Gujarat politics: ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના મંત્રીમંડળમાં શુક્રવારે  થયેલા ફેરફાર પર હાલમાં અનેક ચર્ચા ચાલી રહી છે. આ ફેરબદલમાં 19 નવા ચહેરાઓને સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે મંત્રીઓની સંખ્યા 16 થી વધીને 27 થઈ ગઈ. માત્ર છ વરિષ્ઠ મંત્રીઓને જાળવી રાખવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે મોટાભાગના અન્ય મંત્રીઓને બદલી નાખવામાં આવ્યા. ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) તરફથી આને મંત્રીઓના પ્રદર્શન-આધારિત ‘ઓડિટ’ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ વરિષ્ઠ પત્રકાર અને ‘ધ ગુજરાત રિપોર્ટ’ના તંત્રી મયુર જાની આ દાવાને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢે છે.

મંત્રીમંડળનું વિસ્તરણ ‘મૂંઝવણમાં મુકાયેલી’ ભાજપનું ‘નર્વસ’ પગલું

રેડિફ મીડિયાના ફોન-ઈન્ટરવ્યૂમાં મયુર જાનીએ આ ફેરફારને ‘મૂંઝવણમાં મુકાયેલી’ ભાજપનું ‘નર્વસ’ પગલું ગણાવ્યું છે. તેમના મતે, આ પગલું પ્રણાલીગત કામગીરીના મુદ્દાઓને સંબોધવાને બદલે નિષ્ફળતાઓ અને ભ્રષ્ટાચારના કૌભાંડોને છુપાવવાનો પ્રયાસ છે. “આ ફેરબદલ મુખ્યત્વે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ગૃહમંત્રી અમિત શાહના ગુજરાતના રાજકારણ પરના સતત નિયંત્રણને દર્શાવવા માટે કાર્ય કરે છે,” તેમ મયુર જાનીએ દલીલ કરી હતી.

મંત્રીમંડળના વિસ્તરણ પાછળનું ‘અસલી કારણ’ શું?

મયુર જાનીના મતે, આ મંત્રીમંડળ ફેરફાર માટે કોઈ મજબૂત કારણ નહોતું. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે, “સાચું કહું તો, આ ફેરબદલ માટે કોઈ મજબૂત કારણ નહોતું. સરકારે છ વરિષ્ઠ કેબિનેટ મંત્રીઓને જાળવી રાખ્યા હતા, જ્યારે મોટાભાગના અન્ય મંત્રીઓને નવા ચહેરાઓ સાથે બદલી નાખ્યા હતા. જ્યારે પરિવર્તન સ્વાભાવિક રીતે સમસ્યારૂપ નથી, આ કવાયત મૂળભૂત રીતે બિનજરૂરી હતી.”આ ફેરફારનું મુખ્ય કારણ મનરેગા અને જમીન અનિયમિતતાઓ જેવી યોજનાઓ સાથે જોડાયેલા ગંભીર ભ્રષ્ટાચાર કૌભાંડોમાં ફસાયેલા મંત્રીઓ સામેની કાર્યવાહી છે.

મયુર જાનીએ કહ્યું, “ગંભીર ભ્રષ્ટાચાર કૌભાંડોમાં ફસાયેલા મંત્રીઓ સામે નિર્ણાયક કાર્યવાહીની ખરેખર જરૂર હતી. સરકારે તેમને પહેલા જ દૂર કરી દેવા જોઈતા હતા અને કડક કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ કરવી જોઈતી હતી – જે અન્ય રાજકારણીઓ માટે ઉદાહરણરૂપ હતી. પરંતુ આ વહીવટીતંત્રમાં આવી નૈતિક ખાતરીનો અભાવ છે.”તેના બદલે, સરકારે આ ફેરબદલની રાહ જોઈને તેને ‘કામગીરી ઓડિટ’ તરીકે રજૂ કરી દીધી. ભાજપ તરફથી દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે, “અમે મંત્રીઓના કામનું મૂલ્યાંકન કરીએ છીએ, અને જો તેઓ ઓછું પ્રદર્શન કરે છે, તો અમે તેમને બદલીએ છીએ.” પરંતુ જાની આ દાવાને નિરર્થક ગણાવે છે.

