Ethanol Policy India: દેશમાં ખાંડના વધતા ભાવ અને આગામી મહિનાઓમાં ઘરેલુ પુરવઠા પર દબાણ વધવાની આશંકા વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે ઇથેનોલ નીતિમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. 2026-27ના પુરવઠા વર્ષ માટે ઇથેનોલના ઉત્પાદનમાં ખાંડ બનાવવા માટે વપરાતા શેરડી આધારિત કાચા માલનો ઉપયોગ શૂન્ય રાખવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ મુજબ તેલ વિપણન કંપનીઓ (OMCs)ના નવા ખરીદી ટેન્ડરમાં શેરડીનો રસ, ખાંડની ચાસણી અને બી-હેવી મોલાસિસમાંથી બનેલા ઇથેનોલનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી.
સરકારના આ પગલાનો મુખ્ય હેતુ શેરડીમાંથી વધુ ખાંડનું ઉત્પાદન કરાવવું, બજારમાં તેની ઉપલબ્ધતા વધારવી અને છૂટક ભાવ પરનું દબાણ ઘટાડવાનો છે. આગામી તહેવારોની મોસમમાં ખાંડનો પૂરતો જથ્થો જળવાઈ રહે તે માટે પણ આ નિર્ણય મહત્ત્વનો માનવામાં આવે છે. જોકે, પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ મિશ્રણનો કાર્યક્રમ ચાલુ રહેશે અને તેના માટે અનાજ આધારિત કાચા માલનો ઉપયોગ વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવશે.
2026-27ના ટેન્ડરમાં આશરે 1,100 કરોડ લિટર ઇથેનોલની ખરીદી
16 ઑક્ટોબરે જાહેર કરાયેલા નવા ટેન્ડર હેઠળ સરકારી તેલ કંપનીઓએ નવેમ્બર 2026થી શરૂ થતા 2026-27ના પુરવઠા વર્ષ માટે આશરે 1,100 કરોડ લિટર એટલે કે 11 અબજ લિટર ઇથેનોલની ખરીદી માટે બિડ મંગાવી છે. આ ટેન્ડરમાં શેરડીનો રસ, ખાંડની ચાસણી અને બી-હેવી મોલાસિસમાંથી બનતા ઇથેનોલ માટે દરખાસ્તો મંગાવવામાં આવી નથી.
અગાઉ ઇથેનોલના ઉત્પાદન માટે શેરડીમાંથી મેળવવામાં આવતા વિવિધ કાચા માલનો ઉપયોગ થતો હતો. હવે સરકારનો પ્રયાસ એવો છે કે ખાંડના ઉત્પાદન માટે ઉપયોગી શેરડીને ઇથેનોલ તરફ વાળવાને બદલે ખાદ્ય ખાંડના ઉત્પાદનમાં પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે. સાથે જ, પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ મિશ્રણનો લક્ષ્યાંક જાળવવા માટે અન્ય કાચા માલના વિકલ્પોનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.
ખાંડના ભાવ અને પાકની સ્થિતિ અંગે ચિંતા
સરકારના નિર્ણય પાછળ ખાંડના છૂટક ભાવમાં થયેલો વધારો અને આગામી પાકના ઉત્પાદન અંગેની ચિંતાઓ મુખ્ય કારણો છે. મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટક જેવા મુખ્ય શેરડી ઉત્પાદક રાજ્યોમાં ઓછા વરસાદ અને પ્રતિકૂળ હવામાનને કારણે શેરડીની ઉપજ પર અસર થવાની આશંકા છે. જો આ રાજ્યોમાં ઉત્પાદન ઘટે, તો ખાંડ મિલોને મળતા કાચા માલના જથ્થા પર અસર પડી શકે છે.
શેરડીના રસ અને ખાંડની ચાસણીમાંથી ઇથેનોલ બનાવવામાં આવે ત્યારે તેમાંથી બનવાની સંભાવના ધરાવતી ખાંડ ખાદ્ય બજારમાં ઉપલબ્ધ થતી નથી. તેથી આ કાચા માલનો ઇથેનોલ માટે ઉપયોગ ઘટાડવાથી ખાંડના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન મળી શકે છે. જોકે, ખાંડના ભાવ વધવા પાછળ માત્ર ઇથેનોલનું ઉત્પાદન જ જવાબદાર નથી. ઘરેલુ ઉત્પાદન, તહેવારો દરમિયાન વધતી માંગ, હવામાનની અસર, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની સ્થિતિ અને સંગ્રહખોરી અથવા સટ્ટાકીય પ્રવૃત્તિઓ પણ ભાવને અસર કરી શકે છે.
ઘરેલુ માંગ સામે ઉત્પાદન જાળવવાનો પડકાર
ઉપલબ્ધ અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં ખાંડની વાર્ષિક ઘરેલુ માંગ આશરે 280થી 285 લાખ ટન છે. અગાઉના ઉત્પાદન ચક્રમાં ચોખ્ખું ખાંડ ઉત્પાદન ઘરેલુ વપરાશની જરૂરિયાતની આસપાસ રહ્યું હતું. આવી સ્થિતિમાં સરકાર ઇચ્છે છે કે તહેવારોની મોસમ અને નવો પાક બજારમાં આવે તે વચ્ચેના સમયગાળામાં ખાંડની ઉપલબ્ધતા જળવાઈ રહે.
