Gen Z Protest Against Modi: ભારતમાં મતદાર યાદીઓના વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR) દરમિયાન કરોડો મતદારોનાં નામ દૂર થવાના વિવાદે રાજકીય વાતાવરણ ગરમાવ્યું છે. આ મુદ્દે વિપક્ષી પક્ષો દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનોમાં હવે Gen Z એટલે કે યુવા પેઢી પણ જોડાઈ રહી છે. મતદાર યાદીમાં કથિત અનિયમિતતાઓ ઉપરાંત બેરોજગારી, શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં ભ્રષ્ટાચાર અને લોકશાહી સંસ્થાઓની સ્વતંત્રતા જેવા મુદ્દાઓને લઈને યુવાનોમાં અસંતોષ જોવા મળી રહ્યો છે.

2 નવેમ્બર 2026ના રોજ પ્રકાશિત થયેલી બ્લૂમબર્ગની ટિપ્પણીમાં પણ આ બદલાતી સ્થિતિની ચર્ચા કરવામાં આવી છે. ‘India Voter Roll Purge Sparks Gen Z Protests Against Modi’ શીર્ષક હેઠળ પ્રકાશિત થયેલી આ ટિપ્પણીમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરવાનો વિવાદ હવે માત્ર ચૂંટણી પ્રક્રિયા પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી, પરંતુ યુવા આંદોલન દ્વારા સરકાર સામે નવા રાજકીય અને લોકશાહી સંબંધિત પ્રશ્નો ઊભા થઈ રહ્યા છે.

મતદાર યાદીમાંથી 13 કરોડ નામ દૂર થવાનો વિવાદ

ચૂંટણી પંચ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન આશરે 13.1 કરોડ મતદારોનાં નામ યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યાં હોવાનો મુદ્દો ચર્ચામાં છે. ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, મતદાર યાદીને વધુ ચોક્કસ અને વિશ્વસનીય બનાવવા માટે આ ચકાસણી જરૂરી છે. તેમાં મૃત મતદારો, અન્ય સ્થળે સ્થળાંતર કરી ગયેલા લોકો, એકથી વધુ જગ્યાએ નોંધાયેલા મતદારો અને જેમનું સરનામું શોધી શકાયું નથી તેવા લોકોનાં નામની તપાસ કરવામાં આવી છે.

ઉપલબ્ધ આંકડાઓ પ્રમાણે દૂર કરવામાં આવેલા નામોમાં આશરે 2.8 કરોડ મૃત મતદારો, 6.3 કરોડ સ્થળાંતરિત મતદારો, 1 કરોડ એકથી વધુ જગ્યાએ નોંધાયેલા મતદારો અને 3 કરોડ એવા મતદારોનો સમાવેશ થાય છે, જેમનું સરનામું શોધી શકાયું નથી.

જોકે, વિપક્ષી પક્ષો અને યુવા સંગઠનો આ પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા સામે સવાલ ઉઠાવી રહ્યાં છે. તેમનો આરોપ છે કે આટલી મોટી સંખ્યામાં નામ દૂર કરતી વખતે વાસ્તવિક અને મતદાન માટે પાત્ર નાગરિકોનાં નામ પણ યાદીમાંથી નીકળી ગયાં હોઈ શકે છે. ખાસ કરીને ગરીબો, સ્થળાંતરિત મજૂરો અને લઘુમતી સમુદાયના મતદારોના મતાધિકારને અસર થવાની ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, આ તમામ નામો ગેરરીતિથી દૂર કરવામાં આવ્યાં હોવાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ નથી.

Gen Zનું આંદોલન શિક્ષણ અને બેરોજગારીના મુદ્દાથી શરૂ થયું

ભારતમાં યુવા પેઢીનો વિરોધ શરૂઆતમાં સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં કથિત ગેરરીતિઓ, પેપર લીક અને શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં ભ્રષ્ટાચાર સામે શરૂ થયો હતો. આ આંદોલનમાં કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) નામના યુવા સંગઠનની મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા રહી છે. આ સંગઠનનું નેતૃત્વ અભિજીત દીપકે કર્યું હતું.

