Shakkarbara tribal farmers protest: નર્મદા જિલ્લાના શાકબારા તાલુકાના આદિવાસી વિસ્તારોમાં છેલ્લા ઘણા સમયથી અશાંતિનું વાતાવરણ જોવા મળી રહ્યું છે. વન વિભાગના કર્મચારીઓ અને આદિવાસી ખેડૂતો વચ્ચે જમીન ખેડાણના મુદ્દે વારંવાર થતા ઘર્ષણે હવે ઉગ્ર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે. તાજેતરમાં બનેલી ઘટનાઓના વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થતા સમગ્ર રાજ્યમાં આ મુદ્દો ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. આ વિવાદ એટલો ઘેરો બન્યો કે ભારતીય જનતા પાર્ટીના સ્થાનિક મહિલા પદાધિકારીએ પક્ષમાંથી રાજીનામું આપવાની ફરજ પડી હતી. તેમણે આક્ષેપ કર્યો હતો કે આદિવાસીઓની રજૂઆતને પક્ષ કે તંત્ર સાંભળતું નથી. આ ઘટનાક્રમ બાદ આદિવાસી વિસ્તારોમાં વહીવટી તંત્ર અને સ્થાનિકો વચ્ચેનું અંતર સ્પષ્ટપણે વર્તાઈ રહ્યું છે.
મનસુખ વસાવાની મધ્યસ્થી અને પત્ર દ્વારા રજૂઆત
આ સમગ્ર મામલે ભાજપના સાંસદ મનસુખ વસાવાએ તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કર્યો છે. તેમણે નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીને એક પત્ર લખીને આદિવાસી ખેડૂતોની વ્યથા રજૂ કરી છે. મનસુખ વસાવાએ પત્રમાં ઉલ્લેખ કર્યો છે કે, શાકબારા તાલુકાના ખોપી સહિતના ૧૦ થી ૧૫ ગામોના આદિવાસી ખેડૂતો છેલ્લા ૨૦ થી ૨૫ વર્ષથી તાપી નદીના કાંઠાની જમીનમાં ખેડાણ કરીને પોતાની આજીવિકા ચલાવી રહ્યા છે. તેમનો તર્ક એ છે કે, જો સુરતના ઉમરપાડા તાલુકાના ખેડૂતોને વર્ષોથી આ જ પ્રકારની જંગલ જમીનમાં ખેડાણ કરવાની છૂટ મળતી હોય અને ત્યાં વન વિભાગ દ્વારા કોઈ રોકટોક ન થતી હોય, તો શાકબારાના આદિવાસીઓને કેમ રોકવામાં આવે છે? સાંસદના મતે, આ ભેદભાવ વ્યાજબી નથી અને ખેડૂતોને તેમની જમીન ખેડવા દેવી જોઈએ.
રાજકીય નારાજગી અને ગેરસમજની સ્પષ્ટતા
રાજીનામું આપનાર મહિલા પદાધિકારીના મુદ્દે મનસુખ વસાવાએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે, આ કોઈ પક્ષના અણગમાનો વિષય નથી, પરંતુ વહીવટી તંત્ર સાથેના ઘર્ષણને કારણે આવેલી ક્ષણિક હતાશા છે. મનસુખ વસાવા મુજબ, ખેડૂતો અને વન વિભાગ વચ્ચેના તાજેતરના સંઘર્ષ સમયે મહિલા પદાધિકારીએ તંત્રને ફોન કર્યા હતા, પરંતુ સંપર્ક ન થઈ શકતા તેઓ દુઃખી થઈ ગયા હતા. જોકે, તેમણે કહ્યું કે આ મુદ્દે યોગ્ય સ્તરે રજૂઆત કરવામાં આવી હતી અને મંત્રીઓ સાથે વાતચીત ચાલુ જ હતી. આગામી ૧૩ કે ૧૪ તારીખે ગાંધીનગરમાં યોજાનારી બેઠકમાં ખેડૂત પ્રતિનિધિઓ અને સંબંધિત આગેવાનોને બોલાવવામાં આવ્યા છે, જેથી આ પ્રશ્નનો કાયમી ઉકેલ લાવી શકાય.
વાસ્તવિકતા અને પડકારો
આદિવાસીઓ અને વન વિભાગ વચ્ચેના સંઘર્ષ પાછળનું મુખ્ય કારણ ‘જૂનું’ અને ‘નવું’ ખેડાણ છે. મનસુખ વસાવાએ એક મહત્વપૂર્ણ સ્વીકાર કર્યો કે, જંગલ બચાવવું એ માનવજાત માટે અત્યંત જરૂરી છે. તેમણે જણાવ્યું કે, જે ખેડૂતો વર્ષોથી જમીન ખેડે છે અને જેમની પાસે પુરાવા છે, તેમને કોઈએ ડિસ્ટર્બ કરવા ન જોઈએ. પરંતુ, સમસ્યા ત્યારે સર્જાય છે જ્યારે કેટલાક લોકો નવું ખેડાણ કરવા માટે જંગલોના વૃક્ષો કાપે છે. વન કર્મીઓની ફરજ છે કે તેઓ નવું ખેડાણ અટકાવે, પરંતુ ક્યારેક જૂના ખેડાણકર્તાઓને પણ રોકવામાં આવે છે, જે સંઘર્ષનું કારણ બને છે. વન વિભાગના કર્મચારીઓ પણ પોતાની ફરજ બજાવતા હોય છે, પરંતુ બંને પક્ષો વચ્ચે સંવાદનો અભાવ પરિસ્થિતિને વણસાવે છે.
કાયમી ઉકેલની દિશામાં સરકારની ભૂમિકા
હવે આદિવાસીઓની નજર આગામી બેઠક પર ટકેલી છે. સાંસદની માંગ છે કે, સુરતના ખેડૂતોને જે ન્યાય મળે છે તે જ ન્યાય નર્મદા જિલ્લાના શાકબારાના ખેડૂતોને મળવો જોઈએ. જો વન વિભાગ યોગ્ય તપાસ કરીને જૂના ખેડાણકર્તાઓને માન્યતા આપે અને નવા ખેડાણને કાયદાકીય રીતે અટકાવે, તો આ સંઘર્ષનો અંત આવી શકે છે. આદિવાસી વિસ્તારોમાં વિકાસ અને જંગલ સંરક્ષણ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું એ વહીવટી તંત્ર માટે મોટી પરીક્ષા સમાન છે. લોકશાહીમાં જ્યારે લોકો પોતાના અસ્તિત્વ માટે લડી રહ્યા હોય ત્યારે તંત્રએ સંવેદનશીલ બનીને સાંભળવું અનિવાર્ય છે. ખેડૂતોની આજીવિકા સુરક્ષિત રહે અને વન સૃષ્ટિ પણ જળવાઈ રહે, તે જ આ સમગ્ર વિવાદનો એકમાત્ર રચનાત્મક ઉકેલ છે.
આ પણ વાંચો:
