Gujarat Assembly Monsoon Session: ગુજરાત વિધાનસભાનું આ વખતનું ચોમાસુ સત્ર માત્ર ત્રણ દિવસ માટે બોલાવવામાં આવતા તેની કાર્યવાહી અને પ્રજાના પ્રશ્નો પર થનારી ચર્ચાને લઈને સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. વિધાનસભાનું સત્ર 9, 10 અને 11 સપ્ટેમ્બરે યોજાવાનું છે. આ મુદ્દે સરકાર પર એવો સવાલ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યો છે કે ત્રણ દિવસના ટૂંકા સત્રમાં રાજ્યની આશરે સાત કરોડની જનતાના પ્રશ્નો અંગે કેટલી અસરકારક ચર્ચા થઈ શકે?
છ મહિનાના અંતર અંગે બંધારણીય જોગવાઈ
આ ચર્ચામાં બંધારણની કલમ 174નો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ જોગવાઈ મુજબ વિધાનસભાના એક સત્રની છેલ્લી બેઠક અને આગામી સત્રની પહેલી બેઠક વચ્ચે છ મહિનાથી વધુનું અંતર ન હોવું જોઈએ. એટલે કે છ મહિનાની સમયમર્યાદા પૂરી થાય તે પહેલાં વિધાનસભાનું સત્ર બોલાવવું જરૂરી બને છે.
ગુજરાતમાં સામાન્ય રીતે બજેટ સત્ર ફેબ્રુઆરી-માર્ચ દરમિયાન યોજાય છે. બજેટને વિધાનસભાની મંજૂરી આપવી જરૂરી હોવાથી આ સત્રનું વિશેષ મહત્વ છે. ત્યારબાદ ચોમાસુ સત્ર સામાન્ય રીતે ઓગસ્ટ અથવા સપ્ટેમ્બરમાં યોજાય છે. માર્ચમાં બજેટ સત્ર પૂર્ણ થયા બાદ એપ્રિલ, મે, જૂન, જુલાઈ, ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બરનો સમયગાળો આવતાં છ મહિનાની સમયમર્યાદા નજીક આવી જાય છે.
ત્રણ દિવસના સત્રને લઈને ફોર્માલિટીનો આરોપ
એવો આરોપ છે કે સરકાર દ્વારા ત્રણ દિવસનું સત્ર મુખ્યત્વે બંધારણીય સમયમર્યાદા જાળવવા માટે બોલાવવામાં આવ્યું છે. ત્રણ દિવસનું સત્ર હોવા છતાં તેમાં સરકારી કામકાજ, પ્રશ્નોત્તરી, બિલો અને અન્ય વિધાનસભાકીય પ્રક્રિયાઓ હાથ ધરવામાં આવશે.
સત્ર દરમિયાન લંચ બ્રેક સહિતના સમયને બાદ કરતાં રોજ આશરે ચાર કલાક જેટલો કાર્યકારી સમય મળતો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ ગણતરી પ્રમાણે ત્રણ દિવસમાં કુલ આશરે 12 કલાકનો સમય મળે છે.
160 જેટલા ધારાસભ્યો માટે માત્ર 720 મિનિટ
ગુજરાત વિધાનસભામાં કુલ 182 બેઠકો છે. સ્પીકર અને મંત્રીઓ સહિતની સંખ્યાને અલગ રીતે ગણવામાં આવે તો આશરે 160 ધારાસભ્યો વચ્ચે ચર્ચાનો સમય વહેંચવાની વાત કરવામાં આવી છે. ત્રણ દિવસના 12 કલાક એટલે 720 મિનિટ થાય છે. આ 720 મિનિટને 160 ધારાસભ્યો વચ્ચે સરખી રીતે વહેંચવામાં આવે તો એક ધારાસભ્યના ભાગે સરેરાશ માત્ર સાડા ચાર મિનિટ જેટલો સમય આવે છે.
અહીં સવાલ એ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે કે એક ધારાસભ્ય પોતાના મતવિસ્તારના રોડ, પાણી, ગટર, આરોગ્ય, શિક્ષણ, મોંઘવારી, બેરોજગારી અને અન્ય પ્રશ્નો અંગે આટલા ટૂંકા સમયમાં કેટલી અસરકારક રીતે રજૂઆત કરી શકે?
365 દિવસમાંથી માત્ર 25થી 30 દિવસ કાર્યવાહીનો દાવો
ગુજરાત વિધાનસભા સમગ્ર વર્ષમાં સરેરાશ માત્ર 25થી 30 દિવસ જેટલી ચાલે છે. તેની સરખામણીમાં દેશની સંસદમાં બજેટ, ચોમાસુ અને શિયાળુ એમ ત્રણ સત્ર યોજાય છે. કેટલાક રાજ્યોની વિધાનસભાઓ પણ વર્ષ દરમિયાન 50થી 60 દિવસ કે તેનાથી વધુ સમય સુધી ચાલતી હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
આ સંદર્ભમાં એવી દલીલ કરવામાં આવે છે કે વિધાનસભા માત્ર કાયદા પસાર કરવાની જગ્યા નથી, પરંતુ પ્રજાના પ્રશ્નો પર વિગતવાર ચર્ચા, સરકારની કામગીરીની સમીક્ષા અને નીતિઓ અંગે જવાબદારી નક્કી કરવાનું મહત્વનું લોકશાહી મંચ છે.
વિધાનસભાની કાર્યવાહીનું લાઇવ પ્રસારણ કેમ નહીં?
આ સમગ્ર ચર્ચામાં ગુજરાત વિધાનસભાની કાર્યવાહીનું સત્ર દરમિયાન સતત લાઇવ પ્રસારણ ન થવાનો મુદ્દો પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. લોકસભા અને રાજ્યસભાની કાર્યવાહીનું લાઇવ પ્રસારણ થાય છે અને કેટલાક રાજ્યો પોતાની વિધાનસભાની કાર્યવાહી YouTube સહિતના માધ્યમો પર પણ પ્રસારિત કરે છે.
આધારે સવાલ કરવામાં આવ્યો છે કે ગુજરાતની જનતાને પણ પોતાના ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ વિધાનસભામાં શું બોલે છે અને કયા મુદ્દા ઉઠાવે છે તે સીધું જોવાનો અધિકાર મળવો જોઈએ કે નહીં.
પ્રજાના પ્રશ્નો પર વધુ ચર્ચાની માગ
ધારાસભ્યોને મળતા પગાર, વાહનો, ભથ્થાં અને અન્ય સુવિધાઓનો ખર્ચ જનતાના કરમાંથી થતો હોવાનો ઉલ્લેખ કરીને તેમના કામકાજની જવાબદારી અંગે પણ સવાલ કરવામાં આવ્યો છે. લોકશાહી વ્યવસ્થામાં ધારાસભ્યો પાસેથી પોતાના મતવિસ્તાર તેમજ સમગ્ર રાજ્યના પ્રશ્નોને ગૃહમાં અસરકારક રીતે રજૂ કરવાની અપેક્ષા રહે છે.
આથી મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે માત્ર ત્રણ દિવસનું ચોમાસુ સત્ર રાજ્યની સાત કરોડ જેટલી જનતાના પ્રશ્નો માટે પૂરતું છે કે વિધાનસભાને વધુ દિવસો સુધી ચલાવીને રોડ, પાણી, શિક્ષણ, આરોગ્ય, મોંઘવારી, બેરોજગારી અને અન્ય મુદ્દાઓ પર વિસ્તૃત ચર્ચા થવી જોઈએ? આ મુદ્દે હવે સરકાર અને વિપક્ષની ભૂમિકા સાથે જનતાની નજર પણ વિધાનસભાની કાર્યવાહી પર રહેશે.
