રાહુલ ગાંધીની રાજકીય સફર સરળ રહી નથી. લાંબા સમય સુધી તેમના નેતૃત્વ અને રાજકીય ક્ષમતા પર સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. ભાજપના નેતાઓએ પણ અનેક વખત તેમની ટીકા કરી હતી. જોકે, ભારત જોડો યાત્રા પછી તેમની જાહેર છબીમાં ફેરફાર થયો હોવાની ચર્ચા રાજકીય વર્તુળોમાં થવા લાગી. હવે તેઓ સંસદની અંદર અને બહાર સરકારની નીતિઓ સામે સવાલો ઉઠાવીને વિપક્ષના મુખ્ય ચહેરા તરીકે પોતાની ભૂમિકા મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
રાહુલ ગાંધીની છબી બદલવામાં ભારત જોડો યાત્રાની ભૂમિકારાહુલ ગાંધી માટે ભારત જોડો યાત્રા એક મહત્વપૂર્ણ રાજકીય પડાવ બની હતી. કન્યાકુમારીથી કાશ્મીર સુધીની આ યાત્રા દરમિયાન તેમણે વિવિધ રાજ્યોમાં લોકો સાથે મુલાકાત કરી અને મોંઘવારી, બેરોજગારી, સામાજિક સમાનતા તથા નફરતની રાજનીતિ જેવા મુદ્દા ઉઠાવ્યા હતા.
આ યાત્રાએ કોંગ્રેસના કાર્યકરોને ફરીથી સક્રિય કરવાની તક આપી હતી. સાથે જ, રાહુલ ગાંધીને નજીકથી જોવાની તક પણ લોકોને મળી. તેમના સમર્થકોનું માનવું છે કે યાત્રા દ્વારા તેમણે પોતાની રાજકીય ગંભીરતા અને લોકો સાથે સીધો સંપર્ક સ્થાપિત કરવાની ઇચ્છા દર્શાવી હતી. બીજી તરફ, ટીકાકારો તેમના અભિગમ અને કોંગ્રેસની સંગઠનાત્મક મર્યાદાઓ અંગે સવાલો ઉઠાવતા રહ્યા છે.
આ યાત્રા પછી રાહુલ ગાંધીએ જાતિગત વસ્તીગણતરી અને બંધારણના રક્ષણને પોતાના રાજકીય અભિયાનના મહત્વના મુદ્દા બનાવ્યા. 2024ની લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન ભાજપને 400થી વધુ બેઠકો મળવાના નારાને લઈને બંધારણમાં ફેરફાર થવાની આશંકા અંગે વિપક્ષે પ્રચાર કર્યો હતો. જોકે, ભાજપે બંધારણ બદલવાના આરોપોને નકાર્યા હતા. ચૂંટણીમાં ભાજપને પોતાના દમ પર 240 બેઠકો મળી હતી અને સરકાર બનાવવા માટે સાથી પક્ષોના સમર્થનની જરૂર પડી હતી.
કોંગ્રેસમાં નેતૃત્વ અને કાર્યશૈલીનો બદલાવ2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસની હાર બાદ રાહુલ ગાંધીએ પક્ષના અધ્યક્ષપદેથી રાજીનામું આપ્યું હતું. તે સમયે તેમણે સંગઠનના કેટલાક નેતાઓની જવાબદારી અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. ત્યારથી કોંગ્રેસમાં નેતૃત્વ, સંગઠન અને ચૂંટણીની રણનીતિને લઈને ચર્ચા ચાલુ રહી છે.
રાહુલ ગાંધીના સમર્થકો માને છે કે કોંગ્રેસે હવે માત્ર પરંપરાગત રાજકીય બેઠકો અને બંધ કાર્યાલયોમાંથી કામ કરવાને બદલે લોકોના પ્રશ્નો માટે મેદાનમાં ઉતરવું જોઈએ. તાજેતરના વિરોધ પ્રદર્શનોમાં પણ આ અભિગમ જોવા મળ્યો છે. જોકે, કોંગ્રેસના તમામ નેતાઓ આ પ્રકારની આક્રમક રાજકીય શૈલી સાથે સહમત છે કે નહીં, તે અંગે પક્ષની અંદર મતભેદ હોવાની ચર્ચા થતી રહી છે.
ભાજપે નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં પોતાની ચૂંટણીની રણનીતિ અને સંગઠનાત્મક માળખામાં નોંધપાત્ર ફેરફારો કર્યા છે. કોંગ્રેસમાં પણ રાહુલ ગાંધીના નેતૃત્વ હેઠળ નવી પેઢીના નેતાઓને આગળ લાવવાની અને સામાજિક મુદ્દાઓ પર વધુ ધ્યાન આપવાની ચર્ચા થઈ રહી છે. આ ફેરફારો કેટલા અસરકારક સાબિત થશે તે આગામી ચૂંટણીઓ અને પક્ષના સંગઠનાત્મક પ્રદર્શન પરથી સ્પષ્ટ થશે.
વોટ ચોરીના આરોપો અને ચૂંટણી પંચ પર સવાલોવિપક્ષના નેતા બન્યા બાદ રાહુલ ગાંધીએ સંસદમાં અને જાહેર સભાઓમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગે અનેક સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમણે મતદાર યાદીમાં કથિત ગેરરીતિઓ અને વોટ ચોરીના આરોપોને રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. કોંગ્રેસનો દાવો છે કે ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા જળવાઈ રહે તે માટે ચૂંટણી પંચે ઉઠાવવામાં આવેલા સવાલોના સ્પષ્ટ જવાબ આપવા જોઈએ.
ભાજપ અને ચૂંટણી પંચ સામેના આવા આરોપો રાજકીય વિવાદનો વિષય રહ્યા છે. તેથી આ દાવાઓની તપાસ, રજૂ કરાયેલા પુરાવા અને સંબંધિત સંસ્થાઓના જવાબોને અલગથી ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે. આરોપો અને સાબિત થયેલી હકીકતો વચ્ચેનો તફાવત જાળવવો પણ એટલો જ મહત્વનો છે.
દિલ્હીમાં થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન કોંગ્રેસે અન્ય વિરોધ પક્ષો સાથે મળીને ચૂંટણી સંબંધિત મુદ્દાઓ પર પોતાની વાત રજૂ કરી હતી. આ દરમિયાન પક્ષે સીધા જનસંપર્ક અને જાહેર વિરોધને પોતાની રાજકીય રણનીતિનો ભાગ બનાવ્યો છે.
આગામી સમયમાં કોંગ્રેસ સામેના પડકારોરાહુલ ગાંધીની રાજકીય ભૂમિકામાં આવેલા ફેરફારની ચર્ચા વચ્ચે કોંગ્રેસ સામે અનેક પડકારો યથાવત્ છે. પક્ષે રાજ્ય સ્તરે સંગઠન મજબૂત કરવું, સ્થાનિક નેતૃત્વને સક્રિય બનાવવું અને ચૂંટણીમાં મળતા પરિણામોને સુધારવા પડશે. માત્ર જાહેર સભાઓ અને વિરોધ પ્રદર્શનોના આધારે લાંબા ગાળાની રાજકીય સફળતા નક્કી થતી નથી.
રાહુલ ગાંધી માટે પણ પોતાની વાતને જનતા સુધી પહોંચાડવાની સાથે નીતિગત વિકલ્પો રજૂ કરવા અને પક્ષની અંદર એકતા જાળવવી મહત્વપૂર્ણ રહેશે. બીજી તરફ, ભાજપ સરકાર અને વિપક્ષ વચ્ચે ચૂંટણી પ્રક્રિયા, બંધારણ અને સામાજિક નીતિઓ જેવા મુદ્દાઓ પર રાજકીય સંઘર્ષ આગળ પણ ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે.
ભારતીય રાજકારણમાં રાહુલ ગાંધી અને કોંગ્રેસની બદલાતી ભૂમિકા પર હવે વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત થયું છે. આ પરિવર્તન પક્ષને કેટલો ફાયદો કરાવશે તે આગામી રાજકીય ઘટનાઓ અને ચૂંટણીનાં પરિણામો પરથી નક્કી થશે.
