Gujarat Cotton Kranti Yojana: ગુજરાત સરકાર દ્વારા તાજેતરમાં ‘કપાસ ક્રાંતિ યોજના’ના અમલીકરણ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પરિપત્ર બહાર પાડવામાં આવ્યો છે. આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશમાં કપાસની આયાત ઘટાડવાનો અને ખેડૂતોની આવકમાં વધારો કરવાનો છે. વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ થી ૨૦૩૦-૩૧ સુધીના સમયગાળા માટે ‘મિશન ફોર કોટન પ્રોડક્ટિવિટી’ હેઠળ આ યોજના શરૂ કરવામાં આવી છે. સરકારના દાવા મુજબ, આ યોજના દ્વારા કપાસની ખેતી કરતા ખેડૂતોને આધુનિક ખેતી પદ્ધતિઓ અપનાવવા પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે. ખાસ કરીને, ૯૦ સેમી x ૩૦ સેમીના અંતરે કપાસનું વાવેતર કરનાર ખેડૂતને પ્રતિ હેક્ટર ૧૪,૦૦૦ રૂપિયાની આર્થિક સહાય આપવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, ઇન્ટિગ્રેટેડ ક્રોપ મેનેજમેન્ટ પદ્ધતિ હેઠળ વાવેતર કરનારને ૭,૫૦૦ રૂપિયાની સહાયની વાત કરવામાં આવી છે. જોકે, આ યોજના કાગળ પર જેટલી આકર્ષક લાગે છે, વાસ્તવમાં તેટલી જ જટિલ અને ખેડૂતો માટે મૂંઝવણભરી સાબિત થઈ રહી છે.
કિસાન કોંગ્રેસના નેતા પાલ આંબલિયાના ગંભીર આક્ષેપો
સરકારના આ પરિપત્ર સામે કિસાન કોંગ્રેસના નેતા પાલ આંબલિયાએ મોરચો માંડ્યો છે. તેમણે સરકારની કામગીરી પર સીધા પ્રહાર કરતા તેને ‘ખેડૂતોને મૂર્ખ બનાવવાની રમત’ ગણાવી છે. આંબલિયાનો સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે, સરકારના પરિપત્રમાં કોઈ સ્પષ્ટતા નથી કે ખેડૂતોને બિયારણ આપવામાં આવશે કે રોકડ સહાય. સૌથી વધુ ગંભીર બાબત એ છે કે જ્યારે ખેડૂતો સહાય માટે ઓનલાઇન અરજી કરવા જાય છે, ત્યારે તેમને જાણવા મળે છે કે આ સહાય મેળવવા માટે ૯૦ સેમી x ૩૦ સેમી (એટલે કે ૩ ફૂટ) ના અંતરે વાવેતર કરવું ફરજિયાત છે. ગુજરાતના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં ખેડૂતો ૪.૫ થી ૬ ફૂટના અંતરે કપાસનું વાવેતર કરે છે, કારણ કે ત્યાંના જમીન અને વાતાવરણ મુજબ ૩ ફૂટના અંતરે કપાસ વાવવાની પ્રથા જ નથી. આમ, સરકારની શરતો જ એવી છે કે મોટાભાગના ખેડૂતો આ યોજનાના લાભથી વંચિત રહી જાય.
સમયમર્યાદા અને વહીવટી નિષ્ફળતા
પાલ આંબલિયાએ કૃષિમંત્રી અને મુખ્યમંત્રી પર કટાક્ષ કરતા જણાવ્યું હતું કે, ખેડૂતો જ્યારે ખેતરમાં વાવેતર પૂર્ણ કરી ચૂક્યા છે અને પાક ઉગી રહ્યો છે, ત્યારે આવી યોજનાઓ જાહેર કરવાનો શું અર્થ છે? ખેડૂતોએ પહેલેથી જ મોંઘા બિયારણ ખરીદીને વાવેતર કરી દીધું છે. હવે સરકાર દ્વારા વાવેતર પદ્ધતિમાં ફેરફાર કે નવી શરતો મૂકવી એ ખેડૂતોની મજાક ઉડાવવા સમાન છે. દર વર્ષે તુવેર કે મગફળીના બિયારણ બાબતે પણ સરકાર આવી જ રીતે વાવેતર થયા પછી જાહેરાતો કરે છે, જે વહીવટી તંત્રની દૂરંદેશીનો અભાવ દર્શાવે છે. આ નિર્ણય માત્ર ટેબલ પર બેસીને લેવાયેલો નિર્ણય લાગે છે, જેને ખેતીની જમીન કે ખેડૂતોની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિ સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી.
