Rajasthan Voter List Discrepancy: રાજસ્થાનમાં મતદાર યાદીના નવા આંકડાઓ સામે આવ્યા બાદ ચૂંટણી પંચની પ્રક્રિયા અંગે ફરી સવાલો ઊભા થયા છે. વિશેષ સંક્ષિપ્ત પુનરીક્ષણ (SSR) 2027 હેઠળ 12 નવેમ્બરે જાહેર કરવામાં આવેલી મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં રાજ્યના કુલ 5.26 કરોડ મતદારો નોંધાયા છે. આ સંખ્યા ફેબ્રુઆરી 2026માં વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR) બાદ જાહેર થયેલી અંતિમ યાદી કરતાં આશરે 11.47 લાખ વધારે છે. જોકે, રાજ્ય ચૂંટણી પંચ (SEC) દ્વારા ઑક્ટોબર 2026માં જાહેર કરાયેલી યાદીની સરખામણીમાં નવી મુસદ્દા યાદીમાં આશરે 18 લાખ મતદારો ઓછા છે.
એક જ રાજ્યની અલગ-અલગ સરકારી મતદાર યાદીઓમાં આટલો મોટો તફાવત જોવા મળતાં તેની પાછળનું કારણ શું છે તે અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ખાસ કરીને મતદાર યાદી સાથે જોડાયેલી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા અને આંકડાઓની ચોકસાઈ અંગે પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.
રાજસ્થાનમાં મતદારોની સંખ્યાના ત્રણ અલગ ચિત્રો
રાજસ્થાનમાં SIR પહેલાં કુલ 5.45 કરોડ મતદારો નોંધાયેલા હતા. જોકે, ફેબ્રુઆરી 2026માં SIR પછી જાહેર થયેલી અંતિમ યાદીમાં આ સંખ્યા ઘટીને આશરે 5.15 કરોડ થઈ ગઈ હતી. ત્યારબાદ SSR 2027ની નવી મુસદ્દા યાદીમાં મતદારોની સંખ્યા વધીને 5.26 કરોડ થઈ છે.
બીજી તરફ, રાજ્ય ચૂંટણી પંચે ઑક્ટોબર 2026માં જાહેર કરેલી યાદીમાં આશરે 5.45 કરોડ મતદારો નોંધાયા હતા. આમ, એક વર્ષથી પણ ઓછા સમયગાળામાં રાજ્યના મતદારોની સંખ્યાને લઈને અલગ-અલગ સરકારી આંકડા સામે આવ્યા છે.
SIR પછીની અંતિમ યાદી અને SSRની મુસદ્દા યાદી વચ્ચે આશરે 11.47 લાખ મતદારોનો વધારો થયો છે. પરંતુ રાજ્ય ચૂંટણી પંચની યાદી અને SSRની મુસદ્દા યાદી વચ્ચે લગભગ 18 લાખનો તફાવત હજુ પણ યથાવત્ છે. આ તફાવત અંગે સ્પષ્ટતા થવી જરૂરી છે, જેથી મતદારોની વાસ્તવિક સંખ્યા અંગે સ્થિતિ સ્પષ્ટ થઈ શકે.
મુસદ્દા યાદીમાં 5.26 કરોડથી વધુ મતદારો
રાજસ્થાનના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી નવીન મહાજને આપેલી માહિતી અનુસાર, SSR 2027ની મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં કુલ 5,26,67,416 મતદારો નોંધાયેલા છે. તેમાં 2,75,24,780 પુરુષ, 2,51,42,052 મહિલા અને 584 ટ્રાન્સજેન્ડર મતદારોનો સમાવેશ થાય છે.
આ પુનરીક્ષણ માટે 1 જાન્યુઆરી 2027ને પાત્રતાની નિર્ધારિત તારીખ રાખવામાં આવી છે. મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા, દૂર કરવા અથવા વ્યક્તિગત વિગતોમાં સુધારો કરાવવા માટે 12 નવેમ્બરથી 11 ડિસેમ્બર 2026 સુધી દાવા અને વાંધા નોંધાવી શકાશે. આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ 4 જાન્યુઆરી 2027ના રોજ અંતિમ મતદાર યાદી જાહેર કરવામાં આવશે.
SIR અને SSRની પ્રક્રિયામાં શું તફાવત છે?
