UP Election 2027: ઉત્તર પ્રદેશમાં 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં રાજકીય સમીકરણો બદલાવા લાગ્યાં છે. આઝાદ સમાજ પાર્ટી અને ઓલ ઇન્ડિયા મજલિસ-એ-ઇત્તેહાદુલ મુસ્લિમીન (AIMIM)એ સાથે મળીને ‘સામાજિક પરિવર્તન મોરચા’ નામનું નવું ગઠબંધન બનાવ્યું છે. બંને પક્ષોના પ્રમુખ ચંદ્રશેખર આઝાદ અને અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ રાજ્યની તમામ 403 વિધાનસભા બેઠકો પર ચૂંટણી લડવાની જાહેરાત કરી છે. ગઠબંધન સત્તામાં આવશે તો ચંદ્રશેખર આઝાદને મુખ્યમંત્રીપદના ચહેરા તરીકે રજૂ કરવામાં આવશે.
આ જાહેરાત બાદ ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણમાં ચર્ચા શરૂ થઈ છે કે નવો મોરચો સમાજવાદી પાર્ટી (SP)ના દલિત અને મુસ્લિમ મતદારોના સમીકરણને કેટલો પ્રભાવિત કરશે. રાજકીય વિશ્લેષકોના એક વર્ગનું માનવું છે કે જો આ ગઠબંધન વિપક્ષના મતોમાં ભાગલા પાડશે તો તેનો ફાયદો BJPને થઈ શકે છે. જોકે, ચૂંટણી પહેલાં આ અંગે ચોક્કસ અનુમાન લગાવવું મુશ્કેલ છે.
2022ની ચૂંટણીમાં બંને પક્ષોનું પ્રદર્શન કેવું હતું?
2022ની ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણીના આંકડા પર નજર કરીએ તો બંને પક્ષોનો મતહિસ્સો મર્યાદિત રહ્યો હતો. ચૂંટણી પંચના આંકડા અનુસાર, આઝાદ સમાજ પાર્ટીએ 111 બેઠકો પર ઉમેદવારો ઊભા રાખ્યા હતા. પક્ષને કુલ 1,19,170 મત એટલે કે 0.13 ટકા મત મળ્યા હતા, પરંતુ એક પણ બેઠક જીતી શક્યો નહોતો.
બીજી તરફ, AIMIMએ 95 બેઠકો પર ચૂંટણી લડી હતી અને તેને 4,50,929 મત એટલે કે 0.49 ટકા મત મળ્યા હતા. વર્ષ 2017ની ચૂંટણીમાં ઓવૈસીએ 38 ઉમેદવારોને મેદાનમાં ઉતાર્યા હતા અને પક્ષને માત્ર 0.2 ટકા મત મળ્યા હતા.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે ઉત્તર પ્રદેશમાં બંને પક્ષોનો અત્યાર સુધી મર્યાદિત જનાધાર રહ્યો છે. જોકે, નવા ગઠબંધન પછી મતદારોનો પ્રતિસાદ કેવો રહેશે તે 2027ની ચૂંટણીમાં જ સ્પષ્ટ થશે.
2024ના લોકસભા પરિણામો કેમ બન્યાં મહત્વપૂર્ણ?
2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ઉત્તર પ્રદેશમાં INDIA ગઠબંધન અને NDA વચ્ચે મતહિસ્સાનો તફાવત ખૂબ ઓછો રહ્યો હતો. SP અને કોંગ્રેસના ગઠબંધનને આશરે 3 કરોડ 82 લાખ મત એટલે કે 43.6 ટકા મત મળ્યા હતા અને તેણે 43 બેઠકો જીતી હતી. જ્યારે BJPના નેતૃત્વવાળા NDAને આશરે 3 કરોડ 83 લાખ મત એટલે કે 43.7 ટકા મત મળ્યા હતા અને તેને 36 બેઠકો મળી હતી.
આ પરિણામો બાદ ત્રીજા મોરચાની રચનાને રાજકીય રીતે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. કારણ કે જો નવા ગઠબંધનને દલિત અને મુસ્લિમ મતદારોનો એક હિસ્સો મળે તો તેની અસર SP અને કોંગ્રેસના ઉમેદવારો પર પડી શકે છે. બીજી તરફ, જો તે BJP વિરોધી મતોમાં ભાગલા પાડે તો કેટલીક બેઠકો પર ચૂંટણીનું પરિણામ બદલાઈ શકે છે.
12 નવેમ્બરે ગઠબંધનની જાહેરાત વખતે ઓવૈસીએ એવો કટાક્ષ કર્યો હતો કે મોરચો રચાયાના સમાચાર સાંભળીને SP પ્રમુખ અખિલેશ યાદવને ઊંઘ નહીં આવે. આ નિવેદનથી રાજકીય ચર્ચા વધુ તેજ બની હતી.
ઓવૈસી પર BJPની બી-ટીમ હોવાના આરોપ
ઓવૈસીની રાજકીય ભૂમિકાને લઈને વિપક્ષી પક્ષો અગાઉ પણ સવાલ ઉઠાવતા રહ્યા છે. કેટલાક વિપક્ષી નેતાઓનો આરોપ રહ્યો છે કે AIMIM મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતી બેઠકો પર ઉમેદવારો ઊભા રાખીને BJP વિરોધી મતોમાં ભાગલા પાડે છે. જોકે, AIMIMને BJPને ફાયદો પહોંચાડવા માટે જ ચૂંટણી લડતી હોવાનો કોઈ નક્કર પુરાવો જાહેરમાં રજૂ થયો નથી.
ઓવૈસીનાં કેટલાંક સાંપ્રદાયિક નિવેદનોને કારણે મુસ્લિમ મતદારોનું ધ્રુવીકરણ થાય છે અને તેના જવાબમાં હિંદુ મતદારોનું BJP તરફ ધ્રુવીકરણ થઈ શકે છે, એવી રાજકીય દલીલ પણ કરવામાં આવે છે. આ પરિસ્થિતિને ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથના 80 વિરુદ્ધ 20ના રાજકીય સમીકરણ સાથે જોડીને જોવામાં આવે છે.
ઓવૈસી BJP સિવાયના વિપક્ષી પક્ષોની પણ આકરી ટીકા કરતા રહ્યા છે. તેમના ભાષણોમાં BJPના ‘જય શ્રીરામ’ના નારાના જવાબમાં ‘નારા-એ-તકબીર, અલ્લાહુ અકબર’ના નારા પણ સાંભળવા મળે છે. વિવેચકોના મતે, આવી ભાષા ચૂંટણીમાં ધાર્મિક ધ્રુવીકરણને અસર કરી શકે છે. જોકે, આ અસર કેટલી થશે તે મતદારોના વલણ અને સ્થાનિક પરિસ્થિતિ પર આધાર રાખશે.
ચંદ્રશેખર આઝાદથી માયાવતીના મતબેંકને પડકાર?
ચંદ્રશેખર આઝાદ નગીના લોકસભા બેઠક પરથી સાંસદ બન્યા બાદ દલિત રાજકારણમાં તેમની ભૂમિકા વધી છે. એક સમયે તેમની પાર્ટીને બહુજન સમાજ પાર્ટી (BSP)ના વિકલ્પ તરીકે જોવામાં આવતી હતી. જોકે, માયાવતીનો જાટવ સહિતના દલિત મતદારોમાં હજુ પણ કેટલોક આધાર રહ્યો છે.
