Nehru vs Modi: ભારતીય જનતા પાર્ટી હાલમાં એક નવા રાજકીય માઈલસ્ટોનનો જશ્ન મનાવી રહી છે. હિંદુ રાષ્ટ્રવાદના વિચારક રામ માધવે તાજેતરમાં દાવો કર્યો કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સતત ૪,૩૯૯ દિવસ પદ પર રહીને જવાહરલાલ નેહરુના ૪,૩૯૮ દિવસના રેકોર્ડને પાછળ છોડી દેશે. આ પ્રસંગને ગૌરવપૂર્ણ બનાવવા માટે ભાજપે ભવ્ય કાર્યક્રમોનું આયોજન પણ કર્યું છે. પરંતુ, વાસ્તવિકતા તપાસીએ તો નેહરુ લગભગ ૧૭ વર્ષ સુધી વડાપ્રધાન રહ્યા હતા, જ્યારે મોદીને હજુ ૧૨ વર્ષ જ થયા છે. ભાજપ આ રેકોર્ડની ગણતરી ૧૯૫૨ ની પ્રથમ સામાન્ય ચૂંટણી પછીથી કરે છે, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે આ આંકડાકીય બાજીગરનો મુખ્ય હેતુ નેહરુના પ્રભાવને ઘટાડવાનો અને મોદીને ‘સૌથી મોટા’ નેતા તરીકે સ્થાપિત કરવાનો છે.
વૈચારિક સંઘર્ષ: બંધારણીય લોકશાહી વિરુદ્ધ હિંદુ રાષ્ટ્રવાદ
આ આંકડાઓના વિવાદથી આગળ વધીએ તો, નેહરુ અને મોદી વચ્ચેની ખરી ટક્કર વૈચારિક છે. નેહરુએ ડો. આંબેડકર સાથે મળીને ભારતને એક ધર્મનિરપેક્ષ અને બંધારણીય લોકશાહી તરીકે ઉભું કર્યું હતું. તેનાથી વિપરીત, મોદી હિંદુ રાષ્ટ્રવાદી વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવાના મિશન પર કામ કરી રહ્યા છે. નેહરુની કોંગ્રેસ જ્યારે ૪૦-૪૫ ટકા વોટ શેર સાથે દાયકાઓ સુધી શાસન કરતી હતી, ત્યારે ભાજપ આજે પણ ૪૦ ટકાના આંકડા સુધી પહોંચવા સંઘર્ષ કરી રહી છે. છતાં, ભાજપનો રાજકીય પ્રભાવ અને વ્યાપ દેશના ૭૫ ટકા ભાગમાં ફેલાઈ ચૂક્યો છે. મોદીની રાજનીતિ નેહરુના સેક્યુલર વિઝનનું વિપરીત પ્રતિબિંબ છે, જે ભારતના સમાજને પાયાથી બદલવાનો પ્રયત્ન કરી રહી છે.
સાવરકરની વિચારધારા અને ધાર્મિક રાષ્ટ્રવાદનું ઝેર
નેહરુ અને મોદીના શાસન મોડલને સમજવા માટે ૧૯૪૦-૫૦ ના દાયકાની પરિસ્થિતિ જોવી જરૂરી છે. ત્યારે જે હિંદુ રાષ્ટ્રવાદને ‘સાંપ્રદાયિકતા’ કહેવામાં આવતું હતું, તેને આજે મેઈનસ્ટ્રીમ રાજનીતિમાં સ્વીકૃતિ મળી ગઈ છે. વિનાયક દામોદર સાવરકરનો તર્ક હતો કે ભારત પર મુસ્લિમોનું શાસન હતું, તેથી હવે હિંદુઓએ પણ સત્તા કબજે કરીને બિન-હિંદુઓ પર પ્રભુત્વ સ્થાપિત કરવું જોઈએ. નેહરુએ આ માનસિકતાને સમાજ માટે હાનિકારક ગણાવી હતી, પરંતુ આજે સાવરકરના વિચારોને મોદીએ સત્તાવાર રાજનીતિનું કેન્દ્ર બનાવી દીધું છે. ધર્મનિરપેક્ષ રાષ્ટ્રવાદ જે સર્વસમાવેશક હતો, તેની જગ્યાએ હવે એક એવી રાજનીતિ છે જે ધર્મના આધારે સમાજને વિભાજિત કરી સત્તા જાળવી રાખવા માંગે છે.
બંધારણ સાથે ચેડાં? શું નેહરુને ભૂંસી નાખવાનો છે પ્લાન?
બંધારણની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, સરકારે ધર્મનિરપેક્ષ રહેવાનું છે અને તમામ ધર્મોને સમાનતા આપવાની છે. પરંતુ મોદીના શાસનકાળમાં રાજકીય રીતે ભારત તેના બંધારણીય સિદ્ધાંતોથી ઘણું દૂર નીકળી ગયું છે. મોદીનો ચૂંટણી દબદબો એ વાતનો સંકેત છે કે દેશની રાજકીય દિશા બદલાઈ ચૂકી છે. હિંદુ રાષ્ટ્રવાદીઓ હવે બંધારણમાં પણ ફેરફાર કરવાની હિંમત જોઈ રહ્યા છે, જેથી નેહરુના દરેક નિશાનને ઇતિહાસમાંથી ભૂંસી શકાય. નેહરુને ભૂંસી નાખવા એટલે ભારતના આઝાદી પછીના તે પાયાના મૂલ્યોને તોડવા, જેણે ભારતને વિવિધતામાં એકતા સાથે જીવતા શીખવ્યું હતું.
શું મોદીની જીત અટલ છે? લોકશાહીનો અનિશ્ચિત રસ્તો
મોદી આદર્શ રીતે નેહરુના સંપૂર્ણ અસ્તિત્વને મીટાવીને એક નવા યુગનો ઉદય ઈચ્છે છે. પરંતુ લોકશાહીની સુંદરતા એ છે કે તે ક્યારેય એકતરફી હોતી નથી. ઇતિહાસ ગવાહ છે કે જ્યારે પણ સત્તાનું કેન્દ્રીકરણ થયું છે અને ગરીબ કે નબળા વર્ગને દબાવવાનો પ્રયાસ થયો છે, ત્યારે લોકશાહીના પાવરફુલ મોજાઓએ આખું ચિત્ર બદલી નાખ્યું છે. નેહરુ અને મોદીની આ લડાઈ માત્ર બે વ્યક્તિઓની નથી, પણ ભારતની ઓળખ કોણ નક્કી કરશે તેની છે. શું ભારત હંમેશ માટે ધર્મના આધારે ચાલશે કે પછી ફરી એકવાર બંધારણના સૂરજ નીચે એક થશે? આ સવાલનો જવાબ આવનારો સમય અને જનતાની ચેતના જ આપશે. અત્યારે તો ભાજપ પોતાની જીતની ઉજવણી કરે છે, પરંતુ લોકશાહીના લાંબા રસ્તે આ કસોટી હજુ બાકી છે.
આ પણ વાંચો:
