજારથી વધુ અગ્નિવીરોની ચાર વર્ષની સેવા પૂરી થવાની હતી.

યોગી આદિત્યનાથની જાહેરાત, સરકારી નોકરીઓમાં 20 ટકા અનામત

બીજી તરફ, ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે ગોંડામાં યોજાયેલી જાહેર સભામાં અગ્નિવીરો માટે સરકારી નોકરીઓમાં 20 ટકા અનામતની જાહેરાત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે ચાર વર્ષની સૈન્ય સેવા પૂર્ણ કરીને પરત ફરનારા અગ્નિવીરોને રાજ્યના વિવિધ વિભાગોમાં રોજગારની તક આપવામાં આવશે.

આ અનામતનો લાભ પોલીસ, પ્રાંતીય સશસ્ત્ર કોન્સ્ટેબ્યુલરી (PAC), હોમગાર્ડ, વન વિભાગ અને જેલ વિભાગ સહિત અન્ય સરકારી વિભાગોમાં મળી શકશે. યોગીએ કહ્યું કે અગ્નિવીરોને સૈન્ય તાલીમ અને અનુભવના આધારે સીધી ભરતીની તક આપવામાં આવશે અને તેમને ફરીથી પરીક્ષા આપવાની જરૂર નહીં પડે.

જોકે, આ સંપૂર્ણપણે નવી જાહેરાત નથી. જૂન 2025માં યોગી સરકારે પૂર્વ અગ્નિવીરો માટે પોલીસ કોન્સ્ટેબલ, PAC, માઉન્ટેડ પોલીસ અને ફાયરમેનની સીધી ભરતીમાં 20 ટકા અનામતને મંજૂરી આપી હતી. 4 નવેમ્બરની જાહેરાતમાં આ વ્યવસ્થાને હોમગાર્ડ, વન અને જેલ વિભાગ સહિત અન્ય ક્ષેત્રો સુધી વિસ્તૃત કરવાની વાત કરવામાં આવી છે.

UP ચૂંટણી પહેલાં અગ્નિવીરોનો મુદ્દો કેમ મહત્ત્વનો?

ઉત્તર પ્રદેશમાંથી મોટી સંખ્યામાં યુવાનો સેનામાં ભરતી થવાની તૈયારી કરે છે. તેમના માટે સૈન્ય સેવા માત્ર નોકરી નથી, પરંતુ પરિવારની આર્થિક સુરક્ષા અને સામાજિક પ્રતિષ્ઠા સાથે પણ જોડાયેલી છે. અગ્નિપથ યોજનામાં ચાર વર્ષ બાદ મોટાભાગના અગ્નિવીરોને સેવામાંથી બહાર થવું પડતું હોવાથી યુવાનોમાં અગાઉથી અસંતોષ જોવા મળ્યો છે.

કોંગ્રેસ અને સમાજવાદી પાર્ટી સહિતના વિપક્ષી પક્ષો પણ આ યોજનાને લઈને કેન્દ્ર સરકારને સવાલો પૂછતા રહ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે ચાર વર્ષની સેવા બાદ 75 ટકા અગ્નિવીરો સામે રોજગારનો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે.

આવી સ્થિતિમાં કેન્દ્ર સરકારનો બે વર્ષનો સેવા વિસ્તાર અને યોગી સરકારની 20 ટકા અનામતની જાહેરાત BJPને અગ્નિવીરોના ભવિષ્ય અંગે સકારાત્મક સંદેશ આપવાની તક પૂરી પાડે છે. ચૂંટણી પહેલાં આ વર્ગ અને તેમના પરિવારો સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ પણ હોઈ શકે છે.

યોગી સરકારના રોજગારના વચનોની પણ થશે કસોટી

યોગી આદિત્યનાથે ગોંડાની સભામાં આગામી છ મહિનામાં એક લાખ યુવાનોને સરકારી નોકરી આપવાની યોજનાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે દિવાળી બાદ 35 હજાર પોલીસ કોન્સ્ટેબલ અને 42 હજાર હોમગાર્ડ જવાનોને નિમણૂક પત્ર આપવાની વાત કરી હતી. આ ઉપરાંત શિક્ષકો, ગૌણ સેવાઓ અને અન્ય વિભાગોમાં 25થી 30 હજાર જગ્યાઓ પર ભરતી પ્રક્રિયા આગળ વધારવાની વાત પણ કરી હતી.

પરંતુ માત્ર જાહેરાતોથી યુવાનોની રોજગાર સમસ્યા દૂર થવાની નથી. ભરતીની સમયમર્યાદા, ખાલી જગ્યાઓની સંખ્યા, પસંદગી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા અને સમયસર નિમણૂક જેવા મુદ્દાઓ મહત્ત્વના રહેશે.

અગ્નિવીરો માટેની 20 ટકા અનામત વ્યવસ્થામાં પણ કેટલીક બાબતો સ્પષ્ટ થવી જરૂરી છે. કયા વિભાગમાં કેટલી જગ્યાઓ અનામત રહેશે, ભરતીના નિયમોમાં શું ફેરફાર થશે અને સીધી ભરતીની પ્રક્રિયા કેવી રીતે અમલમાં આવશે, તે અંગે વિગતવાર સરકારી આદેશો જરૂરી છે.

બે વર્ષનો વધારો અગ્નિવીરોની સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ છે?

કેન્દ્ર સરકારના નિર્ણયથી પ્રથમ બેચના અગ્નિવીરોને તાત્કાલિક રાહત મળી શકે છે. ચાર વર્ષ બાદ તરત જ નોકરી શોધવાની જગ્યાએ તેમને બે વર્ષ વધુ સેવા કરવાની તક મળશે. પરંતુ બે વર્ષ પૂર્ણ થયા પછી મોટાભાગના અગ્નિવીરો માટે રોજગારનો પ્રશ્ન ફરી ઊભો થઈ શકે છે.

જો બે વર્ષ બાદ પણ મર્યાદિત સંખ્યામાં જ અગ્નિવીરોને નિયમિત સેનામાં સ્થાન મળશે, તો બાકીના યુવાનો માટે કાયમી રોજગારની વ્યવસ્થા કરવી પડશે. આ નિર્ણયની સેનાની ભરતી નીતિ, તાલીમ, પગાર અને માનવ સંસાધન આયોજન પર પણ અસર પડી શકે છે.

ચૂંટણીલક્ષી ફાયદો કોને મળશે?

કેન્દ્ર અને ઉત્તર પ્રદેશ સરકારની બંને જાહેરાતોનો સમય રાજકીય દૃષ્ટિએ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. BJP તેને અગ્નિવીરોના ભવિષ્ય માટે લેવાયેલા પગલાં તરીકે રજૂ કરી શકે છે. બીજી તરફ, વિપક્ષ સરકારને સવાલ કરી શકે છે કે અગ્નિપથ યોજનાની શરૂઆતમાં ચાર વર્ષની મર્યાદા શા માટે રાખવામાં આવી હતી અને હવે તેમાં ફેરફાર કરવાની જરૂર કેમ પડી?

જોકે, સેનાની નીતિ અને રાજકીય જાહેરાતો વચ્ચે સીધો સંબંધ હોવાનું પુરાવા વિના કહી શકાય નહીં. CDSના જણાવ્યા મુજબ, બે વર્ષના વિસ્તારની દરખાસ્ત સશસ્ત્ર દળો તરફથી આવી હતી અને મંત્રીમંડળે તેને મંજૂરી આપી છે. યોગી સરકારની અનામતની જાહેરાત રાજ્યની રોજગાર નીતિનો ભાગ છે.

આખરે આ બંને નિર્ણયોની સફળતા જાહેરાતોથી નહીં, પરંતુ અગ્નિવીરોને મળતી વાસ્તવિક તકોથી નક્કી થશે. ઉત્તર પ્રદેશની ચૂંટણી પહેલાં યુવાનોને રોજગાર અને સુરક્ષિત ભવિષ્યનો વિશ્વાસ અપાવવો સરકાર માટે મોટો પડકાર રહેશે.