મયુર જાનીએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે, “તમે ફક્ત અઢીથી ત્રણ વર્ષમાં મંત્રીના પ્રદર્શનનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન કેવી રીતે કરી શકો છો?” તેમના મતે, કોઈ નવા મંત્રીને તેમના વિભાગના કાર્યોની જટિલતાઓ અને વહીવટી પ્રક્રિયાને સમજવા માટે ઓછામાં ઓછા આઠથી નવ મહિનાની જરૂર પડે છે. “જ્યારે તમે કોઈ વિભાગમાં નવા હોવ છો, ત્યારે તમે તેની જટિલતાઓ અથવા વહીવટી કાર્યોને સમજી શકતા નથી. તમે અમલદારો પર નિર્ભર છો જે ઘણીવાર તમારી સાથે છેડછાડ કરે છે.”આગળ તેમણે ઉમેર્યું કે, “એક નિષ્ઠાવાન, લાયક મંત્રીને પણ તેમના વિભાગોને અસરકારક રીતે સમજવા માટે ઓછામાં ઓછા આઠથી નવ મહિનાની જરૂર પડે છે – અને તેનો અર્થ એ છે કે તેઓ ખરેખર આ પદ માટે લાયક છે.” મયુર જાનીના કહેવા પ્રમાણે, સરકાર કુશળતાને ધ્યાનમાં લીધા વિના રેન્ડમલી વિભાગોનું વિતરણ કરે છે, જે વહીવટી અસરકારકતાને અસર કરે છે.

નવા ચહેરાઓની ભૂમિકા

આ ફેરફારમાં 19 નવા ચહેરાઓને સામેલ કરવામાં આવ્યા હોવાથી મંત્રાલયનો નોંધપાત્ર વિસ્તાર થયો છે. ભાજપ તરફથી આને પ્રાદેશિક સંતુલન હાંસલ કરવાના પગલા તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ જાનીના મતે આ પણ બિનજરૂરી વિસ્તરણ છે. તેમણે દર્શાવ્યું કે, આ પગલું રાજ્ય સરકારની કાર્યક્ષમતા વધારવાને બદલે વધુ મૂંઝવણ ઊભી કરશે, કારણ કે નવા મંત્રીઓને વિભાગોને સમજવામાં જ વધુ સમય લાગશે.

રાજકીય વિશ્લેષણ

મોદી-શાહનું નિયંત્રણ જાળવવાનો પ્રયાસ : મયુર જાનીએ આખા ફેરફારને ગુજરાતના રાજકારણ પર વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ગૃહમંત્રી અમિત શાહના સતત નિયંત્રણનું પ્રતીક ગણાવ્યું. તેમના મતે, આ પગલું ભાજપની આંતરિક મૂંઝવણને દર્શાવે છે અને નૈતિકતાના અભાવને પણ ઉજાગર કરે છે. “આ વહીવટીતંત્રમાં નૈતિક ખાતરીનો અભાવ છે,” તેમ તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું.આ ફેરફાર પછી ગુજરાતના રાજકારણમાં વધુ ચર્ચા થવાની શક્યતા છે, ખાસ કરીને આગામી ચૂંટણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને. મયુર જાની જેવા વરિષ્ઠ પત્રકારોના વલણથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આ પગલું માત્ર વહીવટી નથી, પરંતુ રાજકીય વ્યૂહરચનાનો ભાગ છે.

આ પણ વાંચો:

Bihar politics: ગુજરાત ‘ઠારવા’ જતાં બિહારમાં ભૂકંપ, અમિત શાહ કેમ અચાનક બિહાર દોડ્યા?

 Ceasefire: આખરે પાકિસ્તાન- અફઘાનિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામની જાહેરાત, કોણે કરી મધ્યસ્થી?

BJP Politics: બોટાદ ભાજપનું રાજકારણ, પાટીલની ભૂલ પક્ષને નડી, જુઓ વીડિયો

 Ceasefire: આખરે પાકિસ્તાન- અફઘાનિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામની જાહેરાત, કોણે કરી મધ્યસ્થી?