Kuno Cheetah Death 2026: મધ્ય પ્રદેશના કુનો નેશનલ પાર્કમાં ચિત્તાનાં મૃત્યુનો સિલસિલો યથાવત્ છે. નામિબિયાથી લાવવામાં આવેલી માદા ચિત્તા આશાનાં પાંચ બચ્ચાંમાંથી એક, આઠ મહિનાના બચ્ચાનું સોમવારે બપોરે મૃત્યુ થયું હતું. પાર્કના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, બચ્ચાના મૃત્યુનું ચોક્કસ કારણ હજી જાણી શકાયું નથી. મૃતદેહને પોસ્ટમોર્ટમ માટે મોકલી આપવામાં આવ્યો છે. આ સાથે 2026માં ભારતમાં અત્યાર સુધીમાં સાત ચિત્તાનાં મૃત્યુ નોંધાયાં છે અને દેશમાં ચિત્તાઓની કુલ સંખ્યા ઘટીને 59 થઈ છે.
આ વર્ષે અગાઉ પણ ચિત્તાનાં મૃત્યુ થયાં
આ પહેલાં 21 સપ્ટેમ્બરે નામિબિયાથી લાવવામાં આવેલા ચિત્તા ગૌરવનું મૃત્યુ થયું હતું. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, તેને જૂની બીમારી હતી અને તે શરીરમાં પાણીની ઊણપ તથા નબળાઈની સ્થિતિમાં મળી આવ્યો હતો.
જૂન મહિનામાં ભારતમાં જન્મેલી માદા ચિત્તા KGP-11નું મધ્ય પ્રદેશના મોરેના જિલ્લામાં ઈજાઓને કારણે મૃત્યુ થયું હતું. મે મહિનામાં જન્મેલા ચાર ચિત્તાનાં બચ્ચાં પણ લગભગ એક મહિના બાદ મૃત હાલતમાં મળી આવ્યાં હતાં. તેમના શરીરના કેટલાક ભાગ ખવાયેલા હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું.
તાજેતરમાં મૃત્યુ પામેલું બચ્ચું આશાનાં પાંચ બચ્ચાંમાંથી એક હતું, જેનો જન્મ ફેબ્રુઆરી 2026માં થયો હતો. સોમવારે સવારે વન અધિકારીઓએ નિયમિત દેખરેખ દરમિયાન નોંધ્યું કે આશાની સાથે પાંચમાંથી માત્ર ચાર બચ્ચાં હતાં. ત્યારબાદ ગુમ થયેલા બચ્ચાની શોધખોળ શરૂ કરવામાં આવી હતી. લાંબી શોધ બાદ તેનો મૃતદેહ મળી આવ્યો હતો. જોકે, તે કઈ સ્થિતિમાં મળી આવ્યો હતો તેની વિગતો પાર્કના અધિકારીઓએ હજી જાહેર કરી નથી. પોસ્ટમોર્ટમ બાદ જ મૃત્યુનું કારણ સ્પષ્ટ થઈ શકશે.
પોસ્ટમોર્ટમ અહેવાલો ન આપવાના નિર્ણય પર સવાલો
ચિત્તાના મૃત્યુની ઘટના એવા સમયે સામે આવી છે, જ્યારે પ્રોજેક્ટ ચિત્તા અંગે પારદર્શિતાનો મુદ્દો પણ ચર્ચામાં છે. ભોપાલના કાર્યકર અજય દુબેએ ભારતમાં 2022માં પ્રોજેક્ટ શરૂ થયા પછી મૃત્યુ પામેલા તમામ ચિત્તાઓના પોસ્ટમોર્ટમ અહેવાલો મેળવવાની માગ કરી હતી. જોકે, 9 ઑક્ટોબરે માહિતીનો અધિકાર (RTI) કાયદા હેઠળ કરેલી તેમની અરજી નકારી કાઢવામાં આવી હતી.
અરજી નકારવા માટે ‘રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે જોડાયેલી ચિંતાઓ’નો આધાર આપવામાં આવ્યો હતો. RTI કાયદાની કલમ 8(1)(a) હેઠળ કેટલીક માહિતી જાહેર ન કરવાની જોગવાઈનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. એક પ્રેસ રિલીઝમાં દુબેએ સવાલ કર્યો હતો કે કોઈ પ્રાણીના જન્મ કે મૃત્યુની માહિતી ભારતની સાર્વભૌમત્વ અને અખંડિતતાને કેવી રીતે અસર કરી શકે છે.
દુબેએ પ્રોજેક્ટ ચિત્તા સાથે જોડાયેલા સરકારી અધિકારીઓની તમામ વિદેશયાત્રાઓની વિગતો પણ માગી હતી. જોકે, તેમને જવાબ આપવામાં આવ્યો હતો કે આવી કોઈ માહિતી ઉપલબ્ધ નથી. પોસ્ટમોર્ટમ અહેવાલો અને વિદેશયાત્રાની વિગતો અંગે મળેલા જવાબોને કારણે પ્રોજેક્ટની પારદર્શિતા અંગે પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.
દેશમાં 59 ચિત્તા, પરંતુ ખુલ્લા જંગલમાં માત્ર 15
હાલમાં ભારતમાં કુલ 59 ચિત્તા છે. તેમાંથી 53 કુનો નેશનલ પાર્કમાં, ચાર ગાંધી સાગર વન્યજીવ અભયારણ્યમાં અને બે વીરાંગના દુર્ગાવતી ટાઇગર રિઝર્વમાં છે. કુનોમાં રહેલા 53 ચિત્તાઓમાંથી 40નો જન્મ ભારતમાં થયો છે.
જોકે, તમામ ચિત્તાઓને ખુલ્લા જંગલમાં છોડવામાં આવ્યા નથી. હાલમાં માત્ર 15 ચિત્તા જંગલમાં ખુલ્લેઆમ ફરી રહ્યા છે, જ્યારે બાકીના ચિત્તાઓને સોફ્ટ-રિલીઝ વાડાઓ અને અન્ય વાડાઓમાં રાખવામાં આવ્યા છે. આ વ્યવસ્થા ચિત્તાઓને નવા વાતાવરણમાં અનુકૂળ થવામાં મદદરૂપ થવાના હેતુથી કરવામાં આવે છે.
આ વર્ષે બોત્સ્વાનાથી વધુ નવ ચિત્તા ભારતમાં લાવવામાં આવ્યા હતા. તેમને કુનો અને ગાંધી સાગર નેશનલ પાર્કમાં રાખવામાં આવ્યા છે. આ રીતે ચિત્તાઓની વસ્તી વધારવા અને ભારતમાં તેમની પુનઃસ્થાપના કરવાનો પ્રયાસ આગળ વધારવામાં આવી રહ્યો છે.
પ્રોજેક્ટ ચિત્તા સામે સંરક્ષણ અને પારદર્શિતાના પડકારો
પ્રોજેક્ટ ચિત્તાને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને જળવાયુ પરિવર્તન મંત્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવ સહિતના નેતાઓનું સમર્થન અને પ્રશંસા મળતી રહી છે. આ પ્રોજેક્ટનો હેતુ ભારતમાં ચિત્તાઓની વસ્તી પુનઃસ્થાપિત કરવાનો અને તેમના સંરક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
પરંતુ વારંવાર થતાં મૃત્યુ, તેમના કારણો અંગેની અનિશ્ચિતતા અને પોસ્ટમોર્ટમ અહેવાલો જેવી માહિતી જાહેર કરવામાં આવતી ન હોવાની ફરિયાદોએ પ્રોજેક્ટ અંગે સવાલો ઊભા કર્યા છે. તાજેતરના બચ્ચાના મૃત્યુનું કારણ પોસ્ટમોર્ટમ બાદ સ્પષ્ટ થવાની અપેક્ષા છે. ચિત્તાઓની સુરક્ષા, તેમની સંભાળ અને પ્રોજેક્ટ સંબંધિત માહિતીમાં પારદર્શિતા જાળવવી હવે મહત્વપૂર્ણ બની છે.
