Ramlila Maidan New Rules: દિલ્હી પોલીસે રાજધાનીના ઐતિહાસિક રામલીલા મેદાનમાં યોજાતી રાજકીય રેલીઓ, વિરોધ પ્રદર્શનો અને જાહેર સભાઓ માટે નવા દિશાનિર્દેશો તૈયાર કર્યા છે. પ્રસ્તાવિત નિયમો મુજબ, મેદાનમાં એક કાર્યક્રમમાં વધુમાં વધુ 50 હજાર લોકોને હાજર રહેવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. આ ઉપરાંત કાર્યક્રમોનો સમય સવારે 10થી સાંજે 5 વાગ્યા સુધી મર્યાદિત રાખવાની દરખાસ્ત છે.
દિલ્હી પોલીસે આ નિયમોનો મુસદ્દો સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર (SOP) તરીકે તૈયાર કરીને મંજૂરી માટે પોલીસ મુખ્યાલય મોકલી દીધો છે. જોકે, હજુ સુધી તેને અંતિમ મંજૂરી મળી નથી. એક વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, સક્ષમ અધિકારીઓની સમીક્ષા અને મંજૂરી બાદ જ આ નિયમો અમલમાં આવશે.
એક કાર્યક્રમમાં વધુમાં વધુ 50 હજાર લોકોની મર્યાદા
પ્રસ્તાવિત SOP અનુસાર, રામલીલા મેદાનમાં એક સમયે વધુમાં વધુ 50 હજાર લોકોને સામેલ થવાની મંજૂરી મળી શકે છે. જોકે, દરેક કાર્યક્રમ માટે આપમેળે આટલી સંખ્યાની મંજૂરી મળશે નહીં. કાર્યક્રમનું સ્વરૂપ, આયોજકો દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલી સંભવિત ભીડ, મેદાનમાં ઉપલબ્ધ જગ્યા અને સુરક્ષાની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સક્ષમ અધિકારીઓ અંતિમ સંખ્યા નક્કી કરશે.
આ ઉપરાંત ભીડને નિયંત્રિત કરવા માટે આયોજકો પાસે ઉપલબ્ધ વ્યવસ્થાઓનું પણ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે. એટલે કે 50 હજાર લોકોની સંખ્યા મહત્તમ પ્રસ્તાવિત મર્યાદા છે, દરેક રેલી માટેની નિશ્ચિત મંજૂરી નહીં.
સવારે 10થી સાંજે 5 વાગ્યા સુધી કાર્યક્રમો
પોલીસે રેલીઓ, સભાઓ અને વિરોધ પ્રદર્શનો માટે સવારે 10થી સાંજે 5 વાગ્યા સુધીનો સમય નક્કી કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ મુજબ કાર્યક્રમો માટે સાત કલાકનો સમય મળશે. આયોજકોએ આ સમયગાળામાં કાર્યક્રમ પૂર્ણ કરવાની સાથે લોકોને શાંતિપૂર્ણ રીતે સ્થળ પર લાવવા અને પરત મોકલવાની વ્યવસ્થા પણ કરવી પડશે.
MCD અને દિલ્હી પોલીસની મંજૂરી ફરજિયાત
રામલીલા મેદાનની માલિકી દિલ્હી નગર નિગમ (MCD) પાસે હોવાથી કાર્યક્રમના આયોજકોએ સૌપ્રથમ MCD પાસેથી ‘વેન્યુ અવેલેબિલિટી સર્ટિફિકેટ’ મેળવવું પડશે. આ પ્રમાણપત્રથી કાર્યક્રમની નિર્ધારિત તારીખે મેદાન ઉપલબ્ધ હોવાની ખાતરી થશે.
MCDનું પ્રમાણપત્ર મળ્યા બાદ આયોજકોએ દિલ્હી પોલીસની મંજૂરી માટે અરજી કરવાની રહેશે. માત્ર MCDનું પ્રમાણપત્ર મળવાથી કાર્યક્રમ યોજવાની પરવાનગી મળી જશે નહીં. પોલીસ અને અન્ય સંબંધિત વહીવટી વિભાગોની મંજૂરી પણ જરૂરી રહેશે.
પ્રસ્તાવિત નિયમો મુજબ, કાર્યક્રમની તારીખના ઓછામાં ઓછા 10 દિવસ પહેલાં અરજી કરવી પડશે. આ અરજી સેન્ટ્રલ ડિસ્ટ્રિક્ટના DCP કાર્યાલયમાં આવેલા નિર્ધારિત અરેજમેન્ટ સેલ મારફતે કરવાની રહેશે.
ટ્રાફિક, પાર્કિંગ અને સુરક્ષાની જવાબદારી આયોજકોની
નવા નિયમોમાં ટ્રાફિક વ્યવસ્થાપન માટે આયોજકોની જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવી છે. તેમણે ટ્રાફિક પોલીસ અને સ્થાનિક પોલીસ સાથે સંકલન કરીને વાહનોની અવરજવર, પાર્કિંગ અને ડ્રોપ-ઓફ પોઇન્ટની વ્યવસ્થા કરવી પડશે. રસ્તાઓ અને ફૂટપાથ પર અવરોધ ઊભા ન થાય તેની પણ કાળજી રાખવી પડશે.
