
Owaisi Chandrashekhar Alliance: ઉત્તર પ્રદેશમાં 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં અસદુદ્દીન ઓવૈસીની AIMIM અને ચંદ્રશેખર આઝાદની આઝાદ સમાજ પાર્ટી (કાંશીરામ) વચ્ચે બનેલું સામાજિક પરિવર્તન મોરચા (SPM) ગઠબંધન રાજ્યની રાજનીતિમાં નવા સમીકરણો ઊભાં કરી શકે છે. આ ગઠબંધનથી સમાજવાદી પાર્ટી (સપા)ના મતમાં ભાગલા પડવાની આશંકા છે, પરંતુ સૌથી મોટો પડકાર માયાવતીની બહુજન સમાજ પાર્ટી (BSP) સામે ઊભો થઈ શકે છે. બંને પક્ષોના પરંપરાગત દલિત અને મુસ્લિમ મતદારોને આ ગઠબંધન પોતાની તરફ આકર્ષવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
દલિત અને મુસ્લિમ મતો પર ગઠબંધનની નજર
ચંદ્રશેખર આઝાદ જાટવ સમુદાયમાંથી આવે છે અને દલિત રાજકારણમાં એક અગ્રણી ચહેરા તરીકે ઊભરી રહ્યા છે. બીજી તરફ, અસદુદ્દીન ઓવૈસીને મુખ્યત્વે મુસ્લિમ સમુદાયનું સમર્થન મળે છે. આ બંને સમુદાયો લાંબા સમયથી BSPના સામાજિક સમીકરણનો મહત્ત્વનો હિસ્સો રહ્યા છે.
લખનઉ યુનિવર્સિટીના રાજનીતિશાસ્ત્રના પ્રોફેસર કવિરાજના મતે ચંદ્રશેખરને મુખ્યમંત્રી પદના ઉમેદવાર જાહેર કરવાનો નિર્ણય ઉતાવળભર્યો છે. તેમણે કહ્યું કે આઝાદે પહેલાં સમગ્ર રાજ્યમાં સંગઠન અને કાર્યકરોનો મજબૂત આધાર ઊભો કરવો જોઈએ. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, BSPની નબળી સ્થિતિ હોવા છતાં તેનું સંગઠન ASP કરતાં વધુ મજબૂત છે. જો SPM પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં જાટવ સમુદાયના માત્ર 5,000 મત પણ BSP પાસેથી ખેંચી લે તો માયાવતીના પક્ષને મોટું નુકસાન થઈ શકે છે.
જોકે, મુસ્લિમ મતોમાં ભાગલા પાડવા સરળ નહીં હોય. 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં આ સમુદાયના મોટા ભાગના મત INDIA ગઠબંધનની તરફેણમાં એકજૂથ થયા હતા.
ચંદ્રશેખર આઝાદનો રાજકીય ઉદય
38 વર્ષીય ચંદ્રશેખર આઝાદ પહેલીવાર 2017માં સહારનપુરમાં થયેલી જાતિગત હિંસા બાદ ચર્ચામાં આવ્યા હતા. તે સમયે તેઓ દલિત સશક્તિકરણ માટે કાર્યરત ભીમ આર્મીનું નેતૃત્વ કરતા હતા. ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસે તેમની સામે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કાયદા (NSA) હેઠળ કાર્યવાહી કરી હતી, જોકે બાદમાં તેમને જામીન મળ્યા હતા.
2020માં નાગરિકતા સુધારા કાયદા (CAA) વિરુદ્ધના પ્રદર્શનો દરમિયાન પણ તેઓ ચર્ચામાં રહ્યા હતા. તેમણે દિલ્હીની જામા મસ્જિદથી જંતર-મંતર સુધી કૂચ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, ત્યારબાદ દિલ્હી પોલીસે તેમને કસ્ટડીમાં લીધા હતા.
માર્ચ 2022માં તેમણે આઝાદ સમાજ પાર્ટી (કાંશીરામ)ની રચના કરી હતી. પક્ષે ધીમે ધીમે ઉત્તર પ્રદેશના તમામ 75 જિલ્લાઓમાં સંગઠન ઊભું કર્યું છે. 30થી વધુ જિલ્લાઓમાં પક્ષની કચેરીઓ પણ છે, જોકે મોટાભાગની કચેરીઓ ભાડાની જગ્યાઓ પર ચાલે છે.
2022ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ASP એક પણ બેઠક જીતી શકી નહોતી. ગોરખપુર સદર બેઠક પરથી મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથ સામે ચૂંટણી લડેલા ચંદ્રશેખરને માત્ર 7,640 મત મળ્યા હતા અને તેમની ડિપોઝિટ જપ્ત થઈ હતી. જોકે, 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં તેમણે નગીના બેઠક પરથી જીત મેળવીને પોતાની રાજકીય સ્થિતિ મજબૂત કરી હતી. હવે તેઓ 2027માં તમામ 403 વિધાનસભા બેઠકો પર ઉમેદવારો ઉતારવાની યોજના ધરાવે છે.
સતત નબળી પડી રહી છે BSP
એક સમયે ઉત્તર પ્રદેશની રાજનીતિમાં મજબૂત સ્થાન ધરાવતી BSPનો ચૂંટણીલક્ષી પ્રભાવ છેલ્લા એક દાયકામાં ઘટ્યો છે. માયાવતીએ દલિતો, ખાસ કરીને જાટવોને સવર્ણ અને અન્ય સમુદાયોના વર્ગો સાથે જોડીને રાજકીય સામાજિક સમીકરણ ઊભું કર્યું હતું.
પરંતુ 2022ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં BSPને 403માંથી માત્ર એક બેઠક મળી હતી અને તેનો મત હિસ્સો ઘટીને 12.9 ટકા રહ્યો હતો. 1993 પછીનો આ પક્ષનો સૌથી ઓછો મત હિસ્સો હતો. 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં પક્ષ એક પણ બેઠક જીતી શક્યો નહોતો અને તેને માત્ર 9.88 ટકા મત મળ્યા હતા.
રાજકીય વિશ્લેષક શિલ્પ શિખા સિંહના મતે BSP નબળી પડતાં દલિત રાજકારણમાં ઊભી થયેલી જગ્યા ચંદ્રશેખર આઝાદ માટે તક બની છે. તેમણે માયાવતીના ભત્રીજા આકાશ આનંદને વારંવાર પક્ષમાંથી દૂર કરવા અને પાછા લાવવાના નિર્ણયથી પણ BSPની છબીને નુકસાન થયાનું જણાવ્યું હતું.
માયાવતી અને ચંદ્રશેખર વચ્ચે વધ્યો વિવાદ
ચંદ્રશેખર આઝાદ સામાન્ય રીતે માયાવતીને ‘બહેનજી’ અથવા ‘બુઆજી’ કહીને સંબોધે છે અને તેમના પર સીધા હુમલા કરવાનું ટાળે છે. જોકે, 2022ની ચૂંટણી દરમિયાન તેમણે BSP પર પૈસા અને પરિવારવાદને પ્રાધાન્ય આપવાનો આરોપ મૂક્યો હતો.
બીજી તરફ, માયાવતીએ આ વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં પ્રથમ વખત આઝાદ પર સીધો હુમલો કર્યો હતો. તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે આઝાદનો પોતાનો કોઈ જનાધાર નથી અને 2024માં BJPએ તેમને નગીના બેઠક પરથી જીતવામાં મદદ કરી હતી. તેમણે EVMમાં ગેરરીતિનો પણ આરોપ મૂક્યો હતો અને દલિત સમુદાયને આઝાદથી સાવચેત રહેવાની અપીલ કરી હતી.
AIMIMના મતો સપાની મુશ્કેલી વધારી શકે?
2022ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં AIMIMએ 95 બેઠકો પર ઉમેદવારો ઉતાર્યા હતા. એક પણ બેઠક જીતી શકી નહોતી, પરંતુ તેને 4,50,929 મત એટલે કે કુલ મતના આશરે 0.49 ટકા મળ્યા હતા. તમામ 95 ઉમેદવારોની ડિપોઝિટ જપ્ત થઈ હતી.
કેટલીક બેઠકો પર AIMIMના ઉમેદવારોને મળેલા મત સપાની હારના અંતર કરતાં વધુ હતા. સુલતાનપુરમાં સપા 1,009 મતથી હારી હતી, જ્યારે AIMIMને 5,251 મત મળ્યા હતા. કન્નૌજમાં સપાની હારનું અંતર 6,090 અને AIMIMના ઉમેદવારને મળેલા મત 4,482 હતા.
રામનગરમાં સપા 261 મતથી હારી હતી, જ્યારે AIMIMને 4,940 મત મળ્યા હતા. ઔરાઈમાં સપાની હારનું અંતર 1,647 અને AIMIMના ઉમેદવારને 2,190 મત મળ્યા હતા. શાહગંજમાં સપા 719 મતથી હારી હતી, જ્યારે AIMIMને 8,128 મત મળ્યા હતા.
આ આંકડા AIMIMની સંભવિત ચૂંટણીલક્ષી અસર દર્શાવે છે, પરંતુ તેના તમામ મત સપાને જ મળ્યા હોત એવું માની શકાય નહીં. હવે 2027ની ચૂંટણીમાં SPM કેટલો જનાધાર ઊભો કરે છે અને દલિત-મુસ્લિમ મતોનું સમીકરણ કેટલું બદલે છે તેના પર સપા અને BSP બંનેની રાજકીય વ્યૂહરચના નિર્ભર રહેશે.







