Delhi SIR: દિલ્હીમાં વિશેષ ગહન પુનરીક્ષણ એટલે કે SIR શરૂ થાય તે પહેલાં જ મતદાર યાદીમાં મોટા પાયે ફેરફાર થયાનો દાવો કરતો એક નવો રિપોર્ટ સામે આવ્યો છે. વોટર અધિકાર મંચના આ રિપોર્ટ અનુસાર, 30 જૂન 2026 સુધીમાં દિલ્હીની મતદાર યાદીમાંથી 11 લાખથી વધુ નામ ઘટી ગયા હતા. ખાસ વાત એ છે કે દિલ્હીની 70માંથી 68 વિધાનસભા બેઠકો પર દૂર થયેલા મતદારોની સંખ્યા 2025ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં વિજયના માર્જિન કરતાં વધારે હોવાનું અભ્યાસમાં જણાવાયું છે.
મતદાર યાદીમાં 11,03,701 નામનો ઘટાડો
રિપોર્ટમાં ભારતના ચૂંટણી પંચ, દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીની માહિતી અને સાબર ઇન્સ્ટિટ્યૂટના આંકડાઓનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવાયું છે. આ અભ્યાસ મુજબ, 31 જાન્યુઆરી 2025ના રોજ દિલ્હીની મતદાર યાદીમાં કુલ 1,56,14,000 મતદારો નોંધાયેલા હતા. જોકે 30 જૂન 2026 સુધીમાં આ સંખ્યા ઘટીને 1,45,10,299 થઈ ગઈ હતી. એટલે કે આ સમયગાળા દરમિયાન કુલ 11,03,701 મતદારોના નામ યાદીમાંથી ઓછા થયા.
રિપોર્ટ મુજબ આ ફેરફારો મતદાર યાદીના નિયમિત પુનરીક્ષણ દરમિયાન થયા હતા. ચૂંટણી અધિકારીઓ દ્વારા દર મહિને નવા નામ ઉમેરવા અને અયોગ્ય અથવા અન્ય કારણોસર નામ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવે છે અને તેની વિધાનસભા ક્ષેત્રવાર વિગતો પણ જાહેર કરવામાં આવે છે.
SIR પહેલાં નામ હટાવવાની પ્રક્રિયામાં ઝડપનો દાવો
અભ્યાસમાં ખાસ કરીને 2026ના શરૂઆતના છ મહિનાના આંકડાઓ તરફ ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું છે. રિપોર્ટ મુજબ ફેબ્રુઆરીથી ડિસેમ્બર 2025 દરમિયાન દિલ્હીની તમામ 70 બેઠકોમાં મતદારોની સંખ્યામાં કુલ 1,00,613નો વધારો થયો હતો. તેની સરખામણીમાં જાન્યુઆરીથી જૂન 2026 દરમિયાન મતદારોની સંખ્યામાં 11,70,885નો ઘટાડો નોંધાયો.
એપ્રિલ 2026માં એક જ મહિનામાં 3,39,509 નામ ઓછા થયા હોવાનું રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે. આ સંખ્યા અગાઉના છ મહિનાના માસિક સરેરાશ કરતાં લગભગ 20 ગણી વધારે હોવાનું વિશ્લેષણમાં કહેવામાં આવ્યું છે. એટલું જ નહીં, જુલાઈથી ડિસેમ્બર 2025 દરમિયાન કોઈ એક મહિનામાં થયેલા ઘટાડાની સરખામણીએ એપ્રિલનો ઘટાડો ત્રણ ગણાથી પણ વધુ હતો.
10થી વધુ વિધાનસભા ક્ષેત્રોમાં 40 ટકાથી વધુ ઘટાડો
રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે SIR દરમિયાન 10થી વધુ વિધાનસભા ક્ષેત્રોમાં મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર થવાનો દર 40 ટકાથી વધુ રહ્યો હતો. તેમાં તુઘલકાબાદ, ઓખલા, આર.કે. પુરમ, કસ્તુરબા નગર અને કાલકાજી જેવા વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.
અભ્યાસ મુજબ દિલ્હીની 70માંથી 68 બેઠકો એવી છે જ્યાં મતદાર યાદીમાંથી ઓછા થયેલા નામોની સંખ્યા 2025ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં વિજેતા ઉમેદવારના જીતના માર્જિન કરતાં વધારે છે. આ સરખામણી સાબર ઇન્સ્ટિટ્યૂટના ઉપલબ્ધ આંકડાઓના આધારે કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે.
યોગેન્દ્ર યાદવે SIRની પ્રક્રિયા સામે ઉઠાવ્યા સવાલ
રિપોર્ટ જાહેર કરવા માટે યોજાયેલી પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં સામાજિક કાર્યકર યોગેન્દ્ર યાદવે દેશની કુલ મતદાર સંખ્યા અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી. તેમના જણાવ્યા મુજબ, SIR પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી દેશમાં પુખ્ત વસ્તી વધીને આશરે 103 કરોડ થઈ શકે છે, પરંતુ મતદારોની સંખ્યા ઘટીને લગભગ 88 કરોડ રહી શકે છે.
તેમણે દલીલ કરી કે 2024ની લોકસભા ચૂંટણી સમયે દેશમાં આશરે 99 કરોડ પુખ્ત નાગરિકો અને 98 કરોડ મતદારો હતા. તેમના મતે પુખ્ત વસ્તી વધતી હોવા છતાં મતદારોની સંખ્યામાં આટલો મોટો ઘટાડો ચિંતાજનક છે.
‘આટલા મોટા ફેરફારની તપાસ થવી જોઈએ’
યોગેન્દ્ર યાદવે મતદાર યાદીમાં થયેલા મોટા ફેરફારને માત્ર સામાન્ય વહીવટી પ્રક્રિયા તરીકે ન જોવાની માગ કરી. તેમનો આરોપ છે કે SIR શરૂ થાય તે પહેલાં મોટા પાયે નામ હટાવવામાં આવ્યા હોય તો તેની તપાસ જરૂરી છે. તેમણે આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને લોકશાહી અને મતાધિકાર સાથે જોડાયેલો ગંભીર મુદ્દો ગણાવ્યો.
તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે જો આટલા મોટા પ્રમાણમાં નામો કોઈ આયોજન અથવા તંત્રની સંડોવણી વિના હટાવવામાં આવ્યા હોય તો તે સમજવું મુશ્કેલ છે. જોકે આ આરોપો રિપોર્ટ સાથે જોડાયેલા દાવા અને રાજકીય-સામાજિક કાર્યકરોના નિવેદનો પર આધારિત છે.
2025ની દિલ્હી ચૂંટણીની વિશ્વસનીયતા અંગે પણ પ્રશ્ન
કાર્યકર અંજલિ ભારદ્વાજે મતદાર યાદીમાં થયેલા ફેરફારોને 2025ની દિલ્હી વિધાનસભા ચૂંટણી સાથે જોડીને ચૂંટણી પંચ સમક્ષ સવાલો ઉઠાવ્યા. તેમનો પ્રશ્ન છે કે જો ચૂંટણી સમયે મતદાર યાદીમાં મોટી સંખ્યામાં ભૂલો અથવા ખામીઓ હતી, તો તેની અસર ચૂંટણીની વિશ્વસનીયતા પર કેવી રીતે પડી શકે?
તેમણે જણાવ્યું કે ફેબ્રુઆરી 2025ની દિલ્હી વિધાનસભા ચૂંટણી દરમિયાન આશરે 1.56 કરોડ મતદારો હતા, જ્યારે હવે મોટી સંખ્યામાં નામો હટાવવામાં આવ્યા છે અથવા કેટલાક મતદારોને નોટિસ આપવામાં આવી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગે લોકોનો વિશ્વાસ જાળવવાની જવાબદારી કોની છે તે અંગે તેમણે ચૂંટણી પંચને જવાબ આપવા કહ્યું.
પહેલાં યોજાયેલી ચૂંટણીઓવાળા રાજ્યોમાં પણ ઘટાડાનો દાવો
રિપોર્ટમાં અગાઉના મીડિયા અહેવાલનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં જણાવાયું હતું કે SIRના ત્રીજા તબક્કાની ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં સૌથી વધુ નામ એવા રાજ્યોમાં ઘટ્યા હતા જ્યાં છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં વિધાનસભા ચૂંટણી યોજાઈ હતી. તેમાં મહારાષ્ટ્રમાં 2024, કર્ણાટક અને તેલંગાણામાં 2023, દિલ્હીમાં 2025 અને આંધ્ર પ્રદેશમાં 2024ની વિધાનસભા ચૂંટણીનો સમાવેશ થાય છે.
આ સમગ્ર મામલે મતદાર યાદીમાં થયેલા ફેરફારોની પ્રક્રિયા, નામ દૂર કરવાના કારણો અને ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર તેની અસર અંગે ચર્ચા વધુ તેજ બનવાની શક્યતા છે.
