India Summit Visa Controversy: કોંગ્રેસ દ્વારા હૈદરાબાદમાં આયોજિત ‘ભારત સમિટ’ શરૂ થાય તે પહેલાં જ વિદેશી પ્રતિનિધિઓને લઈને મોટો વિવાદ ઊભો થયો છે. સમિટમાં ભાગ લેવા માટે વિદેશ મંત્રાલય (MEA) પાસેથી મંજૂરી મેળવનારા 315 વક્તાઓમાંથી લગભગ 113 લોકોને ભારતમાં આવતા અટકાવવામાં આવ્યા છે. આયોજકો સાથે જોડાયેલા સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, કેટલાક પ્રતિનિધિઓને પહેલાં વિઝા અને અન્ય જરૂરી મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, પરંતુ ત્યારબાદ કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય (MHA) દ્વારા તેમના વિઝા રદ કરવામાં આવ્યા હતા.
13 અને 14 નવેમ્બરના રોજ હૈદરાબાદમાં યોજાનારી આ સમિટમાં અત્યાર સુધીમાં આશરે 202 વિદેશી પ્રતિનિધિઓ ભારત પહોંચી ચૂક્યા છે. જોકે, બાકીના પ્રતિનિધિઓને રોકવામાં આવતાં કાર્યક્રમની વ્યવસ્થા અને સરકારની મંજૂરી પ્રક્રિયા અંગે સવાલો ઊભા થયા છે.
નોર્વેની પત્રકાર હેલે લ્યુંગનો વિઝા પણ રદ
ભારતમાં પ્રવેશવાની મંજૂરી ન મળેલા લોકોમાં નોર્વેની પત્રકાર હેલે લ્યુંગનો પણ સમાવેશ થાય છે. લ્યુંગે જણાવ્યું કે તેમની પાસે ભારત આવવા માટે જરૂરી તમામ મંજૂરીઓ હતી. તેમને રાજકીય મંજૂરી મળ્યા બાદ વિઝા પણ આપવામાં આવ્યો હતો. તેમ છતાં, ભારત આવવાના થોડા સમય પહેલાં તેમનો વિઝા રદ કરી દેવામાં આવ્યો.
ગુરુવાર, 12 નવેમ્બરે તેમણે આ નિર્ણયને ચોંકાવનારો ગણાવ્યો હતો. લ્યુંગે કહ્યું કે તેમની પાસે રાજકીય મંજૂરી અને તેના આધારે મળેલો વિઝા હોવા છતાં ગૃહ મંત્રાલયે તેમને ભારતમાં પ્રવેશ ન આપવાનો નિર્ણય લીધો હોવાનું જણાય છે. થોડા દિવસની પરિષદમાં ભાગ લેવા માટે ભારત આવવાનું હતું, ત્યારે છેલ્લી ઘડીએ આવો નિર્ણય લેવાતા તેમને આશ્ચર્ય થયું છે.
PM મોદીને પૂછેલા સવાલ બાદ વિવાદ?
હેલે લ્યુંગે પોતાના વિઝા રદ થવા પાછળ મે મહિનામાં નોર્વે પ્રવાસ દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને પૂછેલા સવાલને સંભવિત કારણ ગણાવ્યું છે. તે સમયે તેમણે વડાપ્રધાનને પૂછ્યું હતું કે શું તેઓ વિશ્વના સૌથી સ્વતંત્ર પ્રેસના પત્રકારોના પ્રશ્નોના જવાબ આપશે.
આ સવાલ બાદ લ્યુંગ ચર્ચામાં આવ્યાં હતાં. હવે તેમનું માનવું છે કે વડાપ્રધાનની ટીકા ઉપરાંત સરકારની નજીકના ગણાતા ઉદ્યોગપતિઓ ગૌતમ અદાણી અને મુકેશ અંબાણી અંગેની તેમની ટિપ્પણીઓ પણ વિઝા રદ થવા પાછળનું કારણ હોઈ શકે છે. જોકે, ભારત સરકારે તેમના વિઝા રદ કરવાનું સત્તાવાર કારણ જાહેર કર્યું નથી.
વિઝા રદ કરવાની સત્તા ગૃહ મંત્રાલય પાસે છે?
સમિટના આયોજકો સાથે જોડાયેલી એક વ્યક્તિએ વિઝા રદ કરવાની પ્રક્રિયા અંગે સવાલ ઉઠાવ્યા છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, સામાન્ય રીતે કોઈ પરિષદમાં ભાગ લેવા માટે વિઝા આપવાનો અથવા તેને રદ કરવાનો નિર્ણય ગૃહ મંત્રાલયના સીધા અધિકારક્ષેત્રમાં આવતો નથી.
