Punjab DAP Fertilizer Crisis: પંજાબમાં ઘઉંની વાવણીની તૈયારીઓ વચ્ચે DAP ખાતરની ખરીદીમાં ખેડૂતોને મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. રાજ્યના કેટલાક વિસ્તારોમાં ખાતર ન મળવાની, નક્કી કરેલી કિંમત કરતાં વધુ પૈસા વસૂલવાની અને DAP સાથે અન્ય વસ્તુઓ ખરીદવા દબાણ કરવાની ફરિયાદો સામે આવી છે. જોકે, પંજાબના કૃષિ વિભાગે રાજ્યમાં ખાતરની અછત હોવાનો ઇનકાર કર્યો છે. વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, હાલ ઉપલબ્ધ જથ્થો અને માર્ગમાં આવી રહેલો નવો જથ્થો ખેડૂતોની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે પૂરતો છે.

ખેડૂતો માટે આ સમય અત્યંત મહત્ત્વનો છે, કારણ કે ડાંગરની કાપણી બાદ ઘઉંની વાવણી માટે ખેતરો તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યાં છે. આ સમયગાળામાં DAP ખાતર સમયસર ન મળે તો ઘઉંની વાવણીમાં વિલંબ થવાની આશંકા છે. ફિરોઝપુર, ફાઝિલ્કા અને માનસા સહિતના વિસ્તારોમાં ખેડૂતોએ ખાતરની સમસ્યાને લઈને વિરોધ પ્રદર્શનો પણ કર્યા છે.

DAPની થેલી માટે રૂ. 1,350 નક્કી

DAPની 50 કિલોની એક થેલી સબસિડી બાદ ખેડૂતોને રૂ. 1,350માં મળે છે. આ સબસિડીનો ખર્ચ કેન્દ્ર સરકાર ઉઠાવે છે. જોકે, ખેડૂતોનો આરોપ છે કે કેટલાક ખાનગી વિક્રેતાઓ ખાતરની અછત હોવાનું કહીને વધુ ભાવ વસૂલી રહ્યા છે. કેટલાક દુકાનદારો DAP આપતાં પહેલાં અન્ય ઉત્પાદનો ખરીદવાની શરત પણ મૂકી રહ્યા છે.

ભારતીય કિસાન યુનિયન (ડકોંડા)ના પ્રમુખ જગમોહન સિંહે જણાવ્યું કે DAP ઉપરાંત NPK ખાતર પણ નક્કી કરેલા ભાવ કરતાં વધુ કિંમતે વેચવામાં આવી રહ્યું છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, ખેડૂતોને નેનોથી બનેલાં પ્રાયોગિક ખાતરો સહિતની અન્ય વસ્તુઓ ખરીદવા માટે દબાણ કરવામાં આવે છે. ખેડૂત સંગઠને રાજ્યભરમાં વિરોધ પ્રદર્શનો કર્યા હોવા છતાં પરિસ્થિતિમાં ખાસ સુધારો થયો નથી.

કૃષિ વિભાગનો દાવો: રાજ્યમાં પૂરતો જથ્થો

પંજાબના કૃષિ વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, રાજ્યમાં હાલમાં લગભગ 4 લાખ મેટ્રિક ટન DAP ઉપલબ્ધ છે. ચાલુ સિઝન માટે અંદાજિત માંગ 4.5 લાખ મેટ્રિક ટન છે. આ ઉપરાંત 76,000 મેટ્રિક ટન ખાતર માર્ગમાં છે, જે ટૂંક સમયમાં રાજ્યમાં પહોંચવાની અપેક્ષા છે.

ખાતર શાખાના વડા અને સંયુક્ત નિયામક ગુરજીત બરાડે જણાવ્યું કે રાજ્યમાં ઘઉંનું વાવેતર આશરે 35 લાખ હેક્ટર વિસ્તારમાં થાય છે. દરેક એકર માટે લગભગ 50 કિલોની એક થેલી DAP વાપરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. આ પ્રમાણે રાજ્યની જરૂરિયાત લગભગ 4.3 લાખ મેટ્રિક ટન થાય છે. તેમના અંદાજ મુજબ, આ સિઝન માટે રાજ્ય પાસે લગભગ 5 લાખ મેટ્રિક ટન ખાતરની વ્યવસ્થા છે.

બરાડે વધુમાં જણાવ્યું કે પંજાબમાં ખાનગી દુકાનો સહિત ખાતર વેચતી આશરે 10,000 દુકાનો છે અને ત્યાં સરકાર દ્વારા નક્કી કરેલા ભાવે DAP વેચવામાં આવે છે. તેમના મતે ખેડૂતોને ખાતરની અછત અંગે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી.

DAPમાં નાઇટ્રોજન અને ફોસ્ફરસ હોય છે, જે પાકના વિકાસ માટે જરૂરી પોષક તત્ત્વો છે. ખાસ કરીને ઘઉંની વાવણી વખતે તેનો ઉપયોગ છોડનાં મૂળના પ્રારંભિક વિકાસમાં મદદ કરે છે. તેથી વાવણીના આ સમયગાળામાં તેની ઉપલબ્ધતા ખેડૂતો માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

સહકારી મંડળીઓની લોનથી પણ ખેડૂતો મુશ્કેલીમાં

ખાતરની ઉપલબ્ધતા અંગેના વિવાદ વચ્ચે સહકારી મંડળીઓ પાસેથી લોન મેળવીને ખાતર ખરીદવામાં પણ ખેડૂતોને મુશ્કેલી પડી હતી. રાજ્યના કૃષિ વિભાગે સ્વીકાર્યું કે શરૂઆતમાં કેટલાક ખેડૂતોને સહકારી મંડળીઓ મારફતે ખાતર ખરીદવામાં મુશ્કેલી આવી હતી. તેનું કારણ ખાતરની અછત નહીં, પરંતુ લોન મેળવવામાં થયેલો વિલંબ હોવાનું વિભાગે જણાવ્યું.

પંજાબ રાજ્ય ખેડૂત આયોગના ભૂતપૂર્વ અધ્યક્ષ અને ભારત કૃષક સમાજના વર્તમાન અધ્યક્ષ અજયવીર જાખડે X પર લખ્યું હતું કે રાજ્યમાં DAPની લાખો થેલીઓ વેચાયા વિના પડી છે, છતાં ખેડૂતોને કાળાબજારમાંથી ખાતર ખરીદવાની ફરજ પડી રહી છે. તેમણે સહકારી મંડળીઓમાં નવી લોન નીતિને કારણે ઊભી થયેલી મુશ્કેલી અંગે પણ સવાલ ઉઠાવ્યા હતા.

સહકારી મંડળીઓના વધારાના રજિસ્ટ્રાર (ક્રેડિટ) અમરજીત સિંહે જણાવ્યું કે કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC)ની નવી નીતિમાં પાક માટે લોન આપવાના નિયમો બદલાયા હતા. નાબાર્ડ અને RBIની માર્ગદર્શિકા પ્રમાણે લાગુ કરાયેલા નિયમોને કારણે શરૂઆતમાં ખેડૂતો અને સહકારી સંસ્થાઓમાં મૂંઝવણ ઊભી થઈ હતી. તેના કારણે કેટલાક ખેડૂતોને લોન મળવામાં વિલંબ થયો હતો. હવે આ સમસ્યાઓ દૂર થઈ ગઈ છે અને લોનની પ્રક્રિયા ફરી શરૂ થઈ છે.

જોકે, જગમોહન સિંહે આરોપ લગાવ્યો કે શરૂઆતમાં ખેડૂતોને જમીન ગીરવે મૂકવાની શરત રાખવામાં આવી હતી. વિરોધ બાદ આ શરત પાછી ખેંચાઈ, પરંતુ શેર મૂડી વધારવા અને મોટી લોન પર વધુ વ્યાજ વસૂલવા જેવી શરતો અંગે હજુ ચિંતા છે.

કેન્દ્ર પાસે 5.5 લાખ મેટ્રિક ટન DAPની માગ

29 સપ્ટેમ્બરે પંજાબના કૃષિ મંત્રી ગુરમીત સિંહ ખુડ્ડિયાએ કેન્દ્ર સરકારને રવિ સિઝન 2026-27 માટે 5.5 લાખ મેટ્રિક ટન DAP અને 15 લાખ મેટ્રિક ટન યુરિયાનો સમયસર પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવાની અપીલ કરી હતી. તેમણે અગાઉની સિઝનમાં પુરવઠામાં થયેલા વિલંબને કારણે ખેડૂતોને પડેલી મુશ્કેલીઓનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

કૃષિ વિભાગના ગુરજીત બરાડે જણાવ્યું કે ભારત DAPની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની સ્થિતિ, ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની આસપાસની પરિસ્થિતિ પુરવઠાને અસર કરી શકે છે. જોકે, દક્ષિણ ભારતમાં ચોમાસાની અછતને કારણે ખેતી અને DAPની માંગ ઘટતાં ઉત્તર ભારત માટે ઉપલબ્ધતા સુધરી હોવાનું તેમણે જણાવ્યું.

ભાજપનો AAP સરકાર પર વિલંબનો આરોપ

પંજાબ ભાજપના ભૂતપૂર્વ અધ્યક્ષ સુનીલ જાખડે ખાતર સબસિડી માટે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનો આભાર માન્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે કેન્દ્ર સરકાર ખેડૂતોને DAPની થેલી રૂ. 1,350માં મળે તે માટે સબસિડી આપી રહી છે. જાખડે દાવો કર્યો કે ગયા વર્ષની સરખામણીમાં સબસિડીમાં 64 ટકાનો વધારો કરાયો છે અને રવિ સિઝન માટે ફોસ્ફેટ તથા પોટાશયુક્ત ખાતરો પાછળ રૂ. 62,370 કરોડની સબસિડી આપવામાં આવી રહી છે.

જાખડે ભગવંત માનની આગેવાની હેઠળની AAP સરકાર પર ખાતર ખેડૂતો સુધી પહોંચાડવામાં વિલંબ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, ખાતરનો જથ્થો ઓક્ટોબરમાં જ પંજાબ પહોંચી ગયો હતો, પરંતુ રાજ્ય સરકાર સમયસર તેનું વિતરણ કરી શકી નહોતી. બીજી તરફ, કૃષિ વિભાગ ખાતરની અછત ન હોવાનો દાવો કરી રહ્યો છે. હવે ઘઉંની વાવણી પહેલાં ખેડૂતોને પૂરતા પ્રમાણમાં અને નક્કી કરેલા ભાવે DAP મળી રહે છે કે નહીં તે મહત્ત્વનો મુદ્દો બન્યો છે.