• નફરત ફેલાવનારા નેતાઓમાં યોગી, મોદી અને શાહ મોખરે

દિલ્હી: ગાંધીજીના અહીંસા અને પ્રેમના સંદેશાથી વિપરીત જ્યારથી રાષ્ટ્રીય સ્વયં સંઘના નેતાઓ રાજ કરવા લાગ્યા છે ત્યારથી હિંસા અને નફરત ફેલાવવાના પ્રમાણમાં અનેક ગણો વધારો થયો છે. 2024માં નફરતભર્યા ભાષણોમાં 74% નો વધારો થયો છે. નફરત ફેલાવવામાં ભાજપ અને તેના સાથી પક્ષો સૌથી આગળ રહ્યાં છે. ગુજરાતમાં 41 ભાષણો એવા હતા કે જે પ્રજા વચ્ચે નફરત ફેલાવનારા હતા.

ઇન્ડિયા હેટ લેબ રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે 2024 માં, ઉત્તર પ્રદેશમાં સૌથી વધુ 242 નફરતભર્યા ભાષણની ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી. આ 2023ની સરખામણીમાં 132% નો વધારો છે. ભાજપના વરિષ્ઠ નેતાઓ – યોગી આદિત્યનાથ, નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહના નામ નફરત ફેલાવતા ભાષણો આપનારા ટોચના દસ લોકોમાં છે.

2022માં 1,000 થી વધુ નફરતભર્યા ભાષણો આપવામાં આવ્યા હતા. જ્યારે 2023 માં આવી 688 ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી.

લઘુમતી વિરોધી દ્વેષપૂર્ણ ભાષણના 1165 બનાવો નોંધાયેલામાંથી 98.5 ટકા કેસોએ કાં તો સ્પષ્ટપણે મુસ્લિમ સમુદાય અથવા તેમની સાથે ખ્રિસ્તી સમુદાયને લક્ષ્ય બનાવ્યો હતો. લગભગ 10% માં, કાં તો ખ્રિસ્તીઓને સ્પષ્ટ રીતે નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા અથવા તેમની સાથે મુસ્લિમોને પણ નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા.

ભારતીય જનતા પાર્ટી અને રાષ્ટ્રીય લોકશાહી જોડાણ (એનડીએ) દ્વારા શાસિત રાજ્યો અથવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં લગભગ 80% દ્વેષપૂર્ણ ભાષણની ઘટનાઓ બની છે, જ્યાં પોલીસ અને જાહેર વ્યવસ્થા ભાજપની આગેવાની હેઠળની કેન્દ્ર સરકાર હેઠળ છે. ગયા વર્ષે વિપક્ષ શાસિત રાજ્યોમાં દ્વેષપૂર્ણ ભાષણના 20% બનાવો નોંધાયા હતા.

દેશભરમાં 47% નફરતભર્યા ભાષણની ઘટનાઓ ઉત્તર પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને મધ્ય પ્રદેશમાં બની હતી. આ બધી જગ્યાઓ ભાજપ અથવા તેના સાથી પક્ષો દ્વારા શાસિત છે.

આમાંથી લગભગ 30% ઘટનાઓ અથવા 2024માં 340 ઘટનાઓ માટે ભાજપ એકલો જવાબદાર હતો.
જે દેશભરમાં નફરતભર્યા ભાષણના કાર્યક્રમોનું સૌથી મોટો પક્ષ છે.

2023 ની સરખામણીમાં 588% નો વધારો નોંધાવ્યો, જ્યારે પાર્ટી દ્વારા આવા 50 કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ અને તેની યુવા પાંખ, બજરંગ દળ, દ્વેષપૂર્ણ ભાષણ કાર્યક્રમોના બીજા સૌથી સક્રિય હતા. જે 279 મેળાવડા માટે જવાબદાર છે. આ 2023 થી 29.16% નો વધારો છે.

‘મોદીનું બાંસવાડા ભાષણ એક વળાંક સાબિત થયું’

2024 ની આસપાસ, ભારતમાં લોકસભા ચૂંટણી પ્રચારની ટોચ પર, આવી ઘટનાઓમાં તીવ્ર વધારો જોવા મળ્યો હતો.

આ અહેવાલમાં 21 એપ્રિલ, 2024 ના રોજ રાજસ્થાનના બાંસવાડામાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના એક ખાસ કરીને ચિંતાજનક ભાષણનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, જ્યાં તેમણે મુસ્લિમ સમુદાય વિરુદ્ધ “રૂઢિગત” ટિપ્પણીઓ કરી હતી અને તેમના પોતાના દેશના નાગરિકોના એક વર્ગને “ઘુસણખોરો” અને “જેઓ વધુ બાળકો ધરાવનાર” તરીકે ઓળખાવ્યા હતા.

બાંસવાડા ભાષણ પહેલા 16 માર્ચથી 21 એપ્રિલ દરમિયાન દ્વેષપૂર્ણ ભાષણની 61 ઘટનાઓ બની હતી. જોકે, મોદીના ભાષણ પછી આવી ઘટનાઓમાં ત્રણ ગણાથી વધુ વધારો જોવા મળ્યો.

રિપોર્ટમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે ચૂંટણી દરમિયાન મુસ્લિમ વિરોધી નફરતનો ઉપયોગ રાજકીય હથિયાર તરીકે કેવી રીતે કરવામાં આવ્યો હતો.

નફરતભર્યા ભાષણમાં ભાજપ સૌથી આગળ 

લગભગ 40% અથવા 462 નફરત ફેલાવતા ભાષણો રાજકારણીઓ દ્વારા આપવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી 452 માટે ભાજપના નેતાઓ જવાબદાર હતા. 2023ની સરખામણીમાં જ્યારે ભાજપના નેતાઓએ 100 નફરતભર્યા ભાષણો આપ્યા હતા, જેમાં 352% નો વધારો દર્શાવે છે.

સૌથી વધુ વારંવાર આપવામાં આવતા દ્વેષપૂર્ણ ભાષણોમાંથી છ રાજકારણીઓ હતા, જેમાં યુપીના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથ, વડાપ્રધાન મોદી અને કેન્દ્રીય ગૃહ પ્રધાન અમિત શાહનો સમાવેશ થાય છે. આદિત્યનાથે 86 (7.4%) નફરતભર્યા ભાષણો આપ્યા, જ્યારે મોદીએ 63 ભાષણો આપ્યા, જે 2024માં આવા તમામ ભાષણોના 5.7% છે.

આદિત્યનાથના નેતૃત્વ હેઠળના ઉત્તર પ્રદેશમાં સૌથી વધુ 242 નફરતભર્યા ભાષણની ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી. આ 2023ની સરખામણીમાં 132% નો વધારો છે. આ પછી મહારાષ્ટ્રમાં આવી 210 ઘટનાઓ નોંધાઈ છે.

રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે કોંગ્રેસ શાસિત હિમાચલ પ્રદેશમાં પણ 2024માં ભાજપ, વીએચપી અને બજરંગ દળ સહિત અન્ય લોકોની પ્રવૃત્તિઓને કારણે નફરતભર્યા ભાષણની ઘટનાઓમાં વધારો થયો હતો.

નફરત માટેનું પ્લેટફોર્મ

2024 માં થયેલા 1,165 નફરતભર્યા ભાષણના બનાવોમાંથી 995ને સૌપ્રથમ ફેસબુક, યુટ્યુબ, ઇન્સ્ટાગ્રામ અને X સહિતના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર શેર અથવા લાઇવ સ્ટ્રીમ કરવામાં આવ્યા હતા.

ફેસબુક નફરતભર્યા ભાષણ માટે અગ્રણી સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ હતું, જેના પર આવી 495 ઘટનાઓ પોસ્ટ કરવામાં આવી હતી. રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે ‘6 ફેબ્રુઆરી, 2025 સુધીમાં ફેસબુક દ્વારા રિપોર્ટ કરાયેલા વીડિયોમાંથી માત્ર 3 જ દૂર કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે બાકીના 98.4% સમુદાય ધોરણોના સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન છતાં વિવિધ પ્લેટફોર્મ પર રહ્યા છે.’

રિપોર્ટમાં ‘ખતરનાક વાણી’માં ચિંતાજનક વધારો પણ જોવા મળ્યો 

ખતરનાક ભાષણ કાર્યક્રમો માટે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સમાં ફેસબુક પણ પહેલી પસંદગી હતી. હિંસા માટે સ્પષ્ટ કોલ સહિત ખતરનાક ભાષણના 259 નોંધાયેલા કિસ્સાઓમાંથી, 219 પહેલા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવામાં આવ્યા હતા અથવા લાઇવ સ્ટ્રીમ કરવામાં આવ્યા હતા. રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે આવા ભાષણોના કિસ્સા ફેસબુક પર 164 (74.9%), યુટ્યુબ પર 49 (22.4%) અને ઇન્સ્ટાગ્રામ પર 6% હતા.

કર્ણાટક વલણથી વિપરીત ચાલી રહ્યું છે

નફરતભર્યા ભાષણમાં વધારો થયો હોવા છતાં દક્ષિણ ભારતીય રાજ્ય કર્ણાટકમાં આવી ઘટનાઓમાં 20% ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. આ પરિવર્તન મોટે ભાગે રાજ્યના રાજકારણ પર આધારિત છે.

કર્ણાટકમાં મે 2023 સુધી ભાજપનું શાસન હતું, પરંતુ રાજ્યની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસ પાર્ટીની જીત બાદ નફરતભર્યા ભાષણની ઘટનાઓમાં ઘટાડો થયો.

આ પણ વાંચો-નર્સિંગ પરીક્ષા વિવાદ મામલે આરોગ્ય મંત્રીનું મોટું નિવેદન… કોઈને અન્યાય નહીં, પરિક્ષાઓમાં કેમ ગોટાળા?