NAZA Documentary Controversy: ગાઝામાં ઇઝરાયલના સૈન્ય અભિયાન પર બનેલી ડોક્યુમેન્ટરી ‘નાઝા’ (NAZA)ને લઈને ઇઝરાયલમાં રાજકીય વિવાદ વકર્યો છે. ઇઝરાયલના સંસ્કૃતિ મંત્રી મિકી જોહરે ફિલ્મના ફિલ્મકાર યુવાલ અબ્રાહમ અને રૅચલ ઝોરની ઇઝરાયેલી નાગરિકતા રદ કરવાની કાર્યવાહી કરવાની ધમકી આપી છે. ‘નાઝા’ વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં સ્પેશિયલ જ્યુરી પુરસ્કાર જીતી ચૂકી છે અને તેના પ્રીમિયર દરમિયાન તેને 25 મિનિટ સુધી સ્ટૅન્ડિંગ ઓવેશન મળ્યું હતું.
મિકી જોહરે ફિલ્મને ગણાવી ‘ધૃણાસ્પદ’
મિકી જોહરે રવિવારે સોશિયલ મીડિયા મંચ X પર ફિલ્મની ટીકા કરતાં તેને ‘ધૃણાસ્પદ’ ગણાવી હતી. તેમણે ફિલ્મને પુરસ્કાર મળવાને પણ ‘ચોંકાવનારું’ ગણાવ્યું. જોહરે ફિલ્મકારો પર વિશ્વભરના ‘યહૂદી વિરોધીઓ’ તરફથી તાળીઓ મેળવવા માટે પોતાના દેશને નુકસાન પહોંચાડવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.
જોહરે લખ્યું કે અબ્રાહમ અને ઝોરની કાર્યવાહી ‘રાજ્ય વિરુદ્ધ દેશદ્રોહ’ સમાન છે. તેમણે કહ્યું કે સંસ્કૃતિ મંત્રી તરીકે તેઓ આ ફિલ્મકારોની રાજ્ય વિરુદ્ધ દેશદ્રોહ બદલ ઇઝરાયેલી નાગરિકતા રદ કરવાની કાર્યવાહી તાત્કાલિક કરશે.
הזכייה של הסרט הנבזי נז״א בפסטיבל ונציה מזעזעת. השנאה העצמית היוקדת של היוצרים שמוכנים לפגוע במולדתם כדי לקבל מחיאות כפיים מהאנטישמים בעולם בלתי נתפסת ומהווה בגידה במדינה.
זו בדיוק הסיבה שהובלתי את הרפורמה החשובה בקולנוע כדי שאזרחי ישראל לא ישלמו יותר מכיסם על הפגיעה בחיילי צה״ל…— Miki Zohar מיקי זוהר (@zoharm7) September 13, 2026
‘નાઝા’માં ઇઝરાયેલી સૈન્ય અને ગુપ્તચર અધિકારીઓના ઇન્ટરવ્યૂ
‘નાઝા’ 80 મિનિટ લાંબી ડોક્યુમેન્ટરી છે. ફિલ્મમાં ઇઝરાયેલી સૈન્ય અને ગુપ્તચર તંત્ર સાથે જોડાયેલા 24 લોકોના ઇન્ટરવ્યૂ લેવામાં આવ્યા છે. આ તમામ સૂત્રોએ પોતાની ઓળખ ગુપ્ત રાખવાની શરતે વાત કરી છે. ડોક્યુમેન્ટરીમાં ગાઝામાં ઇઝરાયેલી હુમલાઓ દરમિયાન કથિત રીતે ઉપયોગમાં લેવાયેલી AI આધારિત લક્ષિત હુમલાની સિસ્ટમ અંગે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી છે.
વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલના સત્તાવાર વર્ણન અનુસાર, ફિલ્મ ગાઝામાં ફિલિસ્તીનીઓની ‘આયોજિત સામૂહિક હત્યાઓ’ માટે AI આધારિત સિસ્ટમોના કથિત ઉપયોગને નોંધે છે. ફિલ્મમાં ‘લૅવેન્ડર’ નામની AI સિસ્ટમનો પણ ઉલ્લેખ છે. ફિલ્મના દાવા અનુસાર, આ સિસ્ટમનો ઉપયોગ ગાઝામાં ફિલિસ્તીનીઓ વચ્ચેના દૂરસંચાર પર નજર રાખવા અને લક્ષિત હત્યાઓ માટે લોકોને ઓળખવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો.
500 સંભવિત નાગરિકોના મોતની મંજૂરીનો દાવો
ધ ટેલિગ્રાફના અહેવાલ અનુસાર, ‘નાઝા’ નામ કથિત રીતે ઇઝરાયેલી ગુપ્તચર તંત્રમાં ઉપયોગમાં લેવાતા એક સંક્ષિપ્ત નામ પરથી લેવામાં આવ્યું છે. આ નામ ગાઝામાં કોઈ હવાઈ હુમલામાં માર્યા જઈ શકે તેવા સંભવિત નાગરિકોની સંખ્યા સાથે સંબંધિત હોવાનું જણાવાયું છે.
ફિલ્મમાં એક સૂત્રએ એવો દાવો કર્યો છે કે એક હમાસ સભ્યને નિશાન બનાવનારા એક અભિયાનમાં 500 સંભવિત નાગરિકોને મારવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. આ દાવાઓને લઈને ડોક્યુમેન્ટરીએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા જગાવી છે.
વેનિસમાં 25 મિનિટનું સ્ટૅન્ડિંગ ઓવેશન
ડોક્યુમેન્ટરીના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ પ્રીમિયર દરમિયાન દર્શકોએ 25 મિનિટ સુધી ઊભા રહીને તાળીઓ પાડી હતી. ધ ટેલિગ્રાફે આ સ્ટૅન્ડિંગ ઓવેશનને ફેસ્ટિવલનો રેકોર્ડ ગણાવ્યો છે. ફિલ્મકાર યુવાલ અબ્રાહમે કહ્યું છે કે તેમને આશા છે કે ડોક્યુમેન્ટરી પશ્ચિમી દેશોની સરકારોને ઇઝરાયલ પર આર્થિક પ્રતિબંધો લાદવા માટે પ્રેરિત કરશે.
અબ્રાહમ અને રૅચલ ઝોર અગાઉ પણ ઇઝરાયલ-ફિલિસ્તીન સંઘર્ષ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર ફિલ્મ બનાવી ચૂક્યા છે. 2025માં બંનેએ ‘નો અધર લેન્ડ’ માટે ઑસ્કર જીત્યો હતો. આ ડોક્યુમેન્ટરી કબજા હેઠળના વેસ્ટ બેન્કમાં ઇઝરાયેલી વસાહતો સાથે જોડાયેલી ફિલિસ્તીનીઓ વિરુદ્ધની હિંસા પર આધારિત હતી.
બેન-ગ્વિરે પણ ફિલ્મકારોની ટીકા કરી
સંસ્કૃતિ મંત્રી મિકી જોહર ઉપરાંત ઇઝરાયલના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા મંત્રી ઇતામાર બેન-ગ્વિરે પણ ‘નાઝા’ના ફિલ્મકારોની ટીકા કરી છે. તેમણે X પર અબ્રાહમ અને ઝોરને ‘ઇઝરાયલના સમગ્ર લોકો માટે શરમ અને અપમાન’ ગણાવ્યા હતા. બેન-ગ્વિરે બંનેના હમાસ સાથે સંબંધો હોવાનો પણ દાવો કર્યો છે.
નાગરિકતા રદ કરવાની કાનૂની પ્રક્રિયા સરળ નથી
ધ ટેલિગ્રાફ અનુસાર, ઇઝરાયલમાં ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં નાગરિકતા રદ કરવી કાયદેસર રીતે શક્ય છે, જોકે તેનો ઉપયોગ ખૂબ જ ઓછો થયો છે. 2022માં ઇઝરાયલની સુપ્રીમ કોર્ટે પુષ્ટિ કરી હતી કે રાજ્ય કોઈ વ્યક્તિની નાગરિકતા રદ કરી શકે છે, જો તે ‘વફાદારી’ સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યો હોય. તેમાં જાસૂસી અથવા દેશદ્રોહ જેવા કૃત્યોનો સમાવેશ થઈ શકે છે. 2023માં કાયદાનો વ્યાપ વધારીને તેમાં આતંકવાદના કિસ્સાઓને પણ સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા.
જોકે નાગરિકતા રદ કરવાની પ્રક્રિયા માટે ગૃહ મંત્રી તરફથી વિનંતી, ન્યાય મંત્રીની મંજૂરી અને ત્યારબાદ ન્યાયાધીશોની પુષ્ટિ જરૂરી બને છે.
અબ્રાહમના પરિવારને અગાઉ પણ નિશાન બનાવાયો હતો
યુવાલ અબ્રાહમનો પરિવાર પણ અગાઉ દક્ષિણપંથી ટોળાના નિશાન પર આવી ચૂક્યો છે. ‘નો અધર લેન્ડ’ના 2024માં વિશ્વ પ્રીમિયર બાદ તેમના પરિવારના ઘરને એક દક્ષિણપંથી ટોળાએ નિશાન બનાવ્યું હતું. હવે ‘નાઝા’ને લઈને તેમની નાગરિકતા રદ કરવાની ધમકીએ ઇઝરાયલમાં અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, રાષ્ટ્રીય વફાદારી અને ગાઝા યુદ્ધ પરના મતભેદ અંગેની ચર્ચાને વધુ તીવ્ર બનાવી છે.