કેન્દ્ર સરકારે ઑગસ્ટમાં જણાવ્યું હતું કે તે સમયે ઉપલબ્ધ ખાંડનો જથ્થો ઘરેલુ માંગ પૂરી કરવા માટે પૂરતો હતો. તેથી સંભવિત પુરવઠાની ચિંતા અને વાસ્તવિક અછત વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. ખાંડ આધારિત કાચા માલમાંથી ઇથેનોલની ખરીદી બંધ કરવાથી ખાંડના ઉત્પાદનને પ્રાથમિકતા મળી શકે છે, પરંતુ અંતિમ પરિણામ શેરડીની ઉપજ, મિલોની ઉત્પાદન ક્ષમતા અને બજારમાં માંગ પર પણ નિર્ભર રહેશે.
હવે મકાઈ અને ચોખા જેવા વિકલ્પો પર ભાર
ખાંડ આધારિત કાચા માલનો ઉપયોગ ઘટાડ્યા બાદ ઇથેનોલ માટે અનાજ આધારિત વિકલ્પોનું મહત્ત્વ વધશે. નવા ટેન્ડરમાં મકાઈ, તૂટેલા ચોખા અને ભારતીય ખાદ્ય નિગમ (FCI)ના વધારાના ચોખા જેવા સ્ત્રોતોમાંથી બનતા ઇથેનોલ માટે બિડ મંગાવવામાં આવી છે. નિર્ધારિત ધોરણો અનુસાર ક્ષતિગ્રસ્ત અનાજનો પણ ઉપયોગ થઈ શકે છે.
આ ઉપરાંત, સી-હેવી મોલાસિસમાંથી બનતા ઇથેનોલનો વિકલ્પ ચાલુ રહેશે. સી-હેવી મોલાસિસ ખાંડ કાઢવાની પ્રક્રિયા પછી બચતો ઉપપેદાશ છે અને તેનો ઉપયોગ ઇથેનોલ બનાવવા માટે થઈ શકે છે. આ રીતે સરકાર ખાંડના ઉત્પાદન માટે ઉપયોગી શેરડી આધારિત કાચા માલને બચાવીને ઇથેનોલ મિશ્રણનો કાર્યક્રમ ચાલુ રાખવા માગે છે.
શું નવી નીતિથી ખાંડ સસ્તી થશે?
શેરડી આધારિત કાચા માલમાંથી ઇથેનોલની ખરીદી બંધ કરવાથી ખાંડની ઉપલબ્ધતા વધારવામાં મદદ મળી શકે છે, પરંતુ તેના કારણે ભાવમાં ઘટાડો થશે જ તેની ખાતરી આપી શકાય નહીં. શેરડીની કુલ ઉપજ, ખાંડ મિલોનું ઉત્પાદન, અગાઉનો સંગ્રહ, ઘરેલુ માંગ અને નિકાસ સંબંધિત નીતિઓ પણ ભાવ નક્કી કરવામાં ભૂમિકા ભજવે છે.
જો મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકમાં ખરાબ હવામાનને કારણે શેરડીનું ઉત્પાદન નોંધપાત્ર રીતે ઘટે, તો ઇથેનોલ માટે શેરડીના ઉપયોગ પર નિયંત્રણ હોવા છતાં ખાંડનો પુરવઠો અપેક્ષા મુજબ વધી ન શકે. તેથી આગામી મહિનાઓમાં ઉત્પાદન અને બજારમાં ઉપલબ્ધ જથ્થાના આંકડાઓ મહત્ત્વના રહેશે.
નિયમોના અમલ અને દેખરેખની ભૂમિકા મહત્ત્વની
નવી નીતિની અસરકારકતા એ વાત પર પણ આધાર રાખશે કે ખાંડ મિલો અને ઇથેનોલ એકમોમાં કાચા માલના ઉપયોગ તથા તૈયાર ઉત્પાદનની દેખરેખ કેવી રીતે રાખવામાં આવે છે. કાચા માલની ખરીદી, ઉત્પાદનના રેકોર્ડ અને તેલ કંપનીઓને કરવામાં આવતા પુરવઠાના આંકડાઓની સરખામણી કરવાથી નિયમોનું પાલન થઈ રહ્યું છે કે નહીં તે તપાસી શકાય છે.
ખાંડ આધારિત કાચા માલમાંથી ઇથેનોલ બનાવીને તેને અન્ય સ્ત્રોતમાંથી બનાવેલું દર્શાવવામાં આવે, તો તે નિયમોના ઉલ્લંઘનનો મુદ્દો બની શકે છે. જોકે, આવું થઈ રહ્યું હોવાનો દાવો કરવા માટે નક્કર પુરાવા જરૂરી છે. આ સાથે મકાઈ અને ચોખા જેવા વૈકલ્પિક કાચા માલની ઉપલબ્ધતા તથા તેમની કિંમતો પર પડતી અસરનું મૂલ્યાંકન પણ જરૂરી રહેશે.
ખાંડ અને ઇથેનોલ વચ્ચે સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ
2026-27ના પુરવઠા વર્ષ માટેનો આ નિર્ણય સરકારની બે પ્રાથમિકતાઓ વચ્ચે સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ છે: પેટ્રોલમાં ઇથેનોલનું મિશ્રણ ચાલુ રાખવું અને ઘરેલુ બજારમાં ખાંડનો પૂરતો જથ્થો જાળવવો. હવે ઇથેનોલની ખરીદી માટે અનાજ આધારિત વિકલ્પો પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવશે.
આ નીતિથી ખાંડના ભાવ પર કેટલી અસર પડશે તે આગામી શેરડીની મોસમના ઉત્પાદન, અનાજ આધારિત ઇથેનોલના પુરવઠા, ઘરેલુ માંગ અને બજારમાં ઉપલબ્ધ જથ્થાના આધારે સ્પષ્ટ થશે. તેથી ખાંડના ભાવમાં ઘટાડો અને પુરવઠામાં સુધારો થશે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે આગામી મહિનાઓના વાસ્તવિક આંકડાઓ પર નજર રાખવી જરૂરી રહેશે.
