Gujarat Gas Allocation Industry Crisis: ગેસ અને માધવપુરા સહકારી બેંકના મુદ્દે ગુજરાતમાં અરૂણ જેટલીને ભાગવું ભારે પડ્યું હતું.
જેટલીને ગુજરાતના સાંસદ મોદીએ બનાવ્યા હતા.
2012માં તેઓ કેન્દ્ર સરકાર પર આરોપ મૂકીને મોદીને મદદ કરવા માટે ગુજરાત આવ્યા હતા.
તેમની સામે ગેસ અને બેંકના કારણે ભારે વિરોધ થયો હતો.
આજે સ્થિતી એવી છે કે ઉદ્યોગો વારંવાર કહે છે કે કેન્દ્ર સરકાર ગુજરાતને ગેસમાં અન્યાય કરી રહી છે. ભાવ વધારો થયો હોવાથી ઉદ્યોગોમાં મંદી શરૂ થતાં અને બંધ થતાં લાખો કર્મચારીઓની નોકરી ગઈ છે.
2012માં અરૂણ જેટલીએ ગુજરાતને ગેસ ફાળવણી મુદ્દે કેન્દ્ર સરકાર પર “ભેદભાવ”નો આક્ષેપ કર્યો હતો.
અમદાવાદના ઘરેલુ ગેસ ગ્રાહકોને દિલ્હી અને મુંબઈ જેવી સસ્તો ગેસ ન આપવાના મુદ્દે તેમણે નિવેદનો આપ્યા હતા.
અરૂણ જેટલીએ 20 ઓગસ્ટ 2012ના અમદાવાદમાં કહ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકાર “અડધી સચ્ચાઈ” કહી રહી છે. કેન્દ્ર ગુજરાતને કુલ ગેસ ફાળવણીના આંકડા બતાવે છે, પરંતુ ઘરેલુ વપરાશ માટે સસ્તો ગેસ આપતી નથી.
જેટલીએ દાવો કર્યો હતો કે:
ગુજરાતમાં આવેલી ખાતર કંપનીઓ, રિફાઈનરીઓ અને PSUને તો સસ્તો ગેસ મળે છે, પરંતુ ઘરેલુ ગ્રાહકો માટે ગુજરાત સરકારને મોંઘો આયાતી LNG ખરીદવો પડે છે.
અમદાવાદના ગ્રાહકોને દિલ્હી–મુંબઈ સમાન દરે ગેસ આપવો જોઈએ.
તે સમયે ગુજરાત સરકારના મંત્રી સૌરભ દલાલએ દાવો કર્યો હતો કે જો કેન્દ્ર સરકાર ગુજરાતને USD 4.2/MMBTU દરે APM ગેસ ફાળવે તો રાજ્યમાં ઘરેલુ ગેસના દરમાં લગભગ 30% ઘટાડો થઈ શકે.
તે સમયની રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિમાં આ મુદ્દો ભાજપ અને UPA સરકાર વચ્ચે મોટો વિવાદ બન્યો હતો. ભાજપનો આક્ષેપ હતો કે ગુજરાત સાથે “રાજકીય ભેદભાવ” થાય છે, જ્યારે કેન્દ્ર સરકારે કહ્યું હતું કે ગુજરાતને પહેલેથી જ મોટા પ્રમાણમાં ગેસ ફાળવવામાં આવે છે.
000000000
અમદાવાદની માધવપુરા મર્કેન્ટાઈલ સહકારી બેંકનું કૌભાંડ અંદાજે રૂ. 1,200 કરોડનું હતું.
2001માં બહાર આવેલા આ કૌભાંડમાં સ્ટોક બ્રોકર કેતન પારેખ અને તેના સંકળાયેલા ગ્રુપોને ગેરરીતિથી ભારે લોન અને પે-ઓર્ડર આપવામાં આવ્યા હતા.
70થી વધુ સહકારી બેંકો અસરગ્રસ્ત થઈ,
અને 50,000થી વધુ જમા ખાતેદારોના પૈસા ફસાયા હતા.
આખરે 2012માં રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાએ બેંકનું લાયસન્સ રદ કર્યું હતું.
આ કૌભાંડ ભારતના સૌથી મોટા સહકારી બેંક કૌભાંડોમાંનું એક માનવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ RBIએ સહકારી બેંકો માટેના નિયમો વધુ કડક કર્યા હતા.
ગુજરાતમાં Adani Gas જેવી કંપનીઓ અને રાજ્ય સરકાર લાંબા સમયથી દાવો કરતી હતી કે:
દિલ્હી (IGL) અને મુંબઈ (MGL)ને મળતા પ્રમાણમાં ગુજરાતને ઓછો APM ગેસ મળતો હતો,
જેના કારણે ગુજરાતના ગ્રાહકોને વધારે દરે PNG/CNG મળતું હતું.
2024–25 દરમિયાન કેન્દ્ર સરકારે APM ગેસ સપ્લાયમાં ફરી ઘટાડો કર્યો:
Adani Total Gas જેવી ગુજરાતમાં કામ કરતી કંપનીઓને લગભગ 15% ઓછો સસ્તો ગેસ મળ્યો.
તેના પરિણામે:
CNG/PNGના ભાવ વધવાનો દબાણ આવ્યો,
અને ઉદ્યોગો ફરી LNG ઉપર વધુ નિર્ભર બન્યા.
5) ગુજરાતનો મુખ્ય રાજકીય આક્ષેપ
ગુજરાત તરફથી વારંવાર નીચેના દાવા થયા:
ગુજરાત દેશનું સૌથી મોટું ગેસ ગ્રીડ ધરાવે છે છતાં સસ્તા ગેસમાં પ્રાથમિકતા ઓછી મળે છે.
ONGC અને પશ્ચિમ કિનારાના ગેસ ક્ષેત્રો ગુજરાત નજીક હોવા છતાં રાજ્યને પૂરતો APM ગેસ મળતો નથી.
ગુજરાત ઉદ્યોગો “shock absorber” બની ગયા છે — એટલે ઘરેલુ અને CNG ક્ષેત્ર બચાવવા ઉદ્યોગોના ગેસમાં કાપ મૂકાય છે.
2014–2026 દરમિયાન ગુજરાત સાથેના “અન્યાય”ના મુખ્ય મુદ્દા હતા:
દક્ષિણ ગુજરાત ઉદ્યોગોના APM ગેસમાં કાપ,
ગુજરાતના CGD ક્ષેત્રને સસ્તા ગેસની મર્યાદિત ફાળવણી,
LNG આધારિત મોંઘા ગેસ પર વધતી નિર્ભરતા,
અને Gujarat industrial clusters ઉપર વધેલો ખર્ચ.
આ પણ વાંચો:
