Manipur Kangpokpi Shutdown: મણિપુરમાં હિંસા, અપહરણ અને હત્યાની ઘટનાઓ ફરી વધી રહી છે. રાજ્યના કાંગપોકપી જિલ્લામાં બે કુકી પુરુષોના કથિત અપહરણ બાદ કુકી-ઝોમી સંગઠન Committee on Tribal Unity (COTU)એ 48 કલાકના બંધનું એલાન કર્યું છે. બંને અપહૃત વ્યક્તિઓને સુરક્ષિત અને કોઈપણ શરત વિના મુક્ત કરવાની માગણી કરવામાં આવી છે. છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાંથી રાજ્યના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં હિંસક ઘટનાઓને પગલે અનેક સંગઠનો બંધ અને નાકાબંધી કરી રહ્યાં છે.
આ પહેલાં Kuki Civil Society Organizationsની કાર્યકારી સમિતિએ 18 ઑક્ટોબરની મધરાતથી 22 ઑક્ટોબરની મધરાત સુધી બંધનું એલાન કર્યું હતું. ભારત-મ્યાનમાર સરહદ નજીક કામજોંગ જિલ્લાના ગામો પર થયેલા શ્રેણીબદ્ધ હુમલાઓના વિરોધમાં આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. બીજી તરફ, Native People’s Committee Manipur (NPCM)એ 19 ઑક્ટોબરે ત્રણ મૈતેઈ પુરુષોની હત્યાના વિરોધમાં ઇમ્ફાલ ખીણમાં 48 કલાકના બંધનું આહ્વાન કર્યું હતું.
હત્યાઓ અને અપહરણથી સમુદાયો વચ્ચે તણાવ વધ્યો
મણિપુરમાં આ વર્ષે જુલાઈમાં છ સામાન્ય નાગરિકોની હત્યા બાદ નાગા સંગઠનોએ એક મહિનાથી વધુ સમય સુધી નાકાબંધી કરી હતી. આ હત્યાઓ માટે કથિત રીતે કુકી જૂથોને જવાબદાર ઠેરવવામાં આવ્યાં હતાં. નાકાબંધીના કારણે આવશ્યક ચીજવસ્તુઓનો પુરવઠો ખોરવાયો હતો અને બંને સમુદાયો વચ્ચે તણાવ વધ્યો હતો.
ઑક્ટોબરના મધ્યમાં 2023માં મૈતેઈ-કુકી સંઘર્ષ શરૂ થયા બાદ પહેલીવાર મૈતેઈ હિંદુઓ અને મૈતેઈ પાંગલો એટલે કે મુસ્લિમો વચ્ચે પણ અથડામણ થઈ હતી. આ ઘટનામાં એક વ્યક્તિનું મોત થયું હતું અને અનેક ઘરોને આગ ચાંપવામાં આવી હતી.
19 ઑક્ટોબરે અલગ-અલગ ઘટનાઓમાં ત્રણ મૈતેઈ પુરુષોની ગોળી મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી. આ ઘટનાઓ બાદ નાયબ મુખ્યમંત્રી નેમચા કિપગેને તમામ સમુદાયોને શાંતિ જાળવવાની અપીલ કરી હતી. તેમણે 20 ઑક્ટોબરે કાંગપોકપીના પી. મોલ્ડિંગ ગામમાં એક નાગરિકની હત્યાની પણ નિંદા કરી હતી.
થાંગબોઈ કિપગેન સામે ગંભીર આરોપો
મણિપુરની નાગા જનજાતિના ઓછામાં ઓછા આઠ ધારાસભ્યોએ થોડા સમય પહેલાં કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહને પત્ર લખીને કુકી-જો સશસ્ત્ર જૂથો સાથે થયેલા ત્રિપક્ષીય Suspension of Operations (SOO) કરારો રદ કરવાની માગ કરી હતી. ધારાસભ્યોએ રાજ્યમાં હિંસા માટે નેમચા કિપગેનના પતિ થાંગબોઈ કિપગેનને જવાબદાર ઠેરવ્યા હતા.
હવે મણિપુરના નાયબ મુખ્યમંત્રી લોસી દિખોએ પણ થાંગબોઈ કિપગેન સામે આરોપો લગાવ્યા છે. 28 ઑક્ટોબરે પત્રકારો સાથે વાતચીત દરમિયાન તેમણે કહ્યું હતું કે આ વર્ષે નાગા સમુદાયના લોકોની હત્યાઓ પાછળ થાંગબોઈ કિપગેનનો હાથ હોવાની તેમને આશંકા છે. દિખોએ Kuki National Front (KNF)ની ભૂમિકાને લઈને કોઈ શંકા ન હોવાનું પણ જણાવ્યું હતું. આ સંગઠનનું નેતૃત્વ થાંગબોઈ કિપગેન કરતા હોવાનું કહેવાય છે.
