Putin Iran USA Conflict: રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને તાજેતરમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવને વિશ્વ માટે અત્યંત મુશ્કેલ સ્થિતિ ગણાવી છે. ૨૮ ફેબ્રુઆરીથી ઈરાનમાં જે ગંભીર સંઘર્ષની સ્થિતિ સર્જાઈ છે, તેના પર વાત કરતા પુતિને સ્વીકાર્યું હતું કે આ વિવાદે રશિયાને પણ એક જટિલ વળાંક પર લાવી દીધું છે. રશિયા માટે આ સ્થિતિ પડકારજનક છે કારણ કે તેના ઈરાન સાથે તો મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો છે જ, પરંતુ પર્સિયન ગલ્ફ (ફારસની ખાડી) ના અન્ય દેશો સાથે પણ રશિયા ગાઢ મિત્રતા ધરાવે છે. પુતિને આશા વ્યક્ત કરી છે કે તમામ પક્ષો જલ્દીથી કોઈ સમજૂતી પર પહોંચશે, કારણ કે જો આ સંઘર્ષ વધુ ખેંચાશે તો તેનાથી માત્ર આ દેશોને જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વને આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક નુકસાન વેઠવું પડશે.
ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમનું સમર્થન અને પશ્ચિમી દેશોના દાવાઓનું ખંડન
વ્લાદિમીર પુતિને પશ્ચિમી દેશો, ખાસ કરીને અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના એ દાવાને સ્પષ્ટપણે ફગાવી દીધો છે કે ઈરાન પરમાણુ બોમ્બ બનાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. પુતિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે તેહરાન હથિયારો બનાવી રહ્યું હોય તેવા કોઈ નક્કર પુરાવા અત્યાર સુધી મળ્યા નથી. રશિયન રાષ્ટ્રપતિના મતે, ઈરાન પર પરમાણુ હથિયાર નિર્માણનો આરોપ લગાવવો એ તદ્દન ખોટું છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે બંને પક્ષો હજુ પણ શાંતિ ઈચ્છે છે અને જો યોગ્ય રીતે વાતચીત કરવામાં આવે તો સમજૂતી થવી શક્ય છે. રશિયા આ મામલે બંને પક્ષો સાથે સતત સંપર્ક જાળવી રાખીને મધ્યસ્થી કરવાની ભૂમિકા ભજવવા પણ તૈયાર છે.
રશિયા-ઈરાન પરમાણુ સહયોગ અને બુશેહર પ્લાન્ટનો ઇતિહાસ
પોતાના નિવેદનમાં પુતિને વર્ષ ૨૦૧૫ના ઐતિહાસિક પરમાણુ કરાર અને તેમાં રશિયાની ભૂમિકાને યાદ અપાવી હતી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે રશિયા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી પરમાણુ પરિયોજનાઓ માત્ર શાંતિપૂર્ણ ઉર્જા હેતુઓ માટે જ છે. રશિયાએ ઈરાનમાં ‘બુશેહર પરમાણુ પ્લાન્ટ’નું નિર્માણ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કર્યું છે, જે ઈરાનની ઉર્જા જરૂરિયાતો સંતોષવા માટેનું મહત્વનું કેન્દ્ર છે. પુતિને ભારપૂર્વક કહ્યું કે રશિયાનો ઈરાન સાથેનો આ સહયોગ આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિઓના આધારે જ છે અને તે ભવિષ્યમાં પણ ચાલુ રહેશે. તેઓ ફરી એકવાર ૨૦૧૫ જેવી સકારાત્મક ભૂમિકા ભજવવા અને ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને પારદર્શી રાખવામાં મદદ કરવા તૈયાર છે.
ઈરાનના યુરેનિયમ મેનેજમેન્ટ માટે રશિયાનો પ્રસ્તાવ
પરમાણુ સામગ્રીના દુરુપયોગની આશંકાઓને દૂર કરવા માટે પુતિને એક મહત્વપૂર્ણ દરખાસ્ત રજૂ કરી છે. તેમણે કહ્યું કે જો આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય સહમત થાય, તો ઈરાન પોતાનું વધારાનું યુરેનિયમ રશિયા જેવા મિત્ર દેશને નિકાસ કરી શકે છે. રશિયા આ સામગ્રીને સુરક્ષિત રાખવાની અને તેનો ઉપયોગ માત્ર શાંતિપૂર્ણ ઉર્જા માટે જ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી લેવા તૈયાર છે. આ પ્રસ્તાવ પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પરનો વૈશ્વિક અવિશ્વાસ દૂર કરવાનો છે. પુતિને અગાઉના એ પ્રસ્તાવોને પણ વાગોળ્યા હતા જેમાં આંતરરાષ્ટ્રીય દેખરેખ હેઠળ જોઈન્ટ વેન્ચર દ્વારા યુરેનિયમ પ્રોસેસ કરવાની વાત કરવામાં આવી હતી.
આંતરરાષ્ટ્રીય દેખરેખ અને IAEA ની ભૂમિકા પર ભાર
મામલાને ગંભીરતાથી અને પારદર્શિતાથી ઉકેલવા માટે પુતિને ત્રણ મુખ્ય મુદ્દાઓ પર ભાર મૂક્યો છે. પ્રથમ, ઈરાન પાસે કેટલું યુરેનિયમ છે તેની ચોક્કસ ગણતરી થવી જોઈએ. બીજું, આ તમામ પ્રક્રિયા આંતરરાષ્ટ્રીય અણુ ઉર્જા એજન્સી (IAEA) ના સંપૂર્ણ નિયંત્રણ હેઠળ હોવી જોઈએ. અને ત્રીજું, કોઈપણ પ્રોસેસિંગનું કામ IAEA ની સીધી દેખરેખ હેઠળ જ થવું જોઈએ. પુતિનનું માનવું છે કે જો આ શરતોનું પાલન કરવામાં આવે તો ઈરાન પરના હથિયાર બનાવવાના આરોપો આપોઆપ શાંત થઈ જશે. રશિયાના આ પ્રસ્તાવો ઈરાનના ન્યુક્લિયર મટીરિયલને સુરક્ષિત અને શાંતિપૂર્ણ રીતે હેન્ડલ કરવાની દિશામાં એક મોટું કદમ સાબિત થઈ શકે છે.
સંઘર્ષના ઉકેલ માટે રશિયાની મધ્યસ્થીની અપીલ
નિષ્કર્ષમાં, રશિયાએ વિશ્વને એવો સંદેશ આપ્યો છે કે તે શાંતિનો પક્ષધર છે. પુતિને પશ્ચિમ એશિયાના તમામ દેશોને સંયમ જાળવવા અને યુદ્ધના માર્ગને બદલે વાટાઘાટોનો માર્ગ અપનાવવા વિનંતી કરી છે. રશિયા તેની રણનીતિક સ્થિતિનો ઉપયોગ કરીને ઈરાન અને પશ્ચિમી દેશો વચ્ચેના અંતરને ઘટાડવા માંગે છે. પુતિનનું નિવેદન એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે રશિયા ઈરાનને એક હથિયાર વિહીન પણ ઉર્જા સંપન્ન રાષ્ટ્ર તરીકે જોવા માંગે છે, જેથી ગલ્ફ દેશોમાં સ્થિરતા જળવાઈ રહે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે અમેરિકા અને અન્ય પક્ષો રશિયાના આ શાંતિ પ્રસ્તાવ પર કેવો પ્રતિસાદ આપે છે.
આ પણ વાંચો:
