• પીએમ મોદીનો કેવો રાષ્ટ્રવાદ? મણિપુરમાં નરસંહાર વચ્ચે 60,000 લોકો બેઘર છે- ન રાજ્યની મુલાકાત લીધી, ન બજેટ વખત રહ્યા હાજર

નવી દિલ્હી: મણિપુરમાં ચાલી રહેલી વંશીય હિંસાનો મુદ્દો મંગળવારે (11 માર્ચ) લોકસભામાં ગુંજી ઉઠ્યો જ્યારે વિપક્ષી સભ્યોએ 2025-26 માટે મણિપુર બજેટ પર ચર્ચા દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના હિંસાગ્રસ્ત રાજ્યની મુલાકાત ન લેવા અને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા કટોકટીનો સામનો કરવા અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા.

એ વાત જાણીતી છે કે સંસદમાં નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટે મણિપુર બજેટની સાથે 2024-25 માટે અનુદાન માટેની પૂરક માંગણીઓ અને 2021-22 માટે અનુદાન માટેની વધારાની માંગણીઓ પર પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

મણિપુરના બંને સાંસદોએ રાજ્યમાં હિંસાને કારણે વિસ્થાપિત થયેલા 60,000 લોકોની દુર્દશા પર ધ્યાન ન આપવા બદલ મણિપુર બજેટની ટીકા કરી અને તેને ‘જન વિરોધી’ ગણાવ્યું હતુ. વિપક્ષી સભ્યોએ જણાવ્યું હતું કે બજેટ દસ્તાવેજ રાજ્યની વાસ્તવિકતાને પ્રતિબિંબિત કરતું નથી, જે હવે રાષ્ટ્રપતિ શાસન હેઠળ છે.

જોકે, કેન્દ્રીય નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણે પોતાના જવાબમાં સંયુક્ત પ્રગતિશીલ ગઠબંધન (યુપીએ) ના શાસનકાળ દરમિયાન રાજ્યની સ્થિતિ તરફ ધ્યાન દોર્યું અને કહ્યું કે શાસક પક્ષ પર સવાલ ઉઠાવતા પહેલા વિપક્ષે પોતાના કાર્યકાળની ખામીઓ જોવી જોઈએ.

બજેટમાં પહાડી અને ખીણના લોકો માટે સ્પષ્ટ ખંડનો અભાવ

મણિપુરના સાંસદ આલ્ફ્રેડ કાંગહામ આર્થરે જણાવ્યું હતું કે 2023થી મનરેગા અને અન્ય સામાજિક કલ્યાણ યોજનાઓ માટે ભંડોળ ફાળવવામાં આવ્યું નથી. આ ઉપરાંત બજેટ દસ્તાવેજોમાં મહત્વપૂર્ણ ટેકરીઓ અને ખીણો માટે અલગ વિભાગનો અભાવ છે.

તેમણે કહ્યું, ‘આ એક એવો મુદ્દો છે જેને અવગણી શકાય નહીં. બજેટમાં આનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ હોવો જોઈએ, ગૃહ મંત્રાલય તરફથી એક સૂચના છે. આજે રાજ્ય ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે – પહાડી ખીણોને અલગ કરવી ફરજિયાત છે. આપણને કેવી રીતે ખબર પડશે કે કોણ ક્યાં જઈ રહ્યું છે? તેથી હું નાણામંત્રીને વિનંતી કરીશ કે તેઓ આ બજેટ મુલતવી રાખે અને વાસ્તવિક બજેટ લાવે જેથી આપણે ટેકરીઓ અને ખીણોમાં શું થઈ રહ્યું છે અને રાજ્ય કઈ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યું છે તેની ચર્ચા કરી શકીએ.

બજેટને “જનવિરોધી” ગણાવતા તેમણે વધુમાં કહ્યું કે તેમાં હિંસામાં વિસ્થાપિત થયેલા 60,000 લોકો અને જેમના ઘરો નાશ પામ્યા છે અને નુકસાન થયું છે તેમના માટે પુનર્નિર્માણ પ્રયાસો વિશે કંઈ કહેવામાં આવ્યું નથી. બજેટમાં તેમના માટે કોઈ વિશેષ જોગવાઈ નથી.

તેમણે કહ્યું, ‘મારું રાજ્ય એક નાનું રાજ્ય છે પણ આપણે નાના લોકો નથી.’ આ દેશમાં આપણે સમાન છીએ. હું ફરી એકવાર આ ગૃહને અપીલ કરું છું. જો મારા વારંવારના ઉચ્ચારણો આ માનનીય ગૃહને સમજાતા નથી, તો મને મારી બેઠક છોડી દેવાનો અને ફરીથી પાછા ન આવવાનો વિશેષાધિકાર આપો. અહીં આવીને વારંવાર તેના વિશે વાત કરવી અને પછી ઘરે પાછા જઈને દુઃખદ વાસ્તવિકતા જોવી ખૂબ જ પીડાદાયક છે. શું તમને ખબર છે, લોકો રસ્તાઓ પર છે. અને આજે તમે એક એવું બજેટ લઈને આવ્યા છો જે હિંસાથી પ્રભાવિત લોકોના એક પણ વર્ગને સંબોધતું નથી. મને નવાઈ લાગી, મને કેન્દ્રીય નેતૃત્વ પાસેથી વધુ અપેક્ષાઓ હતી.

