Sheikh Hasina New Passport: બાંગ્લાદેશનાં ભૂતપૂર્વ વડાંપ્રધાન શેખ હસીનાએ નવી દિલ્હીમાં આવેલા બાંગ્લાદેશ હાઈ કમિશન પાસે નવો પાસપોર્ટ અને રાષ્ટ્રીય ઓળખપત્ર મેળવવાની માંગ કરી છે. આ પગલાને તેમના આવતા મહિને બાંગ્લાદેશ પરત ફરવાના સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. હસીનાના વકીલે સોમવારે હાઈ કમિશનને પત્ર લખીને નવા દસ્તાવેજો જારી કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવા વિનંતી કરી છે.

લંડન સ્થિત મેટ્રિક્સ ચેમ્બર્સ વતી કાર્યકારી હાઈ કમિશનર પ્રીતિ રહેમાનને આ પત્ર મોકલવામાં આવ્યો છે. તેમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે અહેવાલો મુજબ બાંગ્લાદેશની વચગાળાની સરકારે હસીનાના હાલના પાસપોર્ટ અને રાષ્ટ્રીય ઓળખપત્ર રદ કરી દીધાં છે. તેથી તેમને નવા દસ્તાવેજોની જરૂર છે.

નાગરિકતાના આધારે નવા દસ્તાવેજોની માંગ

વકીલે પત્રમાં જણાવ્યું છે કે આ અરજી શેખ હસીનાની બાંગ્લાદેશી નાગરિકતાના આધારે કરવામાં આવી છે. પત્રમાં બાંગ્લાદેશના કાયદા અને આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર કરારો હેઠળની જવાબદારીઓનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.

તેમણે હાઈ કમિશનને વિનંતી કરી છે કે અરજીની તપાસ કરીને નવા પાસપોર્ટ અને ઓળખપત્ર મેળવવા માટે જરૂરી પ્રક્રિયા, ઔપચારિકતાઓ તથા દસ્તાવેજોની જાણ કરવામાં આવે. સાથે જ અરજીની કાર્યવાહી ઝડપથી પૂર્ણ કરવા માટે પણ અપીલ કરવામાં આવી છે.

આ પત્ર એવા સમયે આવ્યો છે, જ્યારે હસીનાએ આવતા મહિને ઢાકા પરત ફરવાનું વચન આપ્યું છે. જોકે, તેમની વાપસીની ચોક્કસ તારીખ હજી જાહેર કરવામાં આવી નથી. તેમ છતાં તેમની કચેરીએ બાંગ્લાદેશ જવા માટે જરૂરી દસ્તાવેજો અને ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ કરવાની દિશામાં કામગીરી શરૂ કરી છે.

5 ઓગસ્ટ 2024થી ભારતમાં રહે છે હસીના

શેખ હસીના 5 ઓગસ્ટ 2024ના રોજ બાંગ્લાદેશની રાજધાની ઢાકા છોડીને ભારત આવી ગયાં હતાં. તે સમયે સરકારી નોકરીઓમાં 1971ના મુક્તિ સંગ્રામમાં ભાગ લેનારા પરિવારો માટે 30 ટકા અનામતની જોગવાઈ સામે વિદ્યાર્થીઓના નેતૃત્વમાં વિરોધ પ્રદર્શનો ચાલી રહ્યાં હતાં. લગભગ બે મહિનાથી ચાલી રહેલા આ આંદોલને હિંસક સ્વરૂપ ધારણ કર્યું હતું, જેના પગલે હસીનાએ દેશ છોડવો પડ્યો હતો.

ત્યારથી તેઓ નવી દિલ્હીમાં રહે છે. સપ્ટેમ્બરમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે પોતાની સામે ચાલી રહેલા કાનૂની કેસોનો સામનો કરવા તેઓ બાંગ્લાદેશ પાછાં ફરશે. તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે તેમનો દેશ મોટા રાષ્ટ્રીય સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે.

આ વર્ષની શરૂઆતમાં યોજાયેલી સામાન્ય ચૂંટણીમાં હસીનાના પક્ષ અવામી લીગને ભાગ લેવાની મંજૂરી આપવામાં આવી નહોતી. બીજી તરફ, પક્ષના અનેક વરિષ્ઠ નેતાઓ દેશની બહાર છે અથવા જેલમાં બંધ છે.

