સોગંદનામામાં પંચે ફોર્મ 6માં ઔપચારિક ફેરફાર કરાયો ન હોવાનો દાવો કર્યો છે. જોકે, ઑનલાઇન અરજી પ્રક્રિયામાં ફોર્મ 6 અને વધારાના ઘોષણાપત્રને દર્શાવવાની રીતથી ગેરસમજ થઈ શકે તેમ હોવાનું સ્વીકાર્યું છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને પદ પરથી હટાવવાની માગણી સામે પણ પંચે બંધારણીય જોગવાઈઓનો આધાર લીધો છે.
SIRના મુખ્ય નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવાયા હોવાનો દાવોચૂંટણી પંચના જણાવ્યા મુજબ, SIR સંબંધિત ત્રણ મુખ્ય આદેશો 24 જૂન 2025, 27 ઑક્ટોબર 2025 અને 14 મે 2026ના રોજ જારી કરવામાં આવ્યા હતા. આ ત્રણેય આદેશો મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર અને ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ તથા વિવેક જોશીની સંમતિથી બહાર પાડવામાં આવ્યા હતા.
આ સ્પષ્ટતા એવા અહેવાલો બાદ કરવામાં આવી છે, જેમાં બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ SIR સંબંધિત અનેક નિર્ણયોમાં વાંધા ઉઠાવ્યા હોવાની વાત સામે આવી હતી. અરજીમાં આરોપ મૂકાયો હતો કે 28 ઑક્ટોબર 2025થી 14 ઑગસ્ટ 2026 દરમિયાન 14 મહત્ત્વના મુદ્દાઓ પર અસંમતિ નોંધાઈ હતી.
પંચે જવાબમાં કહ્યું કે ફાઇલ પર અધિકારી દ્વારા નોંધવામાં આવેલી ટિપ્પણી, સવાલ કે વાંધો એ પંચનો અંતિમ નિર્ણય ગણાતો નથી. સામાન્ય રીતે ફાઇલ પહેલાં એક ચૂંટણી કમિશનર, પછી બીજા કમિશનર અને અંતે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર સમક્ષ રજૂ થાય છે. તાત્કાલિક પરિસ્થિતિમાં ઇલેક્ટ્રોનિક માધ્યમથી મંજૂરી પણ મેળવી શકાય છે.
પંચે 2023ના સંબંધિત કાયદાની કલમ 18નો ઉલ્લેખ કરીને જણાવ્યું કે નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવાનો પ્રયાસ થાય છે. સર્વસંમતિ ન બને તો બહુમતીના આધારે નિર્ણય લઈ શકાય છે.
બંને કમિશનરોએ કેબિનેટ સચિવને પત્ર લખ્યા હતાસોગંદનામામાં પંચે જણાવ્યું કે 28 જુલાઈ 2026ના રોજ પંચમાં પ્રતિનિયુક્તિ પર આવેલા અધિક સચિવ સ્તરના એક IAS અધિકારીએ વરિષ્ઠ ઉપ ચૂંટણી કમિશનર મનીષ ગર્ગ સાથે સંબંધિત આંતરિક કાર્યવિભાજનનો આદેશ જારી કર્યો હતો.
ત્યારબાદ 29 જુલાઈએ સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ આ આદેશ તથા અધિકારીના વર્તન અંગે કેબિનેટ સચિવ ટી. વી. સોમનાથનને અલગ-અલગ પત્રો લખ્યા હતા. પંચના જણાવ્યા મુજબ, બંને કમિશનરોના 30 જુલાઈના સંયુક્ત નિર્દેશ બાદ 28 જુલાઈનો આદેશ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો નહોતો.
ફોર્મ 6 અને વધારાના ઘોષણાપત્ર અંગે સ્પષ્ટતાફોર્મ 6નો ઉપયોગ નવા મતદારોની નોંધણી માટે થાય છે. SIR દરમિયાન અરજદારો પાસે વધારાનું ઘોષણાપત્ર માગવામાં આવતાં વિવાદ ઊભો થયો હતો. તેમાં અરજદાર અથવા તેમના માતા-પિતા કે દાદા-દાદીનાં નામ અગાઉની મતદાર યાદીમાં હોવા અંગેની વિગતો માગવામાં આવતી હતી. આ પ્રક્રિયામાં 2002-2003ની જૂની મતદાર યાદીઓ સંબંધિત માહિતી પણ મહત્ત્વપૂર્ણ બની હતી.
ચૂંટણી પંચે કહ્યું કે ફોર્મ 6માં કોઈ ઔપચારિક સુધારો કરવામાં આવ્યો નથી. SIR માટેનું ઘોષણાપત્ર અલગ દસ્તાવેજ છે. જોકે, ઑનલાઇન અરજીમાં બંનેને દર્શાવવાની રીતથી ફોર્મમાં ફેરફાર થયો હોવાની ગેરસમજ થઈ શકે તેમ પંચે સ્વીકાર્યું હતું.
આ સમસ્યા દૂર કરવા માટે 21 ઑક્ટોબર 2026થી ઑનલાઇન પ્રક્રિયામાં ફોર્મ 6 અને SIR ઘોષણાપત્રને અલગ વિભાગોમાં રાખવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી.
જૂના રેકોર્ડ ન મળે તો મતદારો માટે શું વ્યવસ્થા?પંચે જણાવ્યું કે જૂની મતદાર યાદી સાથે વિગતોનો મેળ ન બેસે તેવા મતદારોને સામાન્ય રીતે ચૂંટણી નોંધણી અધિકારી (ERO) અથવા સહાયક ચૂંટણી નોંધણી અધિકારી (AERO)ની કચેરીમાં વ્યક્તિગત સુનાવણી માટે બોલાવવાની જરૂર નહીં પડે. બૂથ સ્તરના અધિકારીઓ (BLO) તેમના ઘરે જઈને દસ્તાવેજો એકત્રિત કરી ECINet પ્લેટફોર્મ પર અપલોડ કરી શકે છે. પંચના જણાવ્યા મુજબ, સુનાવણી અસાધારણ સંજોગોમાં જ થવી જોઈએ અને શક્ય હોય ત્યાં ઑનલાઇન યોજવી જોઈએ.
ECINet મારફતે મતદારનું નામ ઉમેરવા, દૂર કરવા કે તેમાં ફેરફાર કરવા માટે સંબંધિત ચૂંટણી નોંધણી અધિકારીનો આદેશ જરૂરી હોવાનું પણ પંચે જણાવ્યું છે. ડિજિટલ વ્યવસ્થાના નિયમોની સમીક્ષા માટે IIT અને IIScના નિષ્ણાતોની સમિતિ રચવાની માહિતી પણ આપવામાં આવી હતી.
ગોવા અને પશ્ચિમ બંગાળના મુદ્દે પંચનો જવાબગોવામાં મતદાર યાદીમાંથી બાકાત રહી ગયેલા હોવાનો મુદ્દો ઉઠાવનારા 97 લોકો અંગે પંચે જણાવ્યું કે તેમાંથી 88નાં નામ અગાઉથી મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલાં હતાં. છ લોકો વિદેશમાં હતા અને ત્રણ લોકો પાસે પોર્ટુગીઝ પાસપોર્ટ હતા.
પશ્ચિમ બંગાળમાં મતદાર યાદીમાં નામ સામેલ કરવાને પડકારતી અપીલો અંગે પંચે કહ્યું કે રાજ્યના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીની કચેરીના અધિકારીઓએ સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશોનું પાલન કરવા માટે આ અપીલો દાખલ કરી હતી.
જ્ઞાનેશ કુમારને હટાવવાની માગ પર પંચની દલીલમુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને પદ પરથી હટાવવા અથવા કામગીરી કરતા રોકવાની માગ સામે પંચે બંધારણની કલમ 324(5)નો ઉલ્લેખ કર્યો છે. પંચના જણાવ્યા મુજબ, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશને હટાવવા માટે લાગુ પડતી પ્રક્રિયા અને આધારો હેઠળ જ પદ પરથી દૂર કરી શકાય છે.
5 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે આ વિવાદમાં ચૂંટણી પંચ અને કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી જવાબ માગ્યો હતો, પરંતુ જ્ઞાનેશ કુમારને તાત્કાલિક હટાવવા કે સસ્પેન્ડ કરવાનો વચગાળાનો આદેશ આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની પીઠમાં ન્યાયમૂર્તિ જયમાલ્યા બાગચી અને ન્યાયમૂર્તિ વી. મોહનાનો સમાવેશ થાય છે.
ચૂંટણી પંચનું સોગંદનામું તેના પક્ષની રજૂઆત છે, અંતિમ ન્યાયિક નિર્ણય નથી. હવે સુપ્રીમ કોર્ટ નક્કી કરશે કે પંચની નિર્ણય પ્રક્રિયા કાયદા અનુસાર હતી કે નહીં અને અરજીઓમાં ઉઠાવવામાં આવેલા મુદ્દાઓ પર ન્યાયિક હસ્તક્ષેપ જરૂરી છે કે નહીં.
