Poonch Civilian killings: સશસ્ત્ર દળ ન્યાયાધિકરણ (AFT)એ ભારતીય સેનાના તે નિર્ણયને યથાવત રાખ્યો છે, જેમાં બ્રિગેડિયર પી. આચાર્યને ‘ગંભીર ફટકાર’ (Severe Displeasure) આપવામાં આવી હતી. ડિસેમ્બર 2023માં જમ્મુ-કાશ્મીરના પૂંછ જિલ્લામાં આતંકવાદી હુમલા બાદ પૂછપરછ દરમિયાન ત્રણ નાગરિકોના મોત થયા હતા. તે સમયે આચાર્ય 48 રાષ્ટ્રીય રાઇફલ્સના કમાન્ડિંગ ઓફિસર હતા. 20 ઓગસ્ટે ચંડીગઢ પીઠે પોતાના નિર્ણયમાં કહ્યું કે આચાર્ય સામેની કાર્યવાહી દરમિયાન કાયદાકીય કે પ્રક્રિયાત્મક કોઈ ગંભીર ખામી જોવા મળી નથી.

એએફટીએ સેનાના નિર્ણયમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો ઇનકાર કર્યો

જસ્ટિસ સુધીર મિત્તલ અને લેફ્ટનન્ટ જનરલ રણબીર સિંહની પીઠે જણાવ્યું કે સંબંધિત રાષ્ટ્રીય રાઇફલ્સ બટાલિયનના કમાન્ડિંગ ઓફિસરે પૂછપરછ દરમિયાન કંપની કમાન્ડરને ‘થોડી કડક’ પદ્ધતિઓ અપનાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. ટ્રિબ્યુનલના નિષ્કર્ષ મુજબ બ્રિગેડિયર આચાર્યએ પોતે પણ ગુસ્સો દર્શાવ્યો, એક શંકાસ્પદ વ્યક્તિ સાથે મારપીટ કરી અને પોતાના હેઠળના અધિકારીઓ દ્વારા યોગ્ય સંયમ જળવાય તે માટે પૂરતું કમાન્ડ અને કંટ્રોલ જાળવ્યું નહોતું.

આતંકવાદી હુમલા બાદ સૈનિકો સામે અસાધારણ પરિસ્થિતિ હતી

21 ડિસેમ્બર 2023ના રોજ પૂંછના ધત્યાર મોડ વિસ્તારમાં સેનાના કાફલા પર આતંકવાદીઓએ ઘાત લગાવીને હુમલો કર્યો હતો. હુમલામાં ચાર સૈનિકોના મોત થયા અને અન્ય ત્રણ ઘાયલ થયા હતા. અહેવાલો અનુસાર, મૃત સૈનિકોમાંથી બેના માથા કાપી નાખવામાં આવ્યા હતા. આ અત્યંત ક્રૂર હુમલા બાદ સુરક્ષા દળોએ ડેરા કી ગલી, બફલિયાઝ અને ટોપા પીર સહિતના વિસ્તારોમાં સર્ચ અને કોર્ડન ઓપરેશન શરૂ કર્યું હતું.

ત્રણ નાગરિકોના મોત બાદ ગંભીર સવાલો ઊભા થયા

હુમલા બાદ પૂછપરછ માટે અનેક લોકોને કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા. ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષની કાર્યવાહી મુજબ, સફીર અહમદ, મોહમ્મદ શૌકત અને શબીર અહમદ નામના ત્રણ નાગરિકોના બાદમાં મોત થયા હતા. ત્રણેય ગુજ્જર-બકરવાલ સમુદાય સાથે જોડાયેલા હતા અને ટોપા પીર વિસ્તારના રહેવાસી હતા. ઘટનાના વીડિયો સામે આવ્યા બાદ કસ્ટડીમાં નાગરિકો સાથે મારપીટ અને શારીરિક અત્યાચારના આરોપો ઉઠ્યા હતા, જેના કારણે સ્થાનિક સ્તરે ભારે આક્રોશ ફેલાયો હતો.

કોર્ટ ઓફ ઇન્ક્વાયરી બાદ આચાર્ય સામે કાર્યવાહી

નાગરિકોના મોતની પરિસ્થિતિની તપાસ માટે ડિસેમ્બર 2023માં 16 કોરના મુખ્યાલયે કોર્ટ ઓફ ઇન્ક્વાયરી શરૂ કરી હતી. 48 રાષ્ટ્રીય રાઇફલ્સ 13 સેક્ટર રાષ્ટ્રીય રાઇફલ્સ હેઠળ હતી અને તેની કમાન બ્રિગેડિયર આચાર્ય પાસે હતી. તપાસ બાદ એપ્રિલ 2024માં તેમને કારણ બતાવો નોટિસ આપવામાં આવી હતી. તેમાં પૂછપરછ દરમિયાન યોગ્ય કમાન્ડ અને કંટ્રોલ જાળવી ન શકવા, નાગરિકો સામે શારીરિક બળનો ઉપયોગ રોકવામાં નિષ્ફળ રહેવા અને પોતાના અધિકારીઓને યોગ્ય માર્ગદર્શન ન આપવા જેવા આરોપો સામેલ હતા.

બે વર્ષ માટે સજા અને ત્યારબાદ AFTમાં પડકાર

આચાર્યના જવાબ પર વિચાર કર્યા બાદ નગરોટા સ્થિત 16 કોરના જનરલ ઓફિસર કમાન્ડિંગે જુલાઈ 2024માં તેમની સામે બે વર્ષની સજા ફટકારી હતી. આ નિર્ણયને પડકારતા આચાર્યએ સશસ્ત્ર દળ ન્યાયાધિકરણનો સંપર્ક કર્યો હતો. જોકે, AFTએ હવે તેમની અરજી ફગાવીને સેનાની કાર્યવાહી યોગ્ય ગણાવી છે અને કહ્યું છે કે તેમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો કોઈ આધાર નથી.

સૈનિકોની લાગણી સમજાય છે, પરંતુ શિસ્ત સર્વોપરી

ટ્રિબ્યુનલે પોતાના આદેશમાં કહ્યું કે પોતાના સાથી સૈનિકોને અત્યંત ક્રૂર રીતે ગુમાવ્યા બાદ સૈનિકોના મનમાં ગુસ્સો અને બદલો લેવાની ભાવના ઊભી થવી માનવીય રીતે સમજી શકાય છે. પરંતુ આવી લાગણીઓ સૈન્ય શિસ્ત અને કાયદાની જવાબદારી કરતાં ઉપર જઈ શકે નહીં. પીઠે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારતીય સૈનિકો યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિમાં પણ શિસ્ત અને સશસ્ત્ર સંઘર્ષના કાયદાનું પાલન કરવા માટે જાણીતા છે. માનવીય લાગણીઓ અને શિસ્ત વચ્ચે સંઘર્ષ થાય ત્યારે કાયદા અને શિસ્તને પ્રાથમિકતા આપવી જરૂરી છે.

પૂંછની ઘટનાથી ગુજ્જર-બકરવાલ સમુદાયમાં ચિંતા

ત્રણ નાગરિકોના મોત બાદ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ખાસ કરીને ગુજ્જર-બકરવાલ સમુદાયમાં ગંભીર ચિંતા જોવા મળી હતી. આ સમુદાય પરંપરાગત રીતે સરહદી વિસ્તારોમાં સુરક્ષા દળો સાથે સહકાર આપતો રહ્યો છે. ઘટનાને કારણે સેના અને સ્થાનિક લોકો વચ્ચેના વિશ્વાસને લઈને પણ સવાલો ઊભા થયા હતા.

રાજનાથ સિંહે પરિવારોને આપ્યું હતું ન્યાયનું આશ્વાસન

ઘટના બાદ રક્ષા મંત્રી રાજનાથ સિંહે મૃતકોના પરિવારો સાથે મુલાકાત કરી હતી અને ન્યાયનું આશ્વાસન આપ્યું હતું. તેમણે સુરક્ષા દળોને સતર્કતા સાથે કામ કરવા, શિસ્ત જાળવવા અને સ્થાનિક લોકોનો વિશ્વાસ જીતવા અપીલ કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે મૃતકોને પાછા લાવી શકાય તેમ નથી, પરંતુ ન્યાય જરૂર થશે. રક્ષા મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, તેમણે એ પણ ભાર મૂક્યો હતો કે ભારતીય સેનાનું કર્તવ્ય માત્ર દેશની સુરક્ષા કરવાનું જ નહીં, પરંતુ લોકોના દિલ જીતવાનું પણ છે.

AFTના નિર્ણયથી કમાન્ડ જવાબદારી પર ફરી ચર્ચા

AFTના આ નિર્ણયે સેનામાં કમાન્ડ જવાબદારી અને કસ્ટડી દરમિયાન નાગરિકો સાથેના વ્યવહાર અંગે ફરી ચર્ચા શરૂ કરી છે. ટ્રિબ્યુનલે એક તરફ આતંકવાદી હુમલા બાદની અત્યંત તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિને માન્યતા આપી છે, પરંતુ બીજી તરફ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આવી પરિસ્થિતિમાં પણ કાયદો, માનવતા અને સૈન્ય શિસ્તનું પાલન અનિવાર્ય છે. બ્રિગેડિયર પી. આચાર્ય સામેની સેનાની ‘ગંભીર ફટકાર’ હવે AFTના નિર્ણય બાદ યથાવત રહેશે.