મૃત્યુદંડની સજા સહિત અનેક કાનૂની પડકારો

બાંગ્લાદેશ પરત ફર્યા બાદ હસીનાને અનેક કાનૂની કેસોનો સામનો કરવો પડી શકે છે. ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ (બાંગ્લાદેશ)એ ગયા વર્ષે તેમને માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાના કેસમાં મૃત્યુદંડની સજા સંભળાવી હતી.

તેમના શાસન દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ પ્રદર્શનોને હિંસક રીતે દબાવવાનો પ્રયાસ થયો હતો, જેમાં સેંકડો લોકોનાં મોત થયાં હતાં. આ જ ઘટનાક્રમને લઈને તેમની સામે કાનૂની કાર્યવાહી ચાલી રહી છે. તેથી બાંગ્લાદેશ પરત ફરવાનો તેમનો નિર્ણય રાજકીય અને કાનૂની બંને દૃષ્ટિએ મહત્ત્વનો બની શકે છે.

ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના સંબંધોમાં તણાવ

શેખ હસીના લાંબા સમયથી ભારતમાં રહેતાં હોવાથી નવી દિલ્હી અને ઢાકા વચ્ચેના સંબંધો પર તેની અસર પડી છે. 2009થી 2024 દરમિયાન હસીનાના શાસનકાળમાં ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે ગાઢ સંબંધો હતા. જોકે, બાંગ્લાદેશમાં આ ભાગીદારીની ટીકા પણ થતી રહી હતી.

હસીનાને સત્તા પરથી હટાવ્યા બાદ અને તેઓ ભારત આવી ગયા પછી બંને દેશો વચ્ચે રાજદ્વારી તણાવ વધ્યો છે. હસીના નવી દિલ્હીથી બાંગ્લાદેશની વર્તમાન સરકાર અને બાંગ્લાદેશ નેશનાલિસ્ટ પાર્ટી (BNP)ના નેતાઓ પર સતત પ્રહારો કરી રહ્યાં છે. બીજી તરફ, તેમના પોતાના પક્ષની રાજકીય સ્થિતિ નબળી પડી રહી છે.

બાંગ્લાદેશના વડાપ્રધાન તારિક રહેમાન ઓગસ્ટ 2026માં ભારતની મુલાકાત લે તેવી અપેક્ષા હતી. જોકે, 5 ઓગસ્ટે હસીનાની પત્રકાર પરિષદ બાદ આ મુલાકાત રદ કરવામાં આવી હતી.

ભારતે મુલાકાતનું આમંત્રણ યથાવત્ રાખ્યું

ભારતમાં બાંગ્લાદેશના હાઈ કમિશનર દિનેશ ત્રિવેદીએ ગયા મહિને જણાવ્યું હતું કે 5 ઓગસ્ટ 2024ના રોજ હસીનાનું વિમાન ઢાકાથી ઉડાન ભરી રહ્યું હતું ત્યારે ભારતમાં ઉતરવાની મંજૂરી માગવામાં આવી હતી. તે સમયે નવી દિલ્હી પાસે વધારે વિકલ્પો નહોતા. તેમના જણાવ્યા મુજબ, હસીના જ્યારે બાંગ્લાદેશ છોડીને નીકળ્યાં ત્યારે દેશનાં વડાંપ્રધાન હતાં અને પડોશી દેશ તરીકે ભારતની જવાબદારી હતી કે તે પરિસ્થિતિને સ્વીકારે.

ભારત સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બાંગ્લાદેશના વડાપ્રધાન તારિક રહેમાનને ભારત આવવાનું આમંત્રણ હજી પણ યથાવત્ છે. બંને દેશો આ મુલાકાતની સંભવિત તારીખો અંગે ચર્ચા કરી રહ્યા છે. જોકે, સંબંધો સુધારવા માટેના પ્રયાસો છતાં ઓગસ્ટથી બંને દેશો વચ્ચે રાજદ્વારી તણાવ ચાલુ છે.

હવે શેખ હસીનાએ નવા પાસપોર્ટ અને રાષ્ટ્રીય ઓળખપત્ર માટે કરેલી માંગને કારણે તેમની સંભવિત વાપસી અંગે ચર્ચા તેજ બની છે. જોકે, તેમની વાપસીની તારીખ અને બાંગ્લાદેશ સરકાર તરફથી નવા દસ્તાવેજો અંગે શું નિર્ણય લેવાશે તે હજુ સ્પષ્ટ નથી.