નેમચા કિપગેન અગાઉ તેમના પતિના ઉગ્રવાદી સંગઠનો સાથે જોડાણ હોવાના આરોપોને નકારી ચૂક્યાં છે. દિખોની પાર્ટી Naga People’s Front (NPF)ના વિધાનસભામાં પાંચ ધારાસભ્યો છે. જ્યારે ભાજપ પાસે 37 બેઠકો છે. NPF મણિપુરની ગઠબંધન સરકાર અને કેન્દ્રના National Democratic Alliance (NDA)નો પણ ભાગ છે.
SOO કરાર છતાં હિંસક ઘટનાઓ યથાવત
Kuki National Front સહિતનાં કેટલાંક સશસ્ત્ર જૂથો કેન્દ્ર સરકાર, મણિપુર સરકાર અને કુકી સંગઠનો વચ્ચે થયેલા SOO કરાર હેઠળ આવે છે. આ કરારોને 4 સપ્ટેમ્બર 2025ના રોજ લંબાવવામાં આવ્યા હતા. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બંધારણીય માળખામાં રહીને મણિપુર સંકટનો રાજકીય ઉકેલ શોધવાનો છે.
કરાર હેઠળ સશસ્ત્ર જૂથોના સભ્યોની કેમ્પો વચ્ચેની અવરજવર પર નિયંત્રણ, શસ્ત્રો ફરજિયાત રીતે ‘ડબલ-લૉક’માં રાખવા અને સભ્યો પાસે આધાર કાર્ડ હોવા જેવી શરતો લાગુ કરવામાં આવી છે. તેમ છતાં 2026 દરમિયાન ગોળીબાર, અપહરણ, બંધક બનાવવાની ઘટનાઓ, આગચંપી અને રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો પર નાકાબંધીના અહેવાલો સામે આવતા રહ્યા છે.
નાગા-કુકી અથડામણમાં ઘરોને આગ ચાંપવાની ઘટનાઓ
નેશનલ ઇન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી (NIA) મે-જૂન દરમિયાન કાંગપોકપી અને સેનાપતિ જિલ્લામાં નાગા અને કુકી સમુદાયો વચ્ચે થયેલી અપહરણની ઘટનાઓની તપાસ કરી રહી છે. આ તપાસમાં છ નાગા પુરુષોના અપહરણ અને હત્યાનો મામલો સામેલ છે.
સપ્ટેમ્બરના અંતથી નાગા-કુકી અથડામણોની ઘટનાઓ સતત સામે આવી છે. કાંગપોકપી જિલ્લાના મકુઈ ચમરિયુપુઈમાં 17, મકુઈ થાનામ્બામાં આઠ અને મકુઈ થેબરામમાં 16 ઘરોને આગ લગાવીને નષ્ટ કરવામાં આવ્યાં હતાં. નાગા બહુમતી ધરાવતાં લાંગકા, થાનામ્બા, કપનિંગચિંગ અને તાજેઇકાઇફુન ગામોમાં પણ ઘરો સળગાવવાની ઘટનાઓ બની હતી.
આ ઉપરાંત, 15 સપ્ટેમ્બરે તામેંગલોંગ જિલ્લામાં અજાણ્યા બંદૂકધારીઓએ બે કુકી મહિલાઓની ગોળી મારીને હત્યા કરી હતી. આ ઘટના તામેંગલોંગ અને નોની જિલ્લામાં શંકાસ્પદ ઉગ્રવાદીઓના હુમલામાં ચાર કુકી લોકોનાં મોત થયાના માત્ર બે દિવસ બાદ બની હતી. મૃતકોમાં બે મહિલાઓનો પણ સમાવેશ થતો હતો.
મણિપુરમાં સતત થઈ રહેલી હિંસા અને અપહરણની ઘટનાઓને કારણે રાજ્ય સરકાર પર શાંતિ સ્થાપિત કરવાનું દબાણ વધી રહ્યું છે. એક તરફ અલગ-અલગ સમુદાયોનાં સંગઠનો બંધ અને નાકાબંધી કરી રહ્યાં છે, તો બીજી તરફ સશસ્ત્ર જૂથોની ભૂમિકા અને SOO કરારોના અમલ અંગે પણ સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે. હાલ રાજ્યમાં સ્થિતિ સામાન્ય બને તે માટે સુરક્ષા અને રાજકીય સ્તરે અસરકારક પગલાં લેવાની જરૂરિયાત વધી છે.