વડાપ્રધાનની ગેરહાજરી

મણિપુરના સાંસદ અંગોમચા બિમોલ અકોઈઝમે કહ્યુ કે રાજ્યનું બજેટ દેશની સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવી રહ્યું છે, જે મણિપુરની સ્થિતિ અને આનો બહિષ્કાર વિશે ઘણું બધું કહી જાય છે.

તેમણે કહ્યું, ‘જ્યારે 2023માં સંકટ શરૂ થયો ત્યારે મને દુઃખ થયું કે વડાપ્રધાન રાજ્યની મુલાકાતે ન આવ્યા, આજે હું ખુબ જ ઉદાસ છું. તે રાજ્યની મુલાકાત લે કે ન લે તે હવે મહત્વનું નથી. પરંતુ દેશના બાકીના લોકોએ જાણવું જોઈએ કે વડાપ્રધાનને મણિપુરની મુલાકાત લેવા માટે વિઝાની કોઈ સમસ્યા નથી. જ્યારે તેમના પોતાના નાગરિકોનો નરસંહાર થઇ ગયો છે અને 60,000થી વધુ લોકો બેઘર થયા છે, ત્યારે તેઓ યુક્રેન જઈને શાંતિ વિશે વાત કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં રાષ્ટ્રવાદની વાત કરનાર કોઈપણ વ્યક્તિ દ્વારા આવા વર્તનને યોગ્ય ઠેરવી શકાય નહીં.

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે મણિપુરની રાજકોષીય જવાબદારી કુલ રાજ્ય સ્થાનિક ઉત્પાદનના 37.07 ટકા છે. પરંતુ બજેટમાં આ આર્થિક સંકટને દૂર કરવા માટે કંઈ દેખાતું નથી.

તેમણે કહ્યું, ‘આપણે 60,000 વિસ્થાપિત લોકો ધરાવતું રાજ્ય છીએ, કેન્દ્રની મદદ વિના આપણે આ કટોકટીનો સામનો કેવી રીતે કરી શકીએ?’ અમે યુએન કે આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સંસ્થાઓનો હસ્તક્ષેપ ઇચ્છતા નથી, અમે ભારતના એક ઘટક રાજ્ય તરીકે સંઘીય સરકાર પાસેથી ભંડોળના વધારાના સ્ત્રોતો ઇચ્છીએ છીએ. જો આ કટોકટી બિહાર અને યુપીમાં આવી હોત તો તમને આ બજેટમાં કંઈક બીજું જ જોવા મળ્યું હોત.

અન્ય વિપક્ષી સાંસદોએ પણ મણિપુર હિંસા અને વડાપ્રધાનની અનુપસ્થિતિનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો.

લોકસભામાં વિપક્ષના બીજા મોટા નેતા અને કોંગ્રેસ સાંસદ ગૌરવ ગોગોઈએ કહ્યુ કે, ઓગસ્ટ 2023માં અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા દરમિયાન પીએમ મોદીએ પોતે કહ્યુ હતુ કે મણિપુરમાં ટૂંક જ સમયમાં શાંતિ આવશે, પછી રાષ્ટ્રપતિ શાસન કેમ લગાવવામાં આવ્યો.

તેમણે કહ્યુ, ‘ગૃહમંત્રીને મણિપુરમાં રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાગુ કરવાની નૈતિક જવાબદારી લેવી જોઈએ. બે વર્ષ પહેલા જ્યારે અશાંતિ શરૂ થઈ હતી, તો ગૃહમંત્રી મણિપુરમાં કહ્યુ હતુ કે ટૂંક જ સમયમાં પરત આવીશ. બે વર્ષ પછી પણ ગૃહમંત્રીએ મણિપુરની મુલાકાત કરી નથી. હું ઈચ્છું છુ કે ગૃહમંત્રી જવાબદારી ઉઠાવે અને વડાપ્રધાન રાજ્યનો પ્રવાસ કરે. બંદૂકની અણિ ઉપર પૂર્વોત્તર અને મણિપુરમાં શાંતિ આવશે નહીં.’

ટીએમસી સાંસદ સાયોની ઘોષે રાજ્યમાં હિંસાથી પ્રભાવિત લોકોનો ઉલ્લેખ કરતાં વડાપ્રધાનની અનુપસ્થિતિ અંગે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો.

તેમણે કહ્યું, 2022 પછી વડાપ્રધાને મણિપુરનો પ્રવાસ કર્યો નથી. પરંતુ આ દરમિયાન તેમણે 40 આંતરાષ્ટ્રીય અને 240 ઘરેલુ યાત્રાઓ કરી છે. ગૃહમંત્રી અમિત શાહે મણિપુરનો એકમાત્ર પ્રવાસ કર્યો. નાણામંત્રી અને ભાજપા પાર્ટી અધ્યક્ષે મુલાકાત કરી નથી. એક કહાવત છે કે, રોમ સળગી રહ્યુ હતુ અને નીરો વાંસળી વગાડી રહ્યો હતો.