Ken Betwa Project Protest: મધ્ય પ્રદેશના પન્ના જિલ્લામાં કેન-બેતવા નદી જોડાણ પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલા વળતર અને પુનર્વસનના મુદ્દે ચાલી રહેલું આંદોલન વધુ ઉગ્ર બન્યું છે. મઝગાંવ બંધ વિસ્તારના પ્રદર્શનકારીઓએ બુધવારે, 30 સપ્ટેમ્બરે સ્થાનિક પોલીસ મથકે પહોંચીને સામૂહિક રીતે પોતાની ધરપકડ આપી હતી. પ્રદર્શનકારીઓનો આરોપ છે કે છેલ્લા ત્રણ દિવસથી તેમના આંદોલન સામે પોલીસ કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે અને મહિલાઓ સહિત શાંતિપૂર્ણ રીતે વિરોધ કરી રહેલા લોકોને પણ નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યા છે.
અમિત ભટનાગર સહિત અનેક પ્રદર્શનકારીઓની ધરપકડ
પોલીસે પોલીસ મથકે પહોંચેલા અનેક પ્રદર્શનકારીઓની ધરપકડ કરી હતી. તેમાં જય કિસાન સંગઠનના સામાજિક કાર્યકર અમિત ભટનાગરનો પણ સમાવેશ થાય છે. ભટનાગર પન્ના જિલ્લામાં કેન-બેતવા નદી જોડાણ પ્રોજેક્ટથી અસરગ્રસ્ત પરિવારોને પૂરતું અને બાકી વળતર મળે તે માટે ચાલી રહેલા આંદોલનનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા છે.
પ્રદર્શનકારીઓ છેલ્લા 19 દિવસથી ચિતા આંદોલન ચલાવી રહ્યા છે. તેમનો આરોપ છે કે પ્રોજેક્ટના કારણે અસરગ્રસ્ત પરિવારોના વળતર અને પુનર્વસનના પ્રશ્નોનું હજુ સુધી યોગ્ય નિરાકરણ આવ્યું નથી. આ અગાઉ સોમવારે, 28 સપ્ટેમ્બરે પણ અનેક પ્રદર્શનકારીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તેમાં આંદોલનમાં અગ્રિમ ભૂમિકા ભજવનાર દિવ્યા અહિરવારનો પણ સમાવેશ થાય છે.
‘છેલ્લા ત્રણ દિવસથી પોલીસ કાર્યવાહી થઈ રહી છે’
સ્થાનિક લોકો અને આંદોલનકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, 29 સપ્ટેમ્બરની રાત પોલીસની કથિત જબરદસ્તી કાર્યવાહીની ત્રીજી રાત હતી. ત્યારબાદ બુધવારે બપોરે અમિત ભટનાગર સહિત અનેક લોકોએ પોલીસ કાર્યવાહી સામે વિરોધ નોંધાવવા માટે પોલીસ મથકે પહોંચીને પોતે ધરપકડ આપી.
ભટનાગરે પોતાના નિવેદનમાં આરોપ લગાવ્યો કે છેલ્લા ત્રણ દિવસથી મહિલાઓ સહિત શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનકારીઓ સામે પોલીસ કાર્યવાહી થઈ રહી છે. તેમણે લાઠીચાર્જ અને દુર્વ્યવહારના પણ આક્ષેપ કર્યા અને પન્ના પ્રશાસન પર આંદોલનને દબાવવા માટે દબાણનું વાતાવરણ ઊભું કરવાનો આરોપ લગાવ્યો.
‘દમનથી આંદોલન અટકશે નહીં’
ધરપકડ પહેલાં ભટનાગરે કહ્યું હતું કે પોલીસ કાર્યવાહીથી આંદોલન સમાપ્ત થવાનું નથી. તેમણે જણાવ્યું કે આંદોલન જેલની અંદર પણ ચાલુ રહેશે અને તેમનો આમરણાંત ઉપવાસ પણ ચાલુ રહેશે. તે સમયે તેઓ અનિશ્ચિત સમયના ઉપવાસના ત્રીજા દિવસે હતા.