મે 2026માં મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત દ્વારા યુવાનો અંગે કરવામાં આવેલી ‘કોકરોચ’ ટિપ્પણી બાદ આ નામ સાથે વ્યંગાત્મક યુવા આંદોલન શરૂ થયું હતું. ત્યારબાદ NEET-UG 2026ની પરીક્ષામાં પેપર લીકના આરોપો અને શિક્ષણ વ્યવસ્થાની સમસ્યાઓ સામે યુવાનો એકત્ર થવા લાગ્યા હતા.

આંદોલન દરમિયાન યુવાનોએ રોજગારીની તકો, પરીક્ષાઓમાં પારદર્શિતા અને સરકારી સંસ્થાઓની જવાબદારી જેવા મુદ્દાઓ પણ ઉઠાવ્યા હતા. ધીમે ધીમે આ વિરોધ દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં ફેલાયો હતો.

શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાથી આંદોલનને મળ્યું બળ

જુલાઈ 2026માં યુવા આંદોલને મોટું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું હતું. દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે કોકરોચ જનતા પાર્ટી અને અન્ય યુવા સંગઠનોએ શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં કથિત અનિયમિતતાઓ સામે વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું હતું. NEET-UG પેપર લીક અને પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં સુધારાની માગ સાથે પ્રદર્શનકારીઓએ તત્કાલીન કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની માગ કરી હતી.

25 જુલાઈ 2026ના રોજ ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને શિક્ષણ મંત્રીપદેથી રાજીનામું આપ્યું હતું. આ ઘટનાને યુવા આંદોલનના મહત્ત્વપૂર્ણ ઘટનાક્રમ તરીકે જોવામાં આવી હતી. તેમના રાજીનામા બાદ કોકરોચ જનતા પાર્ટીએ પોતાનું વિરોધ પ્રદર્શન સમાપ્ત કરવાની જાહેરાત કરી હતી.

આ ઘટનાથી યુવાનોમાં સંગઠિત આંદોલન દ્વારા સરકાર અને વહીવટી તંત્ર સમક્ષ પોતાની માગણીઓ રજૂ કરવાની ભાવના વધુ મજબૂત બની હતી. હવે મતદાર યાદીનો વિવાદ પણ યુવા સંગઠનોના વિરોધનો મહત્ત્વપૂર્ણ મુદ્દો બન્યો છે.

મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર સામે સવાલો

SIR પ્રક્રિયાને લઈને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારની ભૂમિકા પણ ચર્ચામાં છે. વિપક્ષી પક્ષો અને યુવા સંગઠનો ચૂંટણી પંચની કામગીરીમાં પારદર્શિતા જાળવવાની માગ કરી રહ્યાં છે. તેઓ જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની પણ માગ કરી રહ્યાં છે.

આ વિવાદમાં ચૂંટણી પંચના બે અન્ય કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશી દ્વારા કેટલાક નિર્ણયો સામે વાંધા ઉઠાવવાનો મુદ્દો પણ સામે આવ્યો હતો. અહેવાલો અનુસાર, બંને કમિશનરોએ નવા મતદારોની નોંધણી માટેના ફોર્મ-6માં કરવામાં આવેલા ફેરફારો, મતદાર યાદીના ડેટાબેઝ પર નિયંત્રણ અને SIR સંબંધિત કેટલાક નિર્ણયો અંગે વાંધા નોંધાવ્યા હતા.

વિવેક જોશીનું કહેવું હતું કે કાયદાકીય નિયમો હેઠળ નિર્ધારિત ફોર્મમાં જરૂરી પ્રક્રિયા વિના ફેરફાર કરી શકાય નહીં. સુખબીર સિંહ સંધુએ પણ આ મુદ્દે તેમનું સમર્થન કર્યું હતું. જોકે, ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે SIR સંબંધિત અંતિમ નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવામાં આવ્યા હતા. પંચે આક્ષેપોને લઈને પોતાની પ્રક્રિયાનો બચાવ પણ કર્યો હતો.

રામલીલા મેદાનની રેલીમાં વિપક્ષ અને યુવાનો એક મંચ પર

મતદાર યાદી વિવાદ વચ્ચે 1 નવેમ્બર 2026ના રોજ દિલ્હીના રામલીલા મેદાનમાં ઇન્ડિયા ગઠબંધન દ્વારા ‘વોટ બચાવો, દેશ બચાવો’ રેલી યોજવામાં આવી હતી. આ રેલીમાં કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધી, મલ્લિકાર્જુન ખડગે, પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રા, અખિલેશ યાદવ, મમતા બેનર્જી, અભિષેક બેનર્જી, મહેબૂબા મુફ્તી અને ફારૂક અબ્દુલ્લા સહિત અનેક વિપક્ષી નેતાઓ સામેલ થયા હતા.

વિપક્ષી નેતાઓએ મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા સામે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માગ કરી હતી. રેલીમાં વિદ્યાર્થીઓ, યુવાનો અને વિવિધ સામાજિક સંગઠનોના પ્રતિનિધિઓએ પણ ભાગ લીધો હતો. કોકરોચ જનતા પાર્ટીએ પણ આ વિરોધને સમર્થન આપ્યું હતું.

વિપક્ષનો આરોપ છે કે SIR પ્રક્રિયાને કારણે પાત્ર મતદારોના મતાધિકાર પર અસર થઈ શકે છે. બીજી તરફ ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે પાત્ર મતદારોને પોતાના નામનો સમાવેશ કરાવવા માટે દાવા અને વાંધા રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવી છે.

SIR વિવાદમાં સરકાર અને ચૂંટણી પંચ સામે બેવડો પડકાર

SIR વિવાદ હવે માત્ર મતદાર યાદીની ચકાસણીનો મુદ્દો રહ્યો નથી. તેની સાથે રોજગારી, શિક્ષણ, ચૂંટણી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા અને લોકશાહી સંસ્થાઓની જવાબદારી જેવા મુદ્દાઓ જોડાઈ ગયા છે. એક તરફ સરકાર અને ચૂંટણી પંચ મતદાર યાદીને ચોક્કસ બનાવવા માટેની પ્રક્રિયાને જરૂરી ગણાવી રહ્યાં છે, તો બીજી તરફ વિપક્ષી પક્ષો અને યુવા સંગઠનો તેના અમલીકરણ અંગે સવાલો કરી રહ્યાં છે.

ખાસ કરીને 13.39 કરોડ નામોની પ્રાથમિક વર્ગીકરણની સંખ્યા અને વાસ્તવમાં પાત્ર મતદારોનાં નામ દૂર થયાં હોવાના આરોપ વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ કરવો જરૂરી છે. ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, આ આંકડા અંતિમ યાદીમાંથી દૂર થયેલા તમામ પાત્ર મતદારોની સંખ્યા દર્શાવતા નથી. પાત્ર મતદારોને દાવા અને વાંધા રજૂ કરીને પોતાનું નામ ફરી સામેલ કરાવવાની તક પણ આપવામાં આવી છે.

શું Gen Zનું આંદોલન દેશના રાજકારણને નવી દિશા આપશે?

બ્લૂમબર્ગની ટિપ્પણીમાં ઉઠાવવામાં આવેલો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે યુવાનોનો અસંતોષ હવે એક જ વિષય સુધી મર્યાદિત રહ્યો નથી. શિક્ષણ અને રોજગારથી શરૂ થયેલી નારાજગી હવે મતદાનના અધિકાર અને ચૂંટણી સંસ્થાઓની જવાબદારી સુધી પહોંચી છે.

જોકે, આ આંદોલન લાંબા સમય સુધી કેટલું સંગઠિત રહી શકે છે અને તેની સાથે કેટલા વિસ્તારોના યુવાનો જોડાય છે તે જોવાનું રહેશે. પરંપરાગત વિપક્ષી રાજકારણ અને સ્વતંત્ર યુવા આંદોલનો વચ્ચે કેટલો સમન્વય રહે છે તે પણ મહત્ત્વનું રહેશે.

હાલમાં SIR વિવાદે મોદી સરકાર, ચૂંટણી પંચ અને વિપક્ષ વચ્ચે નવી રાજકીય ચર્ચા શરૂ કરી છે. આગામી સમયમાં ચૂંટણી પંચ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવતી અંતિમ મતદાર યાદી, નામ ઉમેરવા અને દૂર કરવાની પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા તથા યુવા સંગઠનોની ભૂમિકા આ સમગ્ર વિવાદની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે.