Rahul Gandhi on E20 Petrol: પેટ્રોલમાં 20 ટકા ઇથેનોલ ભેળવવાની E20 નીતિને લઈને કોંગ્રેસના નેતા અને લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ કેન્દ્ર સરકારને ફરી સવાલોના ઘેરામાં લીધી છે. તેમણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને પૂછ્યું છે કે દેશમાં વેચાતા પેટ્રોલમાં વાસ્તવમાં કેટલા ટકા ઇથેનોલ ભેળવવામાં આવે છે. રાહુલ ગાંધીએ સરકાર પાસે આ અંગે સ્પષ્ટ અને જાહેર આંકડા રજૂ કરવાની માગ કરી છે.
રાહુલ ગાંધીના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર E20 પેટ્રોલના ફાયદા ગણાવી રહી છે, પરંતુ ગ્રાહકોને એ જાણવાની પૂરતી માહિતી મળતી નથી કે તેઓ જે પેટ્રોલ ખરીદે છે તેમાં ખરેખર કેટલા પ્રમાણમાં ઇથેનોલ છે. આ મુદ્દે કર્ણાટક સરકારની તપાસના પરિણામોનો ઉલ્લેખ કરીને તેમણે તેલ કંપનીઓની કામગીરી સામે પણ સવાલ ઉઠાવ્યા છે.
કર્ણાટકની તપાસમાં 14માંથી 11 નમૂનામાં 20 ટકાથી વધુ ઇથેનોલ
રાહુલ ગાંધીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર કરેલી પોસ્ટમાં જણાવ્યું હતું કે કર્ણાટકના સાત જિલ્લાઓમાંથી પેટ્રોલના નમૂનાઓ એકત્રિત કરીને માન્યતા પ્રાપ્ત પ્રયોગશાળામાં તપાસ કરવામાં આવી હતી. તેમના જણાવ્યા મુજબ, કુલ 14 નમૂનાઓમાંથી 11માં ઇથેનોલનું પ્રમાણ નિર્ધારિત 20 ટકાથી વધારે જોવા મળ્યું હતું.
તેમણે આપેલા આંકડા પ્રમાણે, ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOCL)ના એક નમૂનામાં 31.2 ટકા અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL)ના એક નમૂનામાં 30.5 ટકા ઇથેનોલ મળ્યું હતું.
રાહુલ ગાંધીએ IOCL, HPCL અને ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) ઉપરાંત ખાનગી કંપનીઓ નાયરા અને શેલ પર પણ નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ ઇથેનોલ ભેળવવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. તેમનું કહેવું છે કે તેલ કંપનીઓની પોતાની પ્રયોગશાળાઓએ પણ પેટ્રોલમાં ઇથેનોલના વાસ્તવિક પ્રમાણ અંગે સ્પષ્ટ માહિતી આપી નથી.
રાહુલ ગાંધીએ સવાલ કર્યો હતો કે ગ્રાહકો પેટ્રોલની સંપૂર્ણ કિંમત ચૂકવે છે, પરંતુ તેમને એ જાણવાની તક કેમ મળતી નથી કે તેમની ગાડીની ટાંકીમાં કેટલા પ્રમાણમાં પેટ્રોલ અને ઇથેનોલ છે.
E20 बना 420 – जनता की गाड़ी से पेट्रोल चोरी!
मोदी सरकार कहती है – पेट्रोल में 20% एथेनॉल है। कर्नाटक सरकार ने 7 ज़िलों से पेट्रोल के सैंपल लेकर मान्यता प्राप्त लैब में जाँच करवाई।
नतीजा देखिए
– 14 में से 11 सैंपल में 20% से ज़्यादा एथेनॉल
– IOCL में 31.2%, HPCL में 30.5%
– IOCL, HPCL, BPCL, Nayara, Shell – सरकारी हों या प्राइवेट – सब सीमा से ऊपर
– और कंपनियों की अपनी लैब ने एथेनॉल की मात्रा रिपोर्ट में लिखी ही नहींमतलब आप पैसा महंगे पेट्रोल का दे रहे हैं, टंकी में एथेनॉल भरा जा रहा है। नुकसान किसका? आपका।
आपकी गाड़ी इतना एथेनॉल पचाने के लिए बनी ही नहीं – मतलब, घटता माइलेज, बार-बार मैकेनिक। शौक से ली गई गाड़ी की बर्बादी।
और पंप पर लिखा तक नहीं कि टंकी में क्या डाला जा रहा है – चुनने का कोई विकल्प नहीं।
मोदी जी, बताइए – देश की टंकी में क्या भरा जा रहा है? पेट्रोल में असल में कितना एथेनॉल है? 20% से ज़्यादा मिलावट करने वाली कंपनियों पर कार्रवाई कब होगी?
और डिबेट की चुनौती अब भी खड़ी है। ये मुद्दा भी जोड़ लेंगे – आपकी नीतियों से असल में फ़ायदा किसे हो रहा है?
— Rahul Gandhi (@RahulGandhi) November 7, 2026
વાહનોની માઇલેજ અને એન્જિન પર અસરનો મુદ્દો
E20 પેટ્રોલના ઉપયોગથી વાહનો પર થતી અસર અંગે પણ રાહુલ ગાંધીએ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમના જણાવ્યા મુજબ, જે વાહનો 20 ટકાથી વધુ ઇથેનોલ ધરાવતા બળતણ માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યાં નથી, તેમાં નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ ઇથેનોલ ભેળવવાથી મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે.
તેમણે આશંકા વ્યક્ત કરી હતી કે ઇથેનોલનું પ્રમાણ વધવાથી વાહનોની માઇલેજ ઘટી શકે છે અને વાહનમાલિકોને વારંવાર સર્વિસ સેન્ટરની મુલાકાત લેવી પડી શકે છે. પેટ્રોલ પંપ પર બળતણમાં ઇથેનોલનું વાસ્તવિક પ્રમાણ દર્શાવતું સ્પષ્ટ લેબલ ન હોવા અંગે પણ તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો.
રાહુલ ગાંધીએ વડાપ્રધાન મોદી સમક્ષ ત્રણ મુખ્ય સવાલ મૂક્યા હતા. દેશમાં પેટ્રોલમાં ખરેખર કેટલા ટકા ઇથેનોલ ભેળવવામાં આવે છે? નિર્ધારિત 20 ટકાથી વધુ ઇથેનોલ ભેળવતી કંપનીઓ સામે ક્યારે કાર્યવાહી થશે? અને ઇથેનોલ મિશ્રણ નીતિથી કોને ફાયદો થાય છે તથા તેનું આર્થિક નુકસાન કોણ ભોગવે છે?
તેમણે વડાપ્રધાન સાથે ચર્ચા કરવાની પોતાની અગાઉની માગનો પણ પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો અને કહ્યું હતું કે આ ચર્ચામાં E20નો મુદ્દો પણ સામેલ થવો જોઈએ.
સરકારી તેલ કંપનીઓએ આરોપો ફગાવ્યા
કર્ણાટક સરકારની તપાસનાં પરિણામો સામે આવ્યા બાદ IOCL, BPCL અને HPCLએ સંયુક્ત નિવેદન જાહેર કરીને આરોપો સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. કંપનીઓએ જણાવ્યું હતું કે કર્ણાટક સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલી તપાસનાં પરિણામો નિર્ધારિત કાયદાકીય અને તકનીકી પ્રક્રિયાઓ હેઠળની ચકાસણી પર આધારિત નથી.
તેલ કંપનીઓના જણાવ્યા મુજબ, કર્ણાટક સહિત સમગ્ર દેશમાં તેમના દ્વારા વેચવામાં આવતું E20 પેટ્રોલ ભારતીય માનક બ્યુરો (BIS)ના માપદંડ IS 17021ને અનુરૂપ છે. કંપનીઓએ ઑક્ટોબર 2026માં કર્ણાટક સરકાર દ્વારા નમૂનાઓ એકત્રિત કરવાની અને તેમની તપાસ કરવાની પદ્ધતિ સામે પણ સવાલ ઉઠાવ્યા હતા.
નમૂના એકત્ર કરવાની પ્રક્રિયા સામે કંપનીઓના વાંધા
તેલ કંપનીઓએ જણાવ્યું હતું કે પેટ્રોલની ગુણવત્તાની તપાસ માટે Motor Spirit and High Speed Diesel (Regulation of Supply, Distribution and Prevention of Malpractices) Order, 2005 અને Marketing Discipline Guidelines 2024માં નક્કી કરેલી પ્રક્રિયાનું પાલન થવું જોઈએ.
કંપનીઓનો આરોપ છે કે કર્ણાટકમાં થયેલી તપાસ દરમિયાન તેમના પ્રતિનિધિઓની હાજરીમાં નમૂનાઓ લેવામાં આવ્યા નહોતા. તપાસ માટે લેવામાં આવેલા નમૂનાઓને સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યા હતા કે નહીં, પેટ્રોલ પંપની સંપૂર્ણ વિગતો શું હતી અને પ્રયોગશાળાનો વિગતવાર અહેવાલ શું હતો, તેની માહિતી પણ તેમને આપવામાં આવી નહોતી.
કંપનીઓએ વધુમાં કહ્યું હતું કે ત્રીજા પક્ષની પ્રયોગશાળાનાં પ્રમાણપત્રોમાં ઇથેનોલના પ્રમાણની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ કરવા માટે જરૂરી તકનીકી વિગતો ઉપલબ્ધ નહોતી. તેમને ફરીથી તપાસ કરાવવાની પૂરતી તક પણ આપવામાં આવી નહોતી.
કેન્દ્ર સરકારનો E20 પેટ્રોલ અંગેનો અભિગમ
કેન્દ્ર સરકાર E20 પેટ્રોલને સુરક્ષિત અને વૈજ્ઞાનિક પરીક્ષણો દ્વારા પ્રમાણિત બળતણ ગણાવે છે. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે 23 જુલાઈ 2026ના રોજ જાહેર કરેલા નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે પેટ્રોલમાં ઇથેનોલનું સરેરાશ મિશ્રણ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સતત વધ્યું છે.
સરકારના જણાવ્યા મુજબ, E20 પેટ્રોલના ઉપયોગથી વાહનની માઇલેજમાં થોડો ઘટાડો થઈ શકે છે. જોકે, આ અસર વાહનના પ્રકાર અને તેની ઉંમર પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે. મોટા પાયે એન્જિન ખરાબ થવા અથવા વાહનોને અસામાન્ય નુકસાન થવાના પુરાવા મળ્યા નથી, એવું પણ સરકારે જણાવ્યું હતું.
E20 પેટ્રોલના સમર્થનમાં કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરી અને હરદીપ પુરી પણ નિવેદનો આપી ચૂક્યા છે.
E20 વિવાદમાં પારદર્શક તપાસની માગ
હાલમાં કર્ણાટક સરકારની તપાસ અને તેલ કંપનીઓના જવાબ વચ્ચે મતભેદ જોવા મળી રહ્યા છે. એક તરફ રાહુલ ગાંધી પેટ્રોલમાં ઇથેનોલના વાસ્તવિક પ્રમાણ અંગે જાહેર આંકડા માગી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ સરકારી તેલ કંપનીઓ પોતાનું બળતણ BISના નિર્ધારિત માપદંડો અનુસાર હોવાનું જણાવી રહી છે.
આ વિવાદમાં પેટ્રોલની ગુણવત્તાની સ્વતંત્ર તપાસ, ગ્રાહકોને બળતણમાં ઇથેનોલના પ્રમાણની માહિતી અને નિર્ધારિત માપદંડોનું પાલન ન થતું હોય તો જવાબદારી નક્કી કરવાના મુદ્દા મહત્વપૂર્ણ બન્યા છે. તપાસનાં પરિણામો અને કંપનીઓના વાંધાઓ વચ્ચેનો તફાવત દૂર કરવા માટે પારદર્શક પ્રક્રિયા જરૂરી છે. હવે સરકાર તરફથી પેટ્રોલમાં ઇથેનોલના વાસ્તવિક પ્રમાણ અંગે કેવા આંકડા જાહેર કરવામાં આવે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