રાજસ્થાનના આંકડાઓને સમજવા માટે SIR અને SSR વચ્ચેનો તફાવત જાણવો પણ જરૂરી છે. SIR એટલે વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ. આ પ્રક્રિયામાં બૂથ લેવલ ઑફિસર (BLO) ઘરે-ઘરે જઈને મતદારોની વિગતોની ચકાસણી કરે છે. મતદારોને અગાઉથી ભરેલા ગણતરી ફોર્મ આપવામાં આવે છે અને નિર્ધારિત પ્રક્રિયા મુજબ તે પાછાં જમા કરાવવાનાં હોય છે. આ માહિતીના આધારે મતદાર યાદીની વ્યાપક ચકાસણી કરવામાં આવે છે.
બીજી તરફ, SSR એટલે વિશેષ સંક્ષિપ્ત પુનરીક્ષણ. તેમાં અગાઉ જાહેર થયેલી અંતિમ મતદાર યાદીને આધાર બનાવવામાં આવે છે. હાલના મતદારોનાં નામ મુસદ્દા યાદીમાં જાળવી રાખવામાં આવે છે અને નવા લાયક મતદારોનાં નામ ઉમેરવા, મૃત્યુ પામેલા અથવા અપાત્ર મતદારોનાં નામ દૂર કરવા તેમજ વિગતોમાં સુધારા કરવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવે છે.
આ બંને પ્રક્રિયાઓ અલગ હોવાથી તેમના આંકડાઓમાં તફાવત હોઈ શકે છે. જોકે, રાજસ્થાનમાં રાજ્ય ચૂંટણી પંચ અને ચૂંટણી પંચ સાથે જોડાયેલી યાદીઓ વચ્ચે જોવા મળતો મોટો તફાવત સ્પષ્ટતા માગે છે.
રાજકીય પક્ષોને સોંપાઈ મુસદ્દા યાદી
ચૂંટણી અધિકારીઓએ SSR 2027ની મુસદ્દા મતદાર યાદી માન્યતા પ્રાપ્ત રાજકીય પક્ષોને સોંપી છે. આ યાદી મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીની વેબસાઇટ પર પણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી છે. મતદારો પોતાના નામ અને વિગતો તપાસી શકે છે. જો કોઈ લાયક નાગરિકનું નામ યાદીમાં ન હોય અથવા વિગતોમાં ભૂલ હોય તો નિર્ધારિત ફોર્મ દ્વારા અરજી કરી શકાય છે.
મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી નવીન મહાજને પાત્ર નાગરિકોને અપીલ કરી છે કે તેઓ મુસદ્દા યાદીમાં પોતાનું નામ તપાસે. ખાસ કરીને પ્રથમ વખત મતદાન કરવા જઈ રહેલા યુવાનોએ પણ આ પ્રક્રિયા પર ધ્યાન આપવું જોઈએ.
જે યુવાનો 1 જાન્યુઆરી 2027 સુધીમાં 18 વર્ષ પૂર્ણ કરશે તેઓ મતદાર યાદીમાં નામ નોંધાવવા અરજી કરી શકશે. આ ઉપરાંત, 1 ઑક્ટોબર 2027 સુધીમાં 18 વર્ષ પૂર્ણ કરનારા યુવાનો પણ અગાઉથી અરજી જમા કરાવી શકશે. દાવા અને વાંધા માટે 11 ડિસેમ્બર છેલ્લી તારીખ છે.
મતદાર યાદીના તફાવત અંગે સ્પષ્ટતાની માગ
રાજસ્થાનની નવી મુસદ્દા યાદીથી મતદારોની સંખ્યા અંગેનો વિવાદ ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. SIR પછી મતદારોની સંખ્યામાં મોટો ઘટાડો થયો હતો, જ્યારે થોડા મહિનાઓ બાદ SSRની મુસદ્દા યાદીમાં 11.47 લાખનો વધારો નોંધાયો છે. બીજી તરફ, રાજ્ય ચૂંટણી પંચની યાદીમાં નવી મુસદ્દા યાદી કરતાં આશરે 18 લાખ વધુ મતદારો છે.
SIR અને SSRની અલગ પ્રક્રિયાઓને કારણે આંકડાઓમાં ફેરફાર શક્ય છે, પરંતુ આટલા મોટા તફાવત પાછળનાં કારણો જાહેર થવા જરૂરી છે. ચૂંટણી પંચ અને રાજ્ય ચૂંટણી પંચે બંને યાદીઓના આંકડાઓનું સ્પષ્ટીકરણ આપવું જોઈએ, જેથી મતદારો અને રાજકીય પક્ષોને સાચી સ્થિતિની જાણ થાય. કારણ કે મતદાર યાદીમાં નામ હોવું નાગરિકના મતદાનના અધિકાર સાથે સીધું જોડાયેલું છે.
