Sahil Wakode Case: મુંબઈમાં IIT બોમ્બેના વિદ્યાર્થી સાહિલ વાકોડેના મૃત્યુના કેસમાં ન્યાય અને જવાબદારીની માંગ ઉઠાવનારા વિદ્યાર્થીઓ તથા સામાજિક કાર્યકરો સામે પોલીસની કાર્યવાહીનો મુદ્દો ચર્ચામાં આવ્યો છે. કાર્યકરોનો આરોપ છે કે કેન્ડલ માર્ચ અને વિરોધ પ્રદર્શનો અટકાવવા માટે તેમને ઘરમાં નજરકેદ કરવામાં આવે છે, રસ્તા પરથી અટકાયતમાં લેવામાં આવે છે અને પોલીસ સ્ટેશન લઈ જઈને હેરાન કરવામાં આવે છે. બીજી તરફ, સાહિલના માતા-પિતા આઝાદ મેદાનમાં ન્યાયની માંગ સાથે ધરણાં કરી રહ્યા છે.
કાર્યકરોના ઘરની બહાર પોલીસની હાજરી
મહારાષ્ટ્ર પ્રોગ્રેસિવ સ્ટુડન્ટ્સ યુનિયનનાં 26 વર્ષીય અધ્યક્ષ સમ્યા કોર્ડેએ જણાવ્યું કે પોલીસ હવે તેમના ઘરની બહાર સાદા કપડાંમાં 8થી 9 કલાક સુધી બેસી રહે છે. તેમને બહાર જવા પર રોકવામાં આવે છે. કોર્ડેના જણાવ્યા અનુસાર, સાહિલની યાદમાં દાદરની ચૈત્યભૂમિ ખાતે યોજાનારી કેન્ડલ માર્ચમાં જોડાવા માટે તેમણે ઇન્સ્ટાગ્રામ પર અપીલ કરી હતી. ત્યારબાદ પોલીસ તેમના ઘરે પહોંચી હતી.
ઓલ ઇન્ડિયા ઇન્ડિપેન્ડન્ટ શેડ્યૂલ્ડ કાસ્ટ્સ એસોસિયેશન (AIISCA)નાં મહાસચિવ દીપાલી સાલ્વેને પણ ઘરમાં નજરકેદ કરવામાં આવ્યાં હતાં. તેમણે જણાવ્યું કે ત્રણ પોલીસકર્મીઓ સાદા કપડાંમાં તેમના ઘરે આવ્યા હતા અને ઉપરથી આદેશ હોવાનું કહી તેમને બહાર જતાં અટકાવ્યા હતા. બાદમાં તેમને પોલીસ વાહનમાં પૂર્વ ચેમ્બુરના RCF પોલીસ સ્ટેશન લઈ જવાયા હતા, જ્યાં સાંજે 6:30 વાગ્યા સુધી રાખવામાં આવ્યાં હતાં. ત્યારબાદ તેઓ ચૈત્યભૂમિ પહોંચ્યાં હતાં.
સાલ્વે અને અન્ય 12 લોકો સામે ગેરકાયદેસર રીતે એકત્ર થવાના આરોપસર FIR નોંધાઈ છે. તેમાં કોમેડિયન માસૂમ રાજવાની અને AIISCAના મહારાષ્ટ્ર પ્રદેશ અધ્યક્ષ પ્રશાંત રાંદિવેનો પણ સમાવેશ થાય છે.
સાહિલ માટે ન્યાયની માંગ અને પ્રદર્શન પર નિયંત્રણો
IIT બોમ્બેના વિદ્યાર્થી સાહિલ વાકોડેએ ગયા મહિને આત્મહત્યા કરી હતી. તેમના મૃત્યુ બાદ જાતિગત ભેદભાવ અને શૈક્ષણિક દબાણના આરોપો સાથે ન્યાયની માંગ ઊઠી છે. તેમના માતા-પિતા આઝાદ મેદાનમાં ધરણાં કરી રહ્યા છે. પ્રદર્શનકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, ત્યાં અઠવાડિયાના અંતે પ્રદર્શન કરવાની મંજૂરી મળતી નથી અને અન્ય દિવસોમાં પણ સાંજે 6 વાગ્યા પછી સ્થળ ખાલી કરવું પડે છે. IIT બોમ્બે પરિસરની બહાર પણ વિરોધ પ્રદર્શન પર નિયંત્રણો છે.
ચૈત્યભૂમિ ખાતે પોલીસની કાર્યવાહી સામે સવાલ ઉઠાવનારા કેટલાક કાર્યકરોને બસમાં બેસાડી તારદેવ પોલીસ સ્ટેશન લઈ જવાયા હતા. તેમના બૅગમાંથી મીણબત્તીઓ અને સાહિલનાં ચિત્રો કાઢી લેવામાં આવ્યાં હતાં. પોલીસે આ વસ્તુઓને ગેરકાયદેસર ગણાવી હતી. જોકે, બાદમાં પોલીસ સ્ટેશનની બહાર સાહિલને શ્રદ્ધાંજલિ આપવામાં આવી હતી.
IIT બોમ્બેની ભૂમિકા સામે સવાલ
સાહિલના મૃત્યુ બાદ IIT બોમ્બેએ શરૂઆતમાં નિવેદન જાહેર કરીને પરીક્ષામાં નકલની ઘટનાને તેમના મૃત્યુ સાથે જોડી હતી. વિદ્યાર્થીઓ અને અન્ય પ્રદર્શનકારીઓના વિરોધ બાદ સંસ્થાએ આ નિવેદન હટાવી લીધું હતું. બીજી તરફ, IIT ફેકલ્ટી ફોરમે પ્રોફેસર સૂર્ય નારાયણ દુલ્લાના સમર્થનમાં પ્રદર્શન કર્યું હતું. દુલ્લા સામે 20 વર્ષીય સાહિલને આત્મહત્યા માટે ઉશ્કેરવા અને જાતિના આધારે ભેદભાવ કરવાના આરોપો છે. તેમની સામે SC/ST અત્યાચાર નિવારણ અધિનિયમ હેઠળ FIR પણ નોંધાઈ છે.
સંસ્થાએ દુલ્લાને ડીન (વહીવટી બાબતો)ના પદ પરથી દૂર કર્યા છે, જોકે તેઓ હજુ પણ IIT બોમ્બેના કર્મચારી છે. પ્રદર્શનકારીઓની માંગ છે કે તેમને કાયદા મુજબ સંપૂર્ણપણે સસ્પેન્ડ કરવામાં આવે અને સંસ્થાનો આંતરિક તપાસ અહેવાલ જાહેર કરવામાં આવે.
સાહિલના પિતા રવિન્દ્ર વાકોડેએ આરોપ લગાવ્યો છે કે પરીક્ષા અને પૂછપરછ સાથે જોડાયેલા CCTV ફૂટેજના કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ભાગો જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી. તેમના જણાવ્યા મુજબ, વિભાગાધ્યક્ષની રૂમમાં સાહિલને હેરાન કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે IIT બોમ્બેના ડિરેક્ટર શિરીષ બી. કેદારે પર પુરાવા છુપાવવાનો આરોપ મૂક્યો છે.
રોહિત વેમુલા અધિનિયમ અને જાતિગત ભેદભાવનો મુદ્દો
AIISCAના સ્થાપક અધ્યક્ષ રાહુલ સોનપિમ્પલેનું કહેવું છે કે ચૈત્યભૂમિ દલિત સમુદાય માટે મહત્વપૂર્ણ સ્થળ છે અને ત્યાં જવા માટે કોઈની પરવાનગી લેવાની જરૂર ન હોવી જોઈએ. તેમણે પોલીસની કાર્યવાહી પાછળ દલિત કાર્યકરો પ્રત્યે ભેદભાવપૂર્ણ વલણ હોવાનો આરોપ પણ મૂક્યો છે.
પ્રદર્શનકારીઓ IIT જેવી સંસ્થાઓમાં રોહિત વેમુલા અધિનિયમ લાગુ કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. તેમનો હેતુ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં જાતિગત ભેદભાવ રોકવાનો અને વંચિત વિદ્યાર્થીઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરવાનો છે.
જાતિગત અસમાનતાના મુદ્દે આનંદ તેલતુંબડેએ IIT બોમ્બેમાં શિક્ષકોની સંખ્યા અંગે પણ સવાલ ઉઠાવ્યો છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, સંસ્થામાં કુલ 412 પ્રોફેસરોમાંથી માત્ર પાંચ અનુસૂચિત જાતિના છે. આ આંકડો ઉચ્ચ શિક્ષણમાં સામાજિક પ્રતિનિધિત્વ અને ભરતીની પ્રક્રિયા અંગે ચર્ચા ઊભી કરે છે.
અન્ય કાર્યકરોની અટકાયત અને પોલીસ કાર્યવાહી
આમચી લડાઈ આમચી પઢાઈના સંયોજક તેજસે જણાવ્યું કે છેલ્લા મહિનામાં પ્રદર્શનો દરમિયાન તેમને ઘણી વખત જમીન પર ઢસડવામાં આવ્યા હતા. તેમના કપડાં ફાટી ગયા હતા અને શરીર પર ઉઝરડા પડ્યા હતા. તેમના મતે, માત્ર સવાલ પૂછવા બદલ કાર્યકરોને અટકાયતમાં લેવાની કાર્યવાહી અસામાન્ય રીતે કઠોર છે.
ઓલ ઇન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ ફેડરેશનના આમિર કાઝીએ જણાવ્યું કે છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં તેમને ઓછામાં ઓછા 9થી 10 વખત અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા છે. 11 ઑક્ટોબરે તેઓ પોતાની બહેનના ઘરે જઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેમને અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હતા. તેમના જણાવ્યા મુજબ, પોલીસે તેમને ઢસડ્યા હોવાથી પીઠમાં ગંભીર ઈજા થઈ છે. તેમની કરોડરજ્જુની ડિસ્ક ખસી ગઈ છે અને હવે ચાલવા માટે લાકડીનો સહારો લેવો પડે છે.
આ સમગ્ર મામલે કાર્યકરોની મુખ્ય માંગ સાહિલના મૃત્યુની નિષ્પક્ષ તપાસ, CCTV ફૂટેજ જાહેર કરવા, IITનો તપાસ અહેવાલ બહાર પાડવા અને સંસ્થામાં જાતિગત ભેદભાવ અટકાવવાની છે. મુંબઈ પોલીસની કાર્યવાહી અંગે પણ સવાલો ઊઠી રહ્યા છે. પોલીસ અને સંબંધિત પોલીસ સ્ટેશનોને મોકલાયેલા સવાલોના જવાબ મળ્યા બાદ આ મામલે વધુ સ્પષ્ટતા થઈ શકે છે.
