Pannun Case Ajit Doval Summons: અમેરિકાની ન્યૂયોર્ક સ્થિત સધર્ન ડિસ્ટ્રિક્ટ કોર્ટ દ્વારા ખાલિસ્તાની અલગતાવાદી ગુરપતવંત સિંહ પન્નૂની અરજી પર મહત્વપૂર્ણ આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. અદાલતે ભારતના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) અજિત ડોભાલ અને રિસર્ચ એન્ડ એનાલિસિસ વિંગ (RAW)ના પૂર્વ પ્રમુખ સામંત ગોયલને ભારતીય અદાલતો દ્વારા સમન્સ મોકલવાની પ્રક્રિયાને મંજૂરી આપી છે. પન્નૂએ આરોપ લગાવ્યો છે કે ખાલિસ્તાન આંદોલનમાં તેની ભૂમિકાને કારણે અમેરિકામાં તેની હત્યા કરવાનું કાવતરું ઘડવામાં આવ્યું હતું. જોકે, ભારત સરકારે આ આરોપોને ઘડેલા અને દુર્ભાવનાપૂર્ણ ગણાવીને ફગાવી દીધા છે.
અમેરિકાના જિલ્લા ન્યાયાધીશ કેથરિન પોલ્ક ફૈલાએ 9 નવેમ્બરે આદેશ આપીને પન્નૂની અરજી સ્વીકારી હતી. અદાલતે તેને 30 નવેમ્બર સુધીમાં સમન્સ અને અન્ય જરૂરી કાનૂની દસ્તાવેજોનું પેકેટ રજૂ કરવા જણાવ્યું છે. ત્યારબાદ અમેરિકાની અદાલતનો ક્લાર્ક આ દસ્તાવેજો દિલ્હી સ્થિત નિર્ધારિત ભારતીય અદાલતો સુધી મોકલશે.
આ મંજૂરી હેગ કન્વેન્શન હેઠળ આપવામાં આવી છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થા દ્વારા એક દેશની અદાલત બીજા દેશમાં રહેતી વ્યક્તિ સુધી કાનૂની દસ્તાવેજો પહોંચાડવાની પ્રક્રિયા અપનાવી શકે છે. જોકે, આ આદેશનો અર્થ એવો નથી કે ડોભાલ અથવા ગોયલ સામેના આરોપો સાબિત થઈ ગયા છે. અદાલતે માત્ર સમન્સ પહોંચાડવાની કાનૂની પ્રક્રિયાને મંજૂરી આપી છે.
ગુરપતવંત પન્નૂએ 2024માં દાખલ કર્યો હતો કેસ
ગુરપતવંત સિંહ પન્નૂ સીખ્સ ફોર જસ્ટિસ (SFJ) સંગઠનનો કાનૂની સલાહકાર છે. આ સંગઠન ખાલિસ્તાન માટે અલગતાવાદી અભિયાન ચલાવે છે અને ભારતમાં તેના પર પ્રતિબંધ છે. પન્નૂએ 2024માં ન્યૂયોર્કની અદાલતમાં નાગરિક કેસ દાખલ કર્યો હતો.
આ કેસમાં તેણે ભારત સરકાર, NSA અજિત ડોભાલ, RAWના પૂર્વ પ્રમુખ સામંત ગોયલ, વિક્રમ યાદવ, નિખિલ ગુપ્તા અને કેટલાક અજાણ્યા લોકોને પ્રતિવાદી બનાવ્યા છે. પન્નૂનો આરોપ છે કે ખાલિસ્તાન આંદોલનમાં તેની ભૂમિકાને કારણે અમેરિકાની ધરતી પર તેની હત્યા કરવાનું કાવતરું ઘડવામાં આવ્યું હતું અને તેમાં ભારતીય અધિકારીઓની ભૂમિકા હતી.
પન્નૂએ આ કેસમાં નુકસાનની ભરપાઈ માટે વળતરની માગણી પણ કરી છે. ભારત સરકારે આ આરોપોને આધારહીન ગણાવીને નકારી કાઢ્યા છે.
સમન્સ મોકલવાના અગાઉના પ્રયાસો નિષ્ફળ રહ્યા
પન્નૂએ અદાલતને જણાવ્યું હતું કે અજિત ડોભાલની અમેરિકાની મુલાકાત દરમિયાન તેમને ત્રણ વખત સમન્સ આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, તેના જણાવ્યા અનુસાર, દરેક વખતે સુરક્ષાકર્મીઓએ તેને અટકાવ્યો હતો.
આ ઉપરાંત ભારતના કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલય દ્વારા ડોભાલ, ગોયલ અને વિક્રમ યાદવને કાનૂની દસ્તાવેજો મોકલવાનો પ્રયાસ પણ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તે સફળ થયો નહોતો. ત્યારબાદ પન્નૂએ અમેરિકાની અદાલત પાસે સમન્સ મોકલવા માટે અન્ય કાનૂની વિકલ્પો અપનાવવાની મંજૂરી માગી હતી.