એક સર્વેના ઉલ્લેખ પ્રમાણે, છેલ્લી ચૂંટણીમાં દલિત મતોનો અડધો હિસ્સો INDIA ગઠબંધન તરફ ગયો હતો, જ્યારે એક ચતુર્થાંશ BJP અને બાકીનો 25 ટકા હિસ્સો BSP સાથે રહ્યો હતો. આ સ્થિતિમાં ચંદ્રશેખરનું નવું ગઠબંધન દલિત મતદારોને પોતાની તરફ આકર્ષવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ચંદ્રશેખર આઝાદ નગીના બેઠક પરથી આશરે દોઢ લાખ મતોના અંતરથી જીત્યા હતા. આ બેઠક હેઠળ આવતી નજિબાબાદ, નગીના, ધામપુર, નહટૌર અને નૂરપુર એમ પાંચેય વિધાનસભા બેઠકો પર પણ તેમની પાર્ટી SP અને BJP કરતાં આગળ રહી હતી. આ પરિણામો નવા મોરચા માટે સ્થાનિક સ્તરે સંભાવનાઓ ઊભી કરે છે.
પશ્ચિમ UPની બેઠકો પર પડી શકે છે અસર
નવા ગઠબંધનની અસર ખાસ કરીને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશના એવા વિસ્તારોમાં જોવા મળી શકે છે, જ્યાં મુસ્લિમ અને દલિત મતદારોની સંખ્યા નોંધપાત્ર છે. મેરઠ, સહારનપુર, બિજનૌર, મુઝફ્ફરનગર, ગાઝિયાબાદ, નોઇડા, હાપુડ, બુલંદશહેર, શામલી, બાગપત, મુરાદાબાદ, રામપુર, સંભલ અને અમરોહા જેવા જિલ્લાઓ રાજકીય રીતે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
કેટલીક બેઠકો પર મુસ્લિમ મતોની સાથે દલિત મતોનું સમર્થન મળે તો નવા મોરચાના ઉમેદવારો મજબૂત સ્પર્ધા આપી શકે છે. બીજી તરફ, જો આ મતો SPના પરંપરાગત મતાધારથી અલગ પડે તો તેને નુકસાન થઈ શકે છે. રાજકીય વર્તુળોમાં એવી પણ ચર્ચા છે કે આ ગઠબંધન 30થી 40 બેઠકો પર SPના ચૂંટણી ગણિતને અસર કરી શકે છે. જોકે, આ માત્ર રાજકીય અંદાજ છે, નક્કી પરિણામ નહીં.
અમિત શાહ સાથેની મુલાકાતને લઈને પણ ચર્ચા
ગઠબંધનની રચના બાદ ચંદ્રશેખર અને ઓવૈસીની રાજકીય ભૂમિકાને લઈને અનેક સવાલો ઊઠી રહ્યા છે. ચંદ્રશેખર પર વિવિધ કેસ હોવા અને તાજેતરમાં કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ સાથે તેમની મુલાકાત થઈ હોવાની ચર્ચાને પણ આ રાજકીય ઘટનાક્રમ સાથે જોડવામાં આવી રહી છે. જોકે, આ મુલાકાત અને નવા ગઠબંધન વચ્ચે કોઈ સીધો સંબંધ હોવાનો પુરાવો સામે આવ્યો નથી.
ઓવૈસીના વેપાર, તેમની સામે કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સીઓની કાર્યવાહી ન થવા અને મીડિયા કવરેજને લઈને પણ વિપક્ષી વર્તુળોમાં સવાલો ઉઠાવવામાં આવે છે. આ મુદ્દાઓને આધારે તેમને BJPની બી-ટીમ ગણાવવાના આરોપો પણ ફરી ચર્ચામાં આવ્યા છે.
હાલમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે સામાજિક પરિવર્તન મોરચો ખરેખર કેટલી બેઠકો પર મજબૂત પડકાર ઊભો કરી શકશે. ગઠબંધન પાંચથી દસ બેઠકો જીતશે કે પછી તેની અસર મુખ્યત્વે SP અને અન્ય વિપક્ષી પક્ષોના મતવિભાજન પૂરતી રહેશે, તે ઉમેદવારોની પસંદગી, સ્થાનિક સમીકરણો અને મતદારોના વલણ પર નિર્ભર રહેશે. 2027ની ચૂંટણીમાં આ નવો મોરચો ઉત્તર પ્રદેશના રાજકીય ગણિતને કેટલું બદલે છે તે જોવું મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
