Owaisi on Vande Mataram: દેશના રાષ્ટ્રીય પ્રતીકો અને ગીતો પ્રત્યેના સન્માનને લઈને ફરી એકવાર રાજકીય જંગ જામ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારે રાષ્ટ્રગીત ‘વંદે માતરમ્’ ને રાષ્ટ્રગાન ‘જન ગણ મન’ સમાન વૈધાનિક દરજ્જો આપવાનો નિર્ણય લીધો છે, જેની સામે AIMIM ચીફ અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ સખત વાંધો ઉઠાવ્યો છે. ઓવૈસીનું માનવું છે કે વંદે માતરમ્ ધાર્મિક રીતે એક દેવીને સમર્પિત હોવાથી તેને રાષ્ટ્રગાનની સમકક્ષ ન મૂકી શકાય. બીજી તરફ, ભારતીય જનતા પાર્ટીએ ઓવૈસીના આ વલણને ભાગલાવાદી ગણાવીને તેમની તુલના મોહમ્મદ અલી જિન્ના સાથે કરી છે. આ વિવાદ માત્ર શબ્દોનો નથી, પણ ભારતની બિનસાંપ્રદાયિક છબી અને સાંસ્કૃતિક વારસાના અર્થઘટનનો છે.
ઓવૈસીની દલીલ: “દેશ દેવી-દેવતાના નામે નથી ચાલતો”
હૈદરાબાદના સાંસદ અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ સોશિયલ મીડિયા પર એક લાંબી પોસ્ટ દ્વારા કેન્દ્રના નિર્ણયનો વિરોધ કર્યો છે. તેમણે બંધારણના અનુચ્છેદ ૧ અને પ્રસ્તાવનાનો હવાલો આપતા કહ્યું કે ભારતની શરૂઆત ‘અમે ભારતના લોકો’ થી થાય છે, નહીં કે કોઈ દેવીના નામથી. ઓવૈસીના મતે, ‘જન ગણ મન’ ભારત અને તેના તમામ લોકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જ્યારે ‘વંદે માતરમ્’ એક ખાસ ધાર્મિક વિચારધારા સાથે જોડાયેલું છે. તેમણે વધુમાં બંકિમ ચંદ્ર ચેટર્જીને મુસ્લિમ