
Maharashtra SIR Form 7: મહારાષ્ટ્રના જલગાંવ જિલ્લાના ભુસાવળ વિધાનસભા મતવિસ્તારમાં મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરાવવા માટે મોટા પાયે ફોર્મ-7 દાખલ કરવાનો મામલો સામે આવ્યો છે. અહીં કુલ 14,567 મતદારોનાં નામ દૂર કરવાની માગ સાથે વાંધા નોંધાવવામાં આવ્યા હતા. જોકે, જિલ્લા વહીવટીતંત્રની તપાસમાં તેમાંથી માત્ર 74 મતદારોનાં નામ જ દૂર કરવા યોગ્ય જણાયાં. બાકીના વાંધાઓનો કાયદાકીય પ્રક્રિયા હેઠળ નિકાલ કરવામાં આવ્યો છે. વહીવટીતંત્રે દૂષિત ઇરાદાથી વાંધા દાખલ કરનારાઓ સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવાનો આદેશ પણ આપ્યો છે.
આ ઘટના મતદાર યાદીની વિશેષ સઘન સુધારણા (SIR) દરમિયાન બની છે. ખાસ વાત એ છે કે ભુસાવળ બેઠક BJPના ધારાસભ્ય અને રાજ્યના કાપડ મંત્રી સંજય સાવકાર પાસે છે. આ મામલામાં મોટાભાગે મુસ્લિમ મતદારોનાં નામ દૂર કરાવવાનો પ્રયાસ થયો હોવાનો આક્ષેપ પણ કરવામાં આવ્યો છે.
186 લોકોએ ટપાલથી મોકલ્યાં 14,567 વાંધા
ભુસાવળ વિધાનસભા ક્ષેત્રમાં 186 લોકોએ ટપાલ દ્વારા ફોર્મ-7 મોકલીને કુલ 14,567 મતદારોનાં નામ યાદીમાંથી દૂર કરવાની માગ કરી હતી. ફોર્મ-7 ચૂંટણી પંચનું સત્તાવાર ફોર્મ છે, જેના દ્વારા મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા કોઈ વ્યક્તિના નામ સામે વાંધો નોંધાવી શકાય છે અથવા નામ દૂર કરવાની માગ કરી શકાય છે.
આટલી મોટી સંખ્યામાં વાંધા દાખલ થતાં પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા અને તેના પાછળના ઇરાદા અંગે સવાલો ઊભા થયા હતા. કોંગ્રેસના સ્થાનિક બૂથ લેવલ એજન્ટ (BLA) મુનવ્વર ખાને સૌપ્રથમ આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે સવાલ કર્યો હતો કે આટલી મોટી સંખ્યામાં ફોર્મ-7 કયા આધારે દાખલ કરવામાં આવ્યાં અને શું સંગઠિત રીતે મતદારોનાં નામ દૂર કરાવવાનો પ્રયાસ થયો હતો?
મુનવ્વર ખાનની ફરિયાદ બાદ જિલ્લા વહીવટીતંત્રે તપાસ શરૂ કરી હતી. આ દરમિયાન વધુ એક બાબત સામે આવી હતી. 186માંથી ઓછામાં ઓછા 21 લોકોએ લેખિત અરજી આપીને પોતાના 2,532 વાંધા પાછા ખેંચી લીધા હતા. આ ઘટનાએ સમગ્ર પ્રક્રિયા અંગે વધુ સવાલો ઊભા કર્યા હતા.
તપાસમાં માત્ર 74 નામ દૂર કરવા યોગ્ય જણાયાં
જિલ્લા વહીવટીતંત્રે દરેક વાંધાની તપાસ માટે કાયદાકીય પ્રક્રિયા હાથ ધરી હતી. વાંધા નોંધાવનારાઓને વ્યક્તિગત નોટિસ મોકલવામાં આવી હતી. 5 નવેમ્બર 2026ના રોજ અખબારમાં જાહેર સૂચના પ્રસિદ્ધ કરીને સંબંધિત લોકોને પુરાવા રજૂ કરવા પણ જણાવાયું હતું.
ત્યારબાદ બૂથ લેવલ અધિકારીઓ (BLO) દ્વારા દરેક અરજીની તપાસ કરવામાં આવી હતી. અધિકારીઓએ સંબંધિત સ્થળોની મુલાકાત લઈને મતદારોની વિગતો અને દસ્તાવેજોની ચકાસણી કરી હતી. આ તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ કુલ 14,567 વાંધામાંથી માત્ર 74 મતદારોનાં નામ જ દૂર કરવા યોગ્ય જણાયાં. બાકીના વાંધાઓ ફગાવી દેવામાં આવ્યા અથવા કાયદાકીય પ્રક્રિયા મુજબ તેનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો.
સબ-ડિવિઝનલ ઓફિસર (SDO) અને ઇલેક્ટોરલ રજિસ્ટ્રેશન ઓફિસર (ERO) દ્વારા 17 નવેમ્બર 2026ના રોજ જારી કરાયેલા આદેશમાં તમામ વાંધાઓનો નિકાલ થયાની જાણ કરવામાં આવી હતી. સાથે જ દૂષિત ઇરાદાથી વાંધા દાખલ કરનારાઓ સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો.
મુનવ્વર ખાને તપાસની માગ કરી
કોંગ્રેસના સ્થાનિક BLA મુનવ્વર ખાને જણાવ્યું હતું કે તેમણે સામૂહિક રીતે ફોર્મ-7 દાખલ થવાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યા બાદ વહીવટીતંત્રે તપાસ શરૂ કરી હતી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, તપાસ દરમિયાન એવા કેટલાક લોકો પણ સામે આવ્યા હતા, જેમણે ફોર્મ-7 પર સહી કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
ખાને આ મામલાની વિસ્તૃત તપાસ કરવાની માગ કરી હતી. તેમનો સવાલ હતો કે આટલી મોટી સંખ્યામાં વાંધા કેવી રીતે દાખલ થયા અને શું તેની પાછળ કોઈ સંગઠિત પ્રયાસ હતો?
ફોર્મ-7 દાખલ કરવા ચૂંટણી પંચની મર્યાદા
ફોર્મ-7ના સંભવિત દુરુપયોગને ધ્યાનમાં રાખીને ચૂંટણી પંચે ઓક્ટોબર 2026માં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓને નવી સૂચનાઓ આપી હતી.
આ સૂચનાઓ અનુસાર, દાવા અને વાંધા નોંધાવવાની નિર્ધારિત મુદત દરમિયાન એક વ્યક્તિ ઑનલાઇન અને ઑફલાઇન મળીને વધુમાં વધુ 10 ફોર્મ-7 દાખલ કરી શકે છે. જ્યારે મતદાર યાદીના સામાન્ય સતત સુધારણા દરમિયાન દર મહિને વધુમાં વધુ પાંચ ફોર્મ-7 દાખલ કરવાની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી હતી.
ટપાલથી મળેલાં ફોર્મ શરૂઆતમાં સ્વીકાર્યાં હતાં
મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી (CEO) કાર્યાલયના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે ભુસાવળમાં ફોર્મ-7 ટપાલ દ્વારા મોકલવામાં આવ્યાં હતાં. શરૂઆતમાં તમામ ફોર્મ સ્વીકારવામાં આવ્યાં હતાં, કારણ કે તે સમયે વાંધો નોંધાવનાર વ્યક્તિઓની વાસ્તવિક ઓળખ ચકાસવી શક્ય નહોતી.
અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, ફોર્મ મળ્યા બાદ તપાસ કરવામાં આવી હતી અને સંબંધિત લોકોને સુનાવણીની તક આપવામાં આવી હતી. કાયદાકીય પ્રક્રિયા પૂર્ણ કર્યા પછી માત્ર 74 વાંધા જ યોગ્ય જણાયા હતા.
અન્ય રાજ્યોમાં પણ ફોર્મ-7નો વિવાદ
ફોર્મ-7 દ્વારા મતદારોનાં નામ દૂર કરાવવાના પ્રયાસો અંગે દિલ્હી, ઉત્તર પ્રદેશ, કર્ણાટક અને પશ્ચિમ બંગાળમાં પણ વિવાદ સામે આવ્યા છે. ભુસાવળની ઘટના બાદ મતદાર યાદીની સુધારણા પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી અંગે ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
મતદાર યાદીમાંથી કોઈ નાગરિકનું નામ દૂર કરવું તેના મતદાનના અધિકાર સાથે જોડાયેલો સંવેદનશીલ મુદ્દો છે. તેથી દરેક વાંધાની યોગ્ય તપાસ અને પુરાવાના આધારે નિર્ણય લેવો જરૂરી છે. હવે ભુસાવળમાં દૂષિત ઇરાદાથી વાંધા દાખલ કરનારાઓ સામે વહીવટીતંત્ર શું કાર્યવાહી કરે છે તેના પર નજર રહેશે.