ભટનાગરે આ મુદ્દાને લોકશાહી અધિકારો સાથે જોડ્યો હતો અને દેશભરના લોકોને અસરગ્રસ્ત પરિવારોના પ્રશ્નો અંગે અવાજ ઉઠાવવાની અપીલ કરી હતી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, આંદોલનનો મુખ્ય મુદ્દો કોઈ રાજકીય લાભ નહીં પરંતુ અસરગ્રસ્ત પરિવારોને તેમનું કાયદેસર વળતર અને પુનર્વસન મળવાનો છે.
જુલાઈમાં પણ 19 દિવસ ઉપવાસ કર્યો હતો
અમિત ભટનાગરે આ પહેલાં જુલાઈમાં પણ 19 દિવસ સુધી ઉપવાસ કર્યો હતો. તે સમયે સરકારના ‘સકારાત્મક વલણ’નો ઉલ્લેખ કરીને તેમણે 23 જુલાઈએ ઉપવાસ સ્થગિત કર્યો હતો. જોકે, તેમણે ત્યારે પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે અસરગ્રસ્ત પરિવારોના પ્રશ્નોનું સંપૂર્ણ નિરાકરણ ન આવે ત્યાં સુધી સંઘર્ષ સમાપ્ત થયો નથી.
હવે તેમની ધરપકડ બાદ પણ ગ્રામજનોએ ચિતા આંદોલન ચાલુ રાખવાની જાહેરાત કરી છે. આંદોલનકારીઓનું કહેવું છે કે નેતાની ધરપકડથી તેમની માંગણીઓ પાછી ખેંચાશે નહીં અને યોગ્ય ન્યાય મળવા સુધી તેઓ વિરોધ ચાલુ રાખશે.
વળતર અને પુનર્વસન અંગે સરકાર સામે સવાલ
અસરગ્રસ્ત પરિવારોની મુખ્ય માંગ છે કે પોલીસ કાર્યવાહી કરવાને બદલે પ્રશાસન તેમની સમસ્યાઓનું નિરાકરણ કરે. તેઓ જાહેર કરવામાં આવેલા વળતરની રકમ સમયસર ચૂકવવાની, બાકી વળતર મેળવવા પાત્ર પરિવારોને ચુકવણી કરવાની અને યોગ્ય પુનર્વસન સુનિશ્ચિત કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે.
આંદોલનકારીઓનો સવાલ છે કે જો પ્રોજેક્ટથી પરિવારોને સ્થળાંતર કરવું પડે છે તો વળતર અને પુનર્વસનની પ્રક્રિયા સંપૂર્ણ થયા પહેલાં તેમને મુશ્કેલીમાં મૂકવાની જરૂર શા માટે પડી? કેટલા પરિવારોને અત્યાર સુધી વળતર મળ્યું અને કેટલા પરિવારોનું વળતર બાકી છે? પ્રશાસન પાસે અસરગ્રસ્ત પરિવારોની સંપૂર્ણ યાદી અને ચૂકવાયેલા વળતરની જાહેર માહિતી કેમ નથી?
પોલીસ કાર્યવાહીથી ઉકેલ કે સંવાદથી?
હવે સરકાર સામે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે 19 દિવસથી ચાલી રહેલા ચિતા આંદોલનને પોલીસ કાર્યવાહીથી સંભાળવાને બદલે અસરગ્રસ્ત પરિવારો સાથે સીધી વાતચીત કેમ ન કરવામાં આવે? જો વળતર અંગે કોઈ વિવાદ છે તો તેની સ્વતંત્ર તપાસ અને જાહેર હિસાબ કેમ ન રજૂ કરવામાં આવે?
પ્રદર્શનકારીઓનું કહેવું છે કે પોલીસની તાકાતથી સમસ્યાઓનું કાયમી સમાધાન થઈ શકે નહીં. સરકાર અને પન્ના પ્રશાસન માટે હવે સવાલ એ છે કે ધરપકડ અને દમનની ફરિયાદો વચ્ચે શું તેઓ અસરગ્રસ્ત પરિવારો સાથે લેખિત સંવાદ કરીને બાકી વળતર, પુનર્વસન અને જમીન સંબંધિત મુદ્દાઓનો સમયબદ્ધ ઉકેલ આપશે?