એમ્બ્યુલન્સ અને અન્ય કટોકટીની સેવાઓ માટે રસ્તા ખુલ્લા રાખવા ફરજિયાત રહેશે. કાર્યક્રમમાં હથિયારો, તલવારો, ભાલા, ધારદાર વસ્તુઓ અને કાયદા હેઠળ પ્રતિબંધિત સામાન લઈ જવા પર રોક રહેશે. મેદાનની આસપાસ ડ્રોન ઉડાડવા માટે પણ અગાઉથી મંજૂરી લેવી પડશે. હિંસા, આગચંપી અને જાહેર સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડતી પ્રવૃત્તિઓને મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.
પાણી, સારવાર અને શૌચાલયની સુવિધા જરૂરી
આયોજકોએ કાર્યક્રમમાં આવતા લોકો માટે પીવાનું સ્વચ્છ પાણી, પ્રાથમિક સારવાર, તબીબી સહાય, પૂરતાં શૌચાલય અને સ્વચ્છતાની વ્યવસ્થા કરવી પડશે. કચરાના નિકાલ માટે પણ યોગ્ય આયોજન કરવાનું રહેશે.
કામચલાઉ માળખાં ઊભાં કરવા માટે જરૂરી સુરક્ષા મંજૂરી લેવી પડશે અને ધ્વનિ પ્રદૂષણના નિયમોનું પાલન કરવું પડશે. આ ઉપરાંત આયોજકોએ એક સંપર્ક અધિકારી નિયુક્ત કરવો પડશે, જે પોલીસ સાથે સંકલન કરશે. પોલીસની જરૂરિયાત મુજબ સ્વયંસેવકોની વિગતો પણ ઉપલબ્ધ કરાવવી પડશે.
જંતર-મંતર બાદ ત્રણ વૈકલ્પિક સ્થળો નક્કી કરાયાં
દિલ્હી પોલીસનો આ પ્રસ્તાવ એવા સમયે આવ્યો છે, જ્યારે જંતર-મંતરને સત્તાવાર વિરોધ પ્રદર્શન સ્થળોની યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યું છે. 11 ઓક્ટોબરે જારી કરાયેલા સ્થાયી આદેશમાં પોલીસે જંતર-મંતરને વિરોધ પ્રદર્શન માટેના સ્થળ તરીકેની યાદીમાંથી હટાવીને ત્રણ વૈકલ્પિક સ્થળો નક્કી કર્યાં હતાં.
- રામલીલા મેદાન, મધ્ય દિલ્હી.
- બુરાડી મેદાન.
- CBD મેદાન, પૂર્વ દિલ્હી.
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા રચાયેલી સમિતિની ભલામણો બાદ આ સ્થળોની ઓળખ કરવામાં આવી હતી. પોલીસે અગાઉ જણાવ્યું હતું કે ત્રણેય સ્થળો માટે અલગ-અલગ વિગતવાર દિશાનિર્દેશો તૈયાર કરવામાં આવશે. હવે રામલીલા મેદાન માટે SOPનો મુસદ્દો તૈયાર થયો છે. તેને મંજૂરી મળ્યા બાદ બુરાડી અને CBD મેદાન માટે પણ નિયમો તૈયાર કરવામાં આવશે.
INDIA ગઠબંધનની રેલી બાદ નવા નિયમોની ચર્ચા
1 નવેમ્બર 2026ના રોજ રામલીલા મેદાનમાં INDIA ગઠબંધનની ‘ચલો દિલ્હી’ રેલી યોજાઈ હતી. તેમાં કોંગ્રેસ સહિત અનેક વિપક્ષી પક્ષોના નેતાઓ અને કાર્યકરો જોડાયા હતા. રેલીમાં મતદાર યાદીની વિશેષ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા (SIR) દરમિયાન કથિત અનિયમિતતાઓ સામે વિરોધ નોંધાવવામાં આવ્યો હતો.
દિલ્હી પોલીસે આ રેલીને કેટલીક શરતો સાથે મંજૂરી આપી હતી. તેમાં સાંજે 5 વાગ્યા સુધીમાં કાર્યક્રમ પૂર્ણ કરવાની શરત પણ હતી. નવા SOPના મુસદ્દામાં પણ આ જ સમયમર્યાદા રાખવામાં આવી છે.
નિયમો હજુ પ્રસ્તાવના તબક્કામાં
હાલમાં 50 હજાર લોકોની મર્યાદા, સાત કલાકનો સમય અને 10 દિવસ પહેલાં અરજી કરવાની જોગવાઈઓ અંતિમ નથી. પોલીસ મુખ્યાલયમાં સમીક્ષા અને સક્ષમ અધિકારીઓની મંજૂરી બાદ જ તેનો અમલ થઈ શકશે.
રામલીલા મેદાન લાંબા સમયથી રાજકીય પક્ષો, ખેડૂત સંગઠનો, ટ્રેડ યુનિયનો અને સામાજિક સંગઠનોનાં મોટાં આંદોલનોનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. નવા નિયમો લાગુ થશે તો કાર્યક્રમો માટેની મંજૂરી, સમય અને ભીડ વ્યવસ્થાપન વધુ નિયંત્રિત બનશે. બીજી તરફ, વિરોધ પ્રદર્શન માટેનાં સ્થળો અને સમય અંગેના નિયમો વચ્ચે નાગરિકોના શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કરવાના અધિકારનું રક્ષણ કેવી રીતે થશે તે મુદ્દે પણ ચર્ચા થવાની શક્યતા છે.