ડબલ એન્જિન સરકારની ‘દોગલા નીતિ’ અને ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટીનો મુદ્દો
કિસાન કોંગ્રેસના નેતાએ સરકારની ડબલ એન્જિન સરકારની વાત પર પણ સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે, જો સરકાર ખરેખર ખેડૂતોનું ભલું ઈચ્છતી હોય, તો તેમણે અમેરિકાથી આવતા કપાસ પરની આયાત ડ્યુટી (Import Duty) જે ૦% કરી દેવામાં આવી છે, તેને ફરીથી ૧૨% થી ૨૦% સુધી લઈ જવી જોઈએ. એક તરફ સરકાર દેશમાં ઉત્પાદન વધારવાની વાતો કરે છે અને બીજી તરફ વિદેશી કપાસને ઝીરો ડ્યુટીએ આયાત કરવાની છૂટ આપીને ભારતીય ખેડૂતોના ભાવ તોડી રહી છે. આ બેધારી નીતિ ખેડૂતો માટે આર્થિક ફટકો સમાન છે. જ્યારે વિદેશી કપાસ સસ્તો મળે છે, ત્યારે ભારતીય ખેડૂતોને તેમના માલના યોગ્ય ભાવ નથી મળતા, જે તેમને દેવાના ડુંગર નીચે દબાવી દે છે.
ખેડૂતોનો વધતો આક્રોશ અને ભવિષ્યના પડકારો
માત્ર કપાસ ક્રાંતિ યોજના જ નહીં, પરંતુ રાજ્યમાં ખેડૂતો અનેકવિધ સમસ્યાઓથી ઘેરાયેલા છે. વીજલાઇનની કામગીરી, નકલી બિયારણનું વેચાણ, ખાતરની અછત અને સ્માર્ટ વીજ મીટર જેવી સમસ્યાઓને કારણે ખેડૂતોમાં રોષની લાગણી છે. સરકાર જે રીતે ખેડૂતોની ફરિયાદોને અવગણીને માત્ર જાહેરાતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે, તે જોતાં આગામી સમયમાં ખેડૂતોનો આક્રોશ વધુ ઉગ્ર બનવાની શક્યતા છે. સ્માર્ટ મીટરના કારણે વીજ બિલમાં થતો વધારો અને ખેતી ખર્ચમાં થયેલો તોતિંગ વધારો ખેડૂતોની કમર તોડી રહ્યો છે. ખેડૂતો હવે સરકારના આકર્ષક સૂત્રો અને યોજનાઓ પાછળની વાસ્તવિકતાને સમજી રહ્યા છે અને તેઓ ‘ડબલ એન્જિન’ ના નામે થતા શોષણ સામે અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે.
માત્ર જાહેરાત નહીં, નક્કર પગલાંની જરૂર છે
કપાસ ક્રાંતિ યોજનાના નામે જે રીતે ખેડૂતોને અત્યારે ગુમરાહ કરવામાં આવી રહ્યા છે, તે અત્યંત નિરાશાજનક છે. સરકાર જો ખરેખર ખેડૂતોનો ઉદ્ધાર કરવા માંગતી હોય, તો તેમણે યોજનાઓની શરતોમાં સુધારો કરવો જોઈએ અને ખેતીની વાસ્તવિકતાને ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ. આયાત ડ્યુટી જેવી નીતિઓ બદલીને ખેડૂતોને આર્થિક સુરક્ષા પૂરી પાડવી એ સમયની માંગ છે. માત્ર પરિપત્ર બહાર પાડવાથી કે આત્મનિર્ભરતાના ભાષણો આપવાથી કપાસનું ઉત્પાદન વધવાનું નથી. ખેડૂતોને મૂર્ખ બનાવવાનું બંધ કરીને તેમને ટેકનિકલ માર્ગદર્શન અને યોગ્ય બજાર ભાવ મળે તેવી વ્યવસ્થા ઊભી કરવી અત્યંત જરૂરી છે. ખેડૂત આ દેશનો અન્નદાતા છે, અને તેની સાથે કરવામાં આવતી આવી છેતરપિંડી દેશના કૃષિ ભવિષ્ય માટે અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો:
