Jharkhand Students Protest: ઝારખંડમાં સરકારી ભરતી પરીક્ષાઓમાં કથિત ગેરરીતિઓ, પેપર લીક અને ભરતી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતાને લઈને વિદ્યાર્થીઓ અને ઉમેદવારોનું આંદોલન સતત વિસ્તરી રહ્યું છે. 29 જુલાઈથી રાંચીના જયપાલ સિંહ મુંડા સ્ટેડિયમમાં મોટી સંખ્યામાં ઉમેદવારો ધરણા પર બેઠા છે. શરૂઆતમાં થોડા વિદ્યાર્થીઓથી શરૂ થયેલું આ આંદોલન હવે રાજ્યભરના વિવિધ જિલ્લાઓમાંથી આવેલા સૈંકડો ઉમેદવારોનું સંયુક્ત અભિયાન બની ગયું છે.
વિદેશથી પણ મળ્યો સહયોગ, પ્રદર્શનકારીઓ માટે જરૂરી સામાન પહોંચ્યો
મંગળવારની રાત્રે પ્રદર્શન સ્થળે એક ઓનલાઈન ડિલિવરી મારફતે બે કાર્ટન પહોંચ્યા. ડિલિવરી કરનારાએ જણાવ્યું કે આ ઓર્ડર થાઈલેન્ડમાં રહેલી વ્યક્તિએ મોકલાવ્યો હતો. એક કાર્ટનમાં મગફળી, બદામ, વિવિધ નાસ્તાના પેકેટ, ઓડોમોસ અને એનર્જી ડ્રિંકના સેશે હતા, જ્યારે બીજા કાર્ટનમાં મહિલા પ્રદર્શનકારીઓ માટે સેનિટરી નેપકિન રાખવામાં આવ્યા હતા. આ ઘટનાએ દર્શાવ્યું કે આંદોલનને દેશ અને વિદેશમાં રહેલા લોકો તરફથી પણ સહયોગ મળી રહ્યો છે.
દિલ્હીના જંતર-મંતર આંદોલનથી પ્રેરણા, પરંતુ મુદ્દા અલગ
પ્રદર્શનકારીઓ સ્વીકારે છે કે દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે થયેલા વિદ્યાર્થી આંદોલનથી તેમને પ્રેરણા મળી હતી. ત્યાં પણ દેશના વિવિધ ભાગોમાંથી ખાદ્યસામગ્રી અને જરૂરી વસ્તુઓ મોકલવામાં આવતી હતી. જોકે ઝારખંડનું આંદોલન માત્ર એક પરીક્ષાના મુદ્દા સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ રાજ્યની સમગ્ર ભરતી વ્યવસ્થામાં સુધારાની માંગ પર કેન્દ્રિત છે.
JPSC અને JSSC ભરતી પરીક્ષાઓ સામે ગંભીર આક્ષેપો
આંદોલનકારીઓનો આરોપ છે કે ઝારખંડ લોક સેવા આયોગ (JPSC) અને ઝારખંડ કર્મચારી પસંદગી આયોગ (JSSC) દ્વારા લેવાતી વિવિધ ભરતી પરીક્ષાઓમાં વર્ષોથી અનિયમિતતાઓ જોવા મળી રહી છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ પેપર લીક, ભરતી પ્રક્રિયામાં ગેરરીતિ, બેકડોર ભરતી, કટ-ઓફ ગુણ જાહેર કરવામાં વિલંબ અને OMR શીટ સંબંધિત પ્રશ્નો જેવી અનેક ફરિયાદો સામે આવી છે.
આ આંદોલનની શરૂઆત એપ્રિલમાં યોજાયેલી 14મી ઝારખંડ સંયુક્ત સિવિલ સેવા પરીક્ષા (JPSC Combined Civil Services Examination)માં કથિત ગેરરીતિઓના આરોપો બાદ થઈ હતી. ત્યારબાદ અગાઉની અનેક ભરતી પ્રક્રિયામાં ભાગ લેનારા ઉમેદવારો પણ આ અભિયાન સાથે જોડાતા ગયા.
બે અલગ મંચ અને જુદી જુદી માંગણીઓ
રાંચીના આંદોલનની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે અહીં બે અલગ જૂથો પોતાના અલગ મંચ પરથી પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે.
એક જૂથની મુખ્ય માંગણીઓમાં 14મી JPSC સંયુક્ત સિવિલ સેવા પરીક્ષા રદ કરવી, સમગ્ર મામલાની CBI તપાસ કરાવવી અને ભરતી પ્રક્રિયામાં મોટા સુધારા લાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
બીજું જૂથ ફાસ્ટ-ટ્રેક કોર્ટની રચના, રાજ્યના શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાની માંગ, ભરતી કૌભાંડમાં સંડોવાયેલા લોકો સામે કડક કાર્યવાહી, આરોપીઓને સરળતાથી જામીન ન મળે તેવી કાનૂની વ્યવસ્થા તથા જૂની ભરતી પરીક્ષાઓની CBI અથવા ED દ્વારા તપાસ સહિત અનેક મુદ્દાઓ ઉઠાવી રહ્યું છે. આ જૂથે બે પાનાનું વિગતવાર માંગપત્ર પણ જાહેર કર્યું છે.
માત્ર યુવાનો નહીં, 35થી 40 વર્ષની ઉંમરના ઉમેદવારો પણ જોડાયા
દિલ્હીના વિદ્યાર્થી આંદોલનની સરખામણીએ રાંચીના આંદોલનમાં મોટી ઉંમરના ઉમેદવારોની હાજરી પણ નોંધપાત્ર છે. અહીં માત્ર 20થી 25 વર્ષના યુવાનો જ નહીં, પરંતુ 30 વર્ષથી વધુ અને કેટલાક 40 વર્ષની શરૂઆતની ઉંમરના ઉમેદવારો પણ ન્યાય માટે લડી રહ્યા છે.
તેનું એક કારણ એ પણ છે કે JPSC અને JSSCની વિવિધ ભરતી પરીક્ષાઓ માટે મહત્તમ વયમર્યાદા સામાન્ય રીતે 35થી 40 વર્ષ સુધી રહે છે. તેથી ઘણા ઉમેદવારો વર્ષો સુધી ભરતી પ્રક્રિયાની રાહ જોતા રહ્યા છે.
35 વર્ષીય ઉમેદવારની સંઘર્ષગાથા
ગિરિડીહ જિલ્લાના 35 વર્ષીય ઉમેદવાર કિશોર મંડલે જણાવ્યું કે તેઓ અત્યાર સુધી 7મીથી 10મી JPSC સંયુક્ત સિવિલ સેવા પરીક્ષા, 11મીથી 13મી ભરતી પ્રક્રિયા, 14મી JPSC પરીક્ષા, બેકલોગ પરીક્ષા અને ફોરેસ્ટ રેન્જર ભરતી સહિત અનેક પરીક્ષાઓમાં ભાગ લઈ ચૂક્યા છે.
તેમણે જણાવ્યું કે ફોરેસ્ટ રેન્જર પરીક્ષા માટે તેમને અદાલતના આદેશથી વયમર્યાદામાં છૂટ મળી હતી. તેમનું કહેવું છે કે આ લડત માત્ર પોતાની નોકરી માટે નથી, પરંતુ આગામી પેઢીને વધુ પારદર્શક ભરતી વ્યવસ્થા મળે તે માટે પણ છે.
એક પરીક્ષા નહીં, સમગ્ર ભરતી વ્યવસ્થા સામે સવાલ
પ્રદર્શનકારીઓનું કહેવું છે કે તેમની લડત માત્ર એક પરીક્ષા સુધી મર્યાદિત નથી. તેઓ વર્ષોથી ભરતી પ્રક્રિયામાં થતા વિલંબ, પરીક્ષા કેલેન્ડરનું પાલન ન થવું, પેપર લીકના આરોપો, પરીક્ષાઓ રદ થવી અને અનેક ભરતી મામલાઓ અદાલતમાં પહોંચવાના મુદ્દાઓ સામે અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે.
તેમનો દાવો છે કે આ પરિસ્થિતિના કારણે હજારો ઉમેદવારોના કારકિર્દી અને ભવિષ્ય પર અસર પડી રહી છે.
પ્રદર્શનની શૈલીમાં પણ સ્પષ્ટ તફાવત
રાંચીના આંદોલનમાં હાથથી લખાયેલા પરંપરાગત પોસ્ટરો અને બેનરો જોવા મળે છે. “ન્યાય નહીં તો આંદોલન ચાલુ રહેશે” અને “પેપર લીક સહન નહીં” જેવા સંદેશાઓ મુખ્ય મંચ આસપાસ પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા છે.
કેટલાક પોસ્ટરોમાં ભરતી કૌભાંડના આરોપી તરીકે તપાસ એજન્સીઓ દ્વારા ઉલ્લેખિત વ્યક્તિઓ અંગે પણ પ્રતિકાત્મક રજૂઆતો કરવામાં આવી છે.
અભય તિવારી અંગે તપાસ એજન્સીના દાવા
તપાસ એજન્સીઓના દાવા મુજબ અભય તિવારી ભરતી ગેરરીતિઓ સંબંધિત તપાસમાં મુખ્ય આરોપીઓમાંથી એક છે. તપાસમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે તેમણે અગાઉ અનેક સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ પાસ કરી હતી.
તપાસ હેઠળ દર્શાવાયેલી પરીક્ષાઓમાં 2013ની નેવી ભરતી પરીક્ષા, 2014ની ભાભા પરમાણુ અનુસંધાન કેન્દ્ર (BARC)ની ભરતી, 2014ની નૉર્ધર્ન કોલફિલ્ડ્સ લિમિટેડ (NCL) પરીક્ષા, 2018ની પોલીસ સબ-ઇન્સ્પેક્ટર પરીક્ષા, CRPF હેડ કોન્સ્ટેબલ ભરતી, JSSCની PGT અને CGL પરીક્ષાઓ, JPSCની વિવિધ ભરતી પ્રક્રિયાઓ તેમજ ઝારખંડ સંયુક્ત સિવિલ સેવા પ્રારંભિક પરીક્ષાનો સમાવેશ થાય છે. જોકે આ તમામ આરોપો કોર્ટમાં અંતિમ રીતે સાબિત થવાના બાકી છે.
પ્રદર્શન દરમિયાન શિસ્તબદ્ધ ભાષા પર ભાર
આંદોલનના આયોજકોનું કહેવું છે કે સમગ્ર વિરોધ કાર્યક્રમ દરમિયાન કોઈપણ પ્રકારની અપમાનજનક ભાષા અથવા વ્યક્તિગત હુમલાથી દૂર રહેવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.
તિરંગા માર્ચ પહેલાં કોર કમિટીએ તમામ પ્રદર્શનકારીઓને શાંતિપૂર્ણ અને શિસ્તબદ્ધ રીતે પોતાની માંગ રજૂ કરવાની અપીલ કરી હતી.
કોર કમિટીનો દાવો – માત્ર વ્યવસ્થામાં સુધારાની માંગ
આંદોલનના કોર કમિટીના સભ્યોએ જણાવ્યું કે તેમનો ઉદ્દેશ્ય કોઈ વ્યક્તિ કે રાજકીય પક્ષને નિશાન બનાવવાનો નથી. તેઓ ભરતી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા, જવાબદારી અને સમયસર પરીક્ષાઓ યોજાય તેવી માંગ કરી રહ્યા છે.
તેમનું કહેવું છે કે આંદોલન દરમિયાન કોઈ વ્યક્તિ વિરુદ્ધ અપશબ્દોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નથી અને મુખ્ય ભાર માત્ર ભરતી વ્યવસ્થામાં સુધારા પર રાખવામાં આવ્યો છે.
રાજ્યવ્યાપી ભરતી વ્યવસ્થા હવે ચર્ચાના કેન્દ્રમાં
રાંચીમાં ચાલી રહેલા આંદોલનના કારણે ઝારખંડમાં સરકારી ભરતી પ્રક્રિયા ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે. ઉમેદવારો માંગ કરી રહ્યા છે કે તમામ ભરતી પરીક્ષાઓ પારદર્શક રીતે યોજાય, ગેરરીતિઓની નિષ્પક્ષ તપાસ થાય, દોષિતો સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવે અને વર્ષોથી નોકરીની રાહ જોતા ઉમેદવારોને ન્યાય મળે.
હાલ રાજ્ય સરકાર અને સંબંધિત તપાસ એજન્સીઓ દ્વારા વિવિધ મુદ્દાઓ પર કાર્યવાહી ચાલી રહી છે. જોકે ઉમેદવારોનું કહેવું છે કે તેમની તમામ મુખ્ય માંગણીઓ પર સ્પષ્ટ નિર્ણય ન આવે ત્યાં સુધી આંદોલન ચાલુ રહેશે.