આયોજકોએ સરકાર દ્વારા આવા કાર્યક્રમો માટે તૈયાર કરવામાં આવેલી વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)ની માર્ગદર્શિકાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે. તેમાં જણાવાયું છે કે જો કોઈ પરિષદમાં દક્ષિણ એશિયા, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અથવા કાશ્મીર જેવા સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની હોય, તો વિદેશી સહભાગીઓ માટે રાજકીય મંજૂરી લેવી જરૂરી છે.
આયોજકોના જણાવ્યા અનુસાર, તેમણે સમિટમાં આમાંથી કોઈ પણ મુદ્દા પર ચર્ચા ન થાય તેની કાળજી રાખી હતી. તેમ છતાં, કેટલાક પ્રતિનિધિઓને મંજૂરી મળ્યા બાદ ભારતમાં પ્રવેશતા અટકાવવામાં આવ્યા છે.
વિદેશી પ્રતિનિધિઓ માટે FAQમાં શું નિયમો છે?
સરકારની માર્ગદર્શિકા અનુસાર, કેટલીક ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં ભારતીય દૂતાવાસોએ વિઝા સંબંધિત દરખાસ્તો વિદેશ મંત્રાલય અથવા ગૃહ મંત્રાલયને મોકલવાની હોય છે.
પ્રથમ પરિસ્થિતિમાં અફઘાનિસ્તાન, ચીન, સુદાન અને પાકિસ્તાનના નાગરિકોનો સમાવેશ થાય છે. પાકિસ્તાની મૂળ ધરાવતા વિદેશી નાગરિકો તેમજ કોઈ દેશની નાગરિકતા ન ધરાવતા લોકો માટે પણ વિશેષ પ્રક્રિયા લાગુ પડે છે.
બીજી પરિસ્થિતિમાં ભારતના પ્રતિબંધિત વિસ્તારો અથવા આતંકવાદ, ઉગ્રવાદ અને કટ્ટરવાદથી પ્રભાવિત વિસ્તારોની મુલાકાત લેવાના આયોજનનો સમાવેશ થાય છે. જમ્મુ-કાશ્મીર અને પૂર્વોત્તરના કેટલાક રાજ્યોને આ યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. જોકે, મણિપુર, મિઝોરમ અને નાગાલેન્ડને આ પ્રતિબંધિત યાદીમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યાં છે.
માર્ગદર્શિકા મુજબ, આવી ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં વિદેશ મંત્રાલય ગૃહ મંત્રાલય સાથે મળીને દરખાસ્તની તપાસ કરે છે અને ચાર અઠવાડિયાની અંદર નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરે છે. ત્યારબાદ ભારતીય દૂતાવાસો અને કાર્યક્રમના આયોજકોને જાણ કરવામાં આવે છે.
કોંગ્રેસે કહ્યું- પાડોશી દેશોના પ્રતિનિધિઓ સામેલ નથી
10 નવેમ્બરે યોજાયેલી પત્રકાર પરિષદમાં કોંગ્રેસના વિદેશ નીતિ બાબતોના પ્રભારી અને વરિષ્ઠ નેતા સલમાન ખુર્શીદે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સમિટમાં ભાગ લેનારા પ્રતિનિધિઓમાં પાડોશી દેશોનો કોઈ નાગરિક સામેલ નથી.
આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે વિદેશી સહભાગીઓની મંજૂરી અને વિઝા રદ થવાના મુદ્દે વિવાદ વધી રહ્યો છે. આયોજકોનું કહેવું છે કે તેમણે સરકારની માર્ગદર્શિકા મુજબ જરૂરી મંજૂરીઓ મેળવી હતી.
હાલ લગભગ 113 પ્રતિનિધિઓને ભારતમાં પ્રવેશવાની મંજૂરી ન મળવા અને કેટલાકના વિઝા રદ થવા અંગે સવાલો ઊભા થયા છે. ખાસ કરીને હેલે લ્યુંગના કિસ્સામાં અગાઉ મંજૂરી મળ્યા બાદ નિર્ણય બદલવામાં આવતાં પારદર્શિતા અને વિઝા પ્રક્રિયા અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. જોકે, ગૃહ મંત્રાલય તરફથી આ નિર્ણય પાછળનું સત્તાવાર કારણ સામે આવે ત્યાર બાદ જ સમગ્ર મામલે વધુ સ્પષ્ટતા થઈ શકશે.
