ભારતીય શેરબજારમાં અમેરિકન ટ્રેડિંગ કંપની જેન સ્ટ્રીટ કૌભાંડનો પર્દાફાશ થતાં રોકાણકારોમાં ચિંતા પ્રસરી ગઈ છે. આ કૌભાંડે બજાર નિયમનકાર ભારતીય પ્રતિભૂતિ અને વિનિમય બોર્ડ (SEBI)ની દેખરેખ અને કાર્યપદ્ધતિ પર ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે.
આ ઘટનાએ નાના રોકાણકારોના હિતોનું રક્ષણ કરવામાં SEBIની નિષ્ફળતાને ઉજાગર કર્યું છે, જેના કારણે લાખો રોકાણકારોને અબજો રૂપિયાનું નુકસાન થયું છે.કૌભાંડની વિગતોજેન સ્ટ્રીટ, એક અમેરિકન એલ્ગોરિધમિક (ALGO) ટ્રેડિંગ કંપની, જાન્યુઆરી 2023થી માર્ચ 2025 સુધી ભારતીય શેરબજાર અને ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટમાં સક્રિય હતી.
SEBIની તપાસમાં ખુલાસો થયો છે કે કંપનીએ હાઈ-ફ્રીક્વન્સી ટ્રેડિંગ અને બેંક નિફ્ટી ઓપ્શન્સમાં હેરફેર કરીને બજારને પ્રભાવિત કર્યું હતું. આ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા જેન સ્ટ્રીટે 44,000 કરોડ રૂપિયાનો ગેરકાયદેસર નફો કમાયો હતો. આ નફો મુખ્યત્વે ઇન્ડેક્સ ઓપ્શન્સ ટ્રેડિંગમાંથી મેળવવામાં આવ્યો હતો, જોકે સ્ટોક ફ્યુચર્સ, ઇન્ડેક્સ ફ્યુચર્સ અને કેશ માર્કેટમાં થયેલા નુકસાને આ નફાને આંશિક રીતે ઘટાડ્યો હતો.
SEBIએ 3 જુલાઈ, 2025ના રોજ જેન સ્ટ્રીટ અને તેની સંલગ્ન સંસ્થાઓને ભારતીય સિક્યોરિટીઝ માર્કેટમાં ટ્રેડિંગ કરવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. આ ઉપરાંત, રૂ. 4,843.57 કરોડની ગેરકાયદેસર કમાણી જપ્ત કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો, જેને એસ્ક્રો ખાતામાં જમા કરવાની સૂચના આપવામાં આવી હતી. જોકે, આ જપ્ત કરાયેલી રકમ ગેરકાયદેસર નફાના માત્ર દસમા ભાગ જેટલી છે, જે SEBIની કાર્યવાહીની અસરકારકતા પર સવાલો ઉભા કરે છે.
SEBIની નિયમનકારી ક્ષમતા પર પ્રશ્નો
SEBIની નિષ્ફળતા અને વિલંબજેન સ્ટ્રીટની શંકાસ્પદ ટ્રેડિંગ પેટર્ન વિશે SEBIને ફેબ્રુઆરી 2025માં જાણ થઈ હતી, જ્યારે તેને ચેતવણી પત્ર મોકલવામાં આવ્યો હતો. જોકે, કંપની મે 2025 સુધી ટ્રેડિંગ ચાલુ રાખી શકી, અને જુલાઈ 2025માં જ તેના પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. આ વિલંબે SEBIની નિયમનકારી ક્ષમતા પર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. ખાસ કરીને, પૂર્વ SEBI અધ્યક્ષ માધબી પુરી બુચના કાર્યકાળ દરમિયાન આવી ગેરરીતિઓ ન રોકાઈ હોવાની ટીકા થઈ રહી છે.
રોકાણકારોનું નુકસાનજેન સ્ટ્રીટની હેરફેરથી સામાન્ય રોકાણકારોને ભારે નુકસાન થયું છે. કોંગ્રેસના જણાવ્યા અનુસાર, જેન સ્ટ્રીટની દરેક નફાકારક ટ્રેડની સામે સામાન્ય રોકાણકારોને નુકસાન થયું, જેનાથી લગભગ 54,000 કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થયું હોવાનો અંદાજ છે. આ ઘટનાએ નાના રોકાણકારોના વિશ્વાસને હચમચાવી દીધો છે, જેઓ શેરબજારમાં પોતાની બચતનું રોકાણ કરે છે.
સુપ્રિયા શ્રીનેતે શું કહ્યું?
देश में तमाम संस्थाएं ऐसी हैं, जो मोदी सरकार में लगातार धराशाई होती जा रही हैं। इसमें सबसे आगे SEBI का नाम है।
SEBI की नाक के नीचे जैसे घोटाले-घपले हुए हैं और आम निवेशकों को चूना लगाकर लूटा गया है, वो गौरतलब है।
इसी कड़ी में हम आज ALGO trade operator जेन स्ट्रीट की बात कर रहे… pic.twitter.com/1cCYuObfFL
— Congress (@INCIndia) July 8, 2025
રાજકીય પ્રતિક્રિયાઓકોંગ્રેસના પ્રવક્તા સુપ્રિયા શ્રીનેતે આ મુદ્દે પ્રેસ કોન્ફરન્સ યોજીને કેન્દ્રની ભાજપ સરકાર અને SEBI પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે મોદી સરકારના શાસનમાં SEBI સહિતની સંસ્થાઓ નબળી પડી છે, જેના કારણે આવા કૌભાંડો થયા છે. કોંગ્રેસે સવાલ ઉઠાવ્યો કે જેન સ્ટ્રીટને ભારતમાં મોટી રકમ લાવવાની અને ગેરકાયદેસર નફો અમેરિકા ટ્રાન્સફર કરવાની પરવાનગી કોણે આપી? આ ઉપરાંત, રાહુલ ગાંધીએ આવા કૌભાંડો અંગે અગાઉથી ચેતવણી આપી હોવાનો દાવો પણ કોંગ્રેસે કર્યો છે.
જેન સ્ટ્રીટનો જવાબ
જેન સ્ટ્રીટે SEBIના આરોપોને “અતિશયોક્તિપૂર્ણ” ગણાવીને તેનો વિરોધ કર્યો છે. કંપનીએ તેના કર્મચારીઓને લખેલા આંતરિક ઈ-મેલમાં જણાવ્યું હતું કે તે SEBIના આરોપો “વાસ્તવિકતાથી દૂર” છે અને તે આ પ્રતિબંધને પડકારવા માટું પગલું ભરશે.
આ પણ વાંચોઃ
Surat માં ઈન્ડિગોનું પ્લેન ઉડાન ભરે તે પહેલા જ મધમાખીઓ બેસી ગઈ, પછી મુસાફરોનું શું થયું?
Valsad: વલસાડમાં નેશનલ હાઈવે પર ખાડાને કારણે બાઈકચાલકનો જીવ ગયો, ટ્રકે કચડી નાખ્યો
Ghaziabad: લગ્નનું વચન આપી શારીરિક શોષણ, અનેક છોકરીઓને ફસાવી, ક્રિકેટર યશ દયાલનાનો મોટો પર્દાફાશ
Census: તમે તમારી જાતે જ વસ્તી ગણતરી કરો, સરકાર બનાવી આપશે એપ