અદાલતે 1 એપ્રિલે તેની કેટલીક અન્ય માગણીઓ ફગાવી દીધી હતી. તેમાં ભારતના એટર્ની જનરલને ઈમેઇલ દ્વારા સમન્સ મોકલવા, અલગ ફોજદારી કેસમાં વિક્રમ યાદવના વકીલો મારફતે દસ્તાવેજો પહોંચાડવા અને અખબારમાં જાહેર સૂચના પ્રકાશિત કરીને સમન્સ મોકલવાનો સમાવેશ થતો હતો.
ભારતીય કાયદાની જોગવાઈઓનો હવાલો
પન્નૂએ અમેરિકાની અદાલતમાં દલીલ કરી હતી કે ભારતની સિવિલ પ્રોસિજર કોડ (CPC) હેઠળ વિદેશી અદાલતો દ્વારા જારી કરાયેલા સમન્સ ભારતીય અદાલતો સુધી મોકલી શકાય છે. આવી રીતે પહોંચેલા સમન્સની બજવણી ભારતીય અદાલતોના સમન્સની જેમ થઈ શકે છે.
અદાલતે આ દલીલ સ્વીકારી હતી. આ દરમિયાન ભારત સરકારે જાન્યુઆરી 2009માં બહાર પાડેલી સૂચનાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. આ સૂચના દ્વારા હેગ કન્વેન્શનના સભ્ય દેશોની સિવિલ અદાલતો માટે સંબંધિત કાનૂની જોગવાઈ લાગુ કરવામાં આવી હતી. અદાલતે CPCના આદેશ 5, નિયમ 21નો પણ આધાર લીધો હતો.
અમેરિકાના વિદેશ વિભાગે અગાઉ જણાવ્યું હતું કે ફોરેન સોવરેન ઇમ્યુનિટીઝ એક્ટ હેઠળ રાજદ્વારી માધ્યમથી સમન્સ મોકલવાનો માર્ગ ઉપલબ્ધ નથી. હેગ કન્વેન્શનના અનુચ્છેદ 8 સામે ભારતે નોંધાવેલા વાંધાનો પણ ઉલ્લેખ થયો હતો. જોકે, ભારતીય અદાલતો દ્વારા સમન્સ મોકલવાના વિકલ્પ સામે વિદેશ વિભાગે વિરોધ કર્યો નહોતો.
ભારત સરકારે આરોપોને ગણાવ્યા દુર્ભાવનાપૂર્ણ
ભારતના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે પન્નૂના કેસ અને ભારતીય અધિકારીઓ સામેના આરોપોને ફગાવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે ભારત પોતાના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પર કરવામાં આવેલા ઘડેલા અને દુર્ભાવનાપૂર્ણ હુમલાઓને સ્વીકારતું નથી. તેમણે આ કેસને પણ આધારહીન ગણાવ્યો હતો.
જયસ્વાલે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ભારતમાં ન્યાયિક દસ્તાવેજોની બજવણી માટેની વિનંતી માત્ર ભારતની નિર્ધારિત કેન્દ્રીય સત્તા એટલે કે કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલય દ્વારા જ કરી શકાય છે.
વિદેશ વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, 30 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ રાજદ્વારી નોંધ પર હસ્તાક્ષર થયા હતા અને 9 ઑક્ટોબરે દસ્તાવેજો વૉશિંગ્ટન DC સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસને મોકલવામાં આવ્યા હતા.
નિખિલ ગુપ્તા સામેના આરોપો સાથે પણ સંબંધ
આ વિવાદનો સંબંધ નવેમ્બર 2023માં અમેરિકામાં સામે આવેલા કથિત હત્યાના કાવતરાના કેસ સાથે પણ છે. અમેરિકાના સરકારી વકીલોએ ભારતીય નાગરિક નિખિલ ગુપ્તા પર પન્નૂની હત્યાના કથિત કાવતરામાં સામેલ હોવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.
અમેરિકાના વકીલોના જણાવ્યા અનુસાર, ગુપ્તાએ એક એવી વ્યક્તિ સાથે મળીને કામ કર્યું હતું, જેને ભારતીય સરકારનો કર્મચારી ગણાવવામાં આવ્યો હતો. અમેરિકાના અધિકારીઓનો દાવો હતો કે ન્યૂયોર્કમાં પન્નૂની હત્યાની વ્યવસ્થા કરવાનો પ્રયાસ થયો હતો, પરંતુ તેને અંજામ આપવામાં આવે તે પહેલાં અટકાવી દેવામાં આવ્યો હતો.
હવે અમેરિકાની અદાલતના આદેશ બાદ પન્નૂને 30 નવેમ્બર સુધીમાં જરૂરી દસ્તાવેજો રજૂ કરવાના રહેશે. ત્યારબાદ સમન્સ ભારતીય અદાલતો સુધી પહોંચાડવાની પ્રક્રિયા આગળ વધશે. આ સમગ્ર મામલે કાનૂની કાર્યવાહી હજુ ચાલુ છે અને અદાલતની મંજૂરીને આરોપોની પુષ્ટિ તરીકે જોઈ શકાય નહીં.
