Gujarat Tribal Politics: ગુજરાતની ૨૦૨૬ની સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીઓમાં જ્યાં મોટા રાજકીય પક્ષો અને મંત્રીઓની ફોજ ઉતારવામાં આવી હતી, ત્યાં આદિવાસી નેતા ચૈતર વસાવા એક પ્રભાવક ચહેરા તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. પક્ષના માળખા કરતા તેમની વ્યક્તિગત લોકપ્રિયતા આદિવાસી વિસ્તારોમાં વધુ જોવા મળી રહી છે. તેઓ આદિવાસી પટ્ટાના ખરા લોકપ્રિય નેતા તરીકે પ્રસ્થાપિત થયા છે, જેની સામે રાજ્યના નાયબ મુખ્ય મંત્રી હર્ષ સંઘવી જેવા કદાવર નેતાઓને જવાબદારી સોંપવા છતાં તેઓ ધાર્યો પ્રભાવ પાડી શક્યા નથી.
મત ટકાવારીમાં આવેલા મોટા રાજકીય ફેરફારો
૨૦૨૧ની સરખામણીએ ૨૦૨૬ની ચૂંટણીમાં આદિવાસી વિસ્તારોમાં મતોનું સમીકરણ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું છે. ચૈતર વસાવાના રાજકીય ઉદયને કારણે આમ આદમી પાર્ટી (AAP) અને ભારત આદિવાસી પાર્ટી (BAP) મજબૂત બની છે. આંકડાકીય વિશ્લેષણ મુજબ, ભાજપના મતોમાં ૪૬-૪૮% થી ઘટીને ૪૩-૪૫% નો ઘટાડો નોંધાયો છે. સૌથી મોટું નુકસાન કોંગ્રેસને થયું છે, જેનો ૩૮-૪૦% નો મતબેંક ઘટીને ૨૨-૨૬% પર આવી ગયો છે. બીજી તરફ, AAP નો મત શેર ૩-૫% થી વધીને ૧૦-૧૪% અને BAP એ ૧૨-૧૮% સુધીની મજબૂત પકડ જમાવી છે.
નર્મદા અને ભરૂચ પટ્ટામાં ચૈતર વસાવાનો પ્રભાવ
નર્મદા જિલ્લો અત્યારે ચૈતર વસાવાનો સૌથી મજબૂત ગઢ સાબિત થયો છે. ખાસ કરીને દેડિયાપાડા અને સાગબારા જેવા વિસ્તારોમાં ભાજપ અને કોંગ્રેસ બંનેના પાયા હચમચી ગયા છે. ભરૂચ જિલ્લા પંચાયતમાં પણ સત્તા મેળવવામાં તેમની ભૂમિકા મહત્વની રહી છે. વાલિયા, ઝઘડિયા અને નાંદોદના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં આદિવાસી યુવાનોમાં ચૈતર વસાવા પ્રત્યેનો ક્રેઝ વધ્યો છે. આ વિસ્તારોમાં તેમણે “સ્થાનિક આદિવાસી નેતૃત્વ વિરુદ્ધ બહારના નેતાઓ” એવો નેરેટિવ સફળતાપૂર્વક સેટ કર્યો છે.
આદિવાસી મુદ્દાઓ અને આક્રમક નેતૃત્વની અસર
ચૈતર વસાવાની રાજકીય ઓળખ હવે માત્ર એક પાર્ટીના નેતા તરીકે નહીં, પરંતુ સમગ્ર આદિવાસી સમાજના અવાજ તરીકે બની છે. જમીન અધિકાર, જંગલ મુદ્દાઓ, રોજગાર અને નર્મદા બચાવો જેવા પાયાના પ્રશ્નો પર તેમની આક્રમક છબીને કારણે આદિવાસી યુવાનો તેમની સાથે જોડાયા છે. ૨૦૨૬માં ભાજપે ઘણી જગ્યાએ કલ્યાણકારી યોજનાઓના આધારે સીટો બચાવી છે, પરંતુ ચૈતર વસાવાના પ્રભાવ હેઠળના વિસ્તારોમાં ભાજપને સંપૂર્ણ ‘ક્લીન સ્વીપ’ મળી શકી નથી.
તાપી અને છોટાઉદેપુરમાં ત્રિકોણીય જંગ
દક્ષિણ ગુજરાતના તાપી જિલ્લામાં ખાસ કરીને નીઝર અને ઉચ્છલ પટ્ટામાં યુવા મતદારો AAP/BAP તરફ વળ્યા છે. છોટાઉદેપુરમાં કવાંટ અને પાવી જેતપુર જેવા વિસ્તારોમાં પહેલા ભાજપ-કોંગ્રેસ વચ્ચે સીધી લડત હતી, પરંતુ હવે ચૈતર વસાવાની સભાઓ અને પ્રચારને કારણે ત્યાં ત્રિકોણીય સ્પર્ધા ઉભી થઈ છે. કોંગ્રેસના પરંપરાગત ગણાતા વિસ્તારોમાં હવે નવા રાજકીય વિકલ્પોને જનતા સ્વીકારી રહી છે.
દાહોદ જિલ્લાના ચૂંટણી પરિણામો અને આંકડા
દાહોદ જિલ્લાની ચૂંટણીમાં પણ ભારે રસાકસી જોવા મળી છે. જિલ્લા પંચાયતની ૫૦માંથી ૪૯ બેઠકો પર મતદાન થયું હતું. ૧૧ તાલુકા પંચાયતની ૨૪૯ બેઠકો અને દાહોદ નગરપાલિકાની ૩૬ બેઠકો પર રસાકસી જામી હતી. નગરપાલિકામાં ભાજપને ૨૦, કોંગ્રેસને ૧૪ અને અપક્ષને ૨ બેઠકો મળી છે. આ વિસ્તારમાં પણ આદિવાસી સંગઠનોએ પરંપરાગત પક્ષોને કડક ટક્કર આપી હોવાનું વિશ્લેષણ બતાવે છે.
આદિવાસી વિકાસ બજેટ અને જનતાના સવાલો
છેલ્લા ૨૫ વર્ષમાં આદિવાસી વિકાસ માટે કરોડો રૂપિયાની ફાળવણી કરવામાં આવી છે. મોદી શાસન દરમિયાન કુલ ૧ લાખ કરોડની ફાળવણી થઈ હોવાનો અંદાજ છે. ૨૦૦૨ થી લઈને અત્યાર સુધી ક્રમશઃ બજેટમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે. પરંતુ ચૈતર વસાવા જેવા નેતાઓ હવે સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે કે જો કુટુંબ દીઠ લાખો રૂપિયા ખર્ચાયા હોય તો તે ગયા ક્યાં? આ સવાલ આદિવાસી મતદારોના મનમાં ઊંડી અસર કરી રહ્યો છે.
ભવિષ્યની રાજનીતિનો નવો અરીસો
૨૦૨૬ની ચૂંટણીમાં આદિવાસી વિસ્તારોમાં ભાજપનો વોટ શેર ૪૫% રહ્યો છે, જે રાજ્યના સરેરાશ ૫૩% કરતા ઓછો છે. બીજી તરફ, AAP નો રાજ્યવ્યાપી વોટ શેર ૧૨.૬૭% રહ્યો છે, પરંતુ આદિવાસી જિલ્લાઓમાં આ આંકડો ૧૫% થી ૧૮% સુધી પહોંચ્યો છે. આ ટ્રેન્ડ બતાવે છે કે હવે ગુજરાતના આદિવાસી કોરિડોરમાં ભાજપ-કોંગ્રેસ સિવાય ત્રીજો અને પ્રબળ અવાજ ઉભો થઈ ચૂક્યો છે. ચૈતર વસાવાની આગેવાની હેઠળ આ નવો રાજકીય પવન આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં પણ નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો:
