Ahmedabad: અમદાવાદનું ચંડોળા તળાવ દબાણો હટાવવાની કામગીરીને લઈ ચર્ચામાં છે. અહીં સતત ત્રીજા દિવસે AMC દ્વારા દબાણ હટાવવાનું કામ ચાલું છે. તંત્ર અહીં બાંગ્લાદેશીઓ ગેરકાયદે રહેતાં હોવાનું બહાનું ધરી દબાણ તોડી રહ્યું છે. તંત્રએ મોટા ભાગનું દબાણ હટાવી દીધું છે અને તળાવનું બ્યુટીફિકેશન કરવા માગે છે. આ દાબણ હટાવવાની કામગીરીનો લોક સહિત વિપક્ષો વિરોધ કરી રહ્યા છે. જો કે તેની તંત્ર પર કોઈ અસર દેખાતી નથી. દબાણ હટાવવાનુ સતત કામ ચાલી રહ્યું છે. અરજદારોને હાઈકોર્ટમાંથી રાહત મળી નથી. કોર્ટે દબાણ હટાવવાની કામગીરી પર સ્ટે મૂકવાનો ઈન્કાર કરી દીધો છે. જેથી ઉનાળા ટાળે જ લોકોના માથે છત જતી રહેતાં ભારે મુશ્કેલીનો સામનો કરી રહ્યા છે.

 બેઘર બનેલા લોકો સરકાર પાસે સહાય અને અન્ય જગ્યાએ રહેવા વ્યવસ્થા કરી આપવા આજીજી કરી રહ્યા છે. અહીં આજે 1 મે, 2025ના રોજ, ચંડોળા તળાવ પર દબાણ હટાવવાની કામગીરી ત્રીજા દિવસે પણ ચાલુ રહી, જેને “ઓપરેશન ક્લીન” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ કામગીરીમાં ખાસ કરીને ગેરકાયદે રહેતા બાંગ્લાદેશી નાગરિકોના દબાણોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે. જેમાં બુલડોઝરનો ઉપયોગ કરીને આવા બાંધકામો તોડી પાડવામાં આવ્યા. જો કે આમાં ઘણા ભારતીયોના ઘર તોડી પાડવામાં આવ્યા હોવાના દાવા થઈ રહ્યા છે.

કામગીરીની વિગતો

પ્રથમ દિવસ (29 એપ્રિલ, 2025): આ ઝુંબેશની શરૂઆત થઈ, જેમાં ચંડોળા તળાવની આસપાસના ગેરકાયદે બાંધકામો પર કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી.

બીજો દિવસ (30 એપ્રિલ, 2025): સવારે 8 વાગ્યાથી ડિમોલિશનનું કામ ફરી શરૂ થયું. આ દિવસે પણ તંત્ર દ્વારા બુલડોઝર દ્વારા દબાણો દૂર કરવામાં આવ્યા.

ત્રીજો દિવસ (1 મે, 2025): આજે ત્રીજા દિવસે પણ કામગીરી યથાવત રહી. ખાસ કરીને લાલ્લા બિહારી અને ગની પથ્થરવાલા જેવા લોકો દ્વારા કરવામાં આવેલા દબાણો પર બુલડોઝર ફેરવવામાં આવ્યું.

રાજકીય અને સામાજિક પ્રતિક્રિયાઓ

આ કામગીરીને લઈને રાજકીય વિવાદ પણ ઊભો થયો છે. કોંગ્રેસ ધારાસભ્ય શૈલેશ પરમારે આ અંગે ટિપ્પણી કરતાં જણાવ્યું હતું કે તેઓ સરકારની આ કામગીરીને સમર્થન આપે છે, પરંતુ નોટિસ આપ્યા વગર અચાનક ડિમોલિશન કરવું ગેરકાયદે છે. તેમણે આ મુદ્દે મુખ્યમંત્રીને અપીલ કરી હતી કે આવી કાર્યવાહી રોકવામાં આવે.

ચંડોળા તળાવની આસપાસ ગેરકાયદે દબાણો એ લાંબા સમયથી ચાલતો મુદ્દો છે. આવા દબાણોને કારણે તળાવનું કુદરતી સ્વરૂપ ખોરવાયું છે, અને પર્યાવરણ પર પણ વિપરીત અસર પડી છે. સરકારનો દાવો છે કે આ કામગીરી તળાવને પુનઃસ્થાપિત કરવા અને ગેરકાયદે ઘૂસણખોરી રોકવા માટે જરૂરી છે. જોકે, આવી કાર્યવાહીઓ દરમિયાન નોટિસની પ્રક્રિયા અને અસરગ્રસ્ત લોકોના પુનર્વસનનો મુદ્દો પણ ઉભો થયો છે, જે એક વધુ વ્યાપક ચર્ચાનો વિષય બની શકે છે.

આ ઝુંબેશ ચંડોળા તળાવને બચાવવા અને શહેરના ઇકોસિસ્ટમને સુધારવા તરફનું એક પગલું હોઈ શકે, પરંતુ તેની પ્રક્રિયા અને અમલીકરણ પર સવાલો ઉભા થયા છે, જે ભવિષ્યમાં આવી કામગીરીઓ માટે નીતિ ઘડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

ચંડોળા તળાવનો ઇતિહાસ

ચંડોળા તળાવ, અમદાવાદ, ગુજરાતમાં દાણી લીમડા માર્ગ નજીક આવેલું છે. 1200 હેક્ટરમાં ફેલાયેલું એક ઐતિહાસિક જળાશય છે. આ તળાવ ગોળ આકાર ધરાવે છે અને અમદાવાદના મુઘલ સુલ્તાનની પત્ની તાજ ખાન નરી અલી દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. આશા ભીલે આશાવલ (અમદાવાદનું જૂનું નામ)ની સ્થાપના કરી ત્યારે આ તળાવ અસ્તિત્વમાં હતું, એટલે કે તેનો ઇતિહાસ 15મી સદીના મુઘલ શાસન સુધી જાય છે.

1930માં મહાત્મા ગાંધીએ દાંડી કૂચ દરમિયાન તળાવ નજીક એક પીપળાના ઝાડ નીચે વિશ્રામ કર્યો હતો. તે સમયે તળાવ નાનું અને કાદવથી ભરેલું હતું, જે દર્શાવે છે કે તેની સ્થિતિ હંમેશા આદર્શ નહોતી. ઐતિહાસિક રીતે, તળાવના પાણીનો ઉપયોગ સિંચાઈ, ઔદ્યોગિક હેતુઓ અને ખેતી માટે થતો હતો. ખારીકટ નહેર, ગુજરાતની સૌથી જૂની સિંચાઈ યોજનાઓમાંની એક, ચંડોળા તળાવ નજીકના 1200 હેક્ટરથી વધુ વિસ્તારમાં ચોખાના ખેતરોને પાણી પૂરું પાડવા માટે બનાવવામાં આવી હતી.
આ તળાવ અનેક પ્રજાતિના પક્ષીઓ, જેમ કે કોર્મોરન્ટ્સ, પેઇન્ટેડ સ્ટોર્ક્સ અને સ્પૂનબિલનું નિવાસસ્થાન રહ્યું છે, જેના કારણે તે પ્રકૃતિ પ્રેમીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. સાંજના સમયે લોકો અહીં ફરવા આવે છે, જે તેની લોકપ્રિયતા દર્શાવે છે.

જોકે, તળાવનો ઇતિહાસ માત્ર સકારાત્મક ઘટનાઓથી ભરેલો નથી. લાંબા સમયથી ગેરકાયદે દબાણો અને પ્રદૂષણે તેની કુદરતી સુંદરતા અને ઇકોસિસ્ટમને નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. ખાસ કરીને, બાંગ્લાદેશી ઘૂસણખોરો દ્વારા ગેરકાયદે બાંધકામો અને નર્મદાની પાઇપલાઇનમાં કચરો ભરવાની ઘટનાઓએ તળાવના પાણીના સ્તરને અસર કરી છે. 2010માં, તત્કાલિન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના સમયે દબાણ હટાવવાની કામગીરી થઈ હતી, અને તાજેતરમાં 29 એપ્રિલ, 2025થી શરૂ થયેલી ઝુંબેશમાં પણ આવા દબાણો દૂર કરવામાં આવ્યા.

અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC)ને 2015માં તળાવ  વિકાસ માટે સોંપ્યુ હતુ, પરંતુ દબાણો સામે નિષ્ક્રિયતાના આરોપો લાગ્યા છે. હાલમાં, AMC દ્વારા તળાવનું સૌંદર્યીકરણ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે, જેમાં પ્રથમ તબક્કામાં 27 કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે વોક વે, જંગલ જીમ અને અન્ય સુવિધાઓ બનાવવાની યોજના છે. તળાવને નર્મદાના પાણીથી ભરવાનું અને કાંકરિયા તળાવની જેમ આકર્ષક બનાવવાનું આયોજન છે.

આમ, ચંડોળા તળાવનો ઇતિહાસ મુઘલ યુગથી શરૂ થઈ, ગાંધીજીના સમય સુધીની ઐતિહાસિક ઘટનાઓ અને આધુનિક સમયમાં વિકાસના પ્રયાસો સુધીની યાત્રા દર્શાવે છે, જેમાં પર્યાવરણીય અને સામાજિક પડકારો પણ સામેલ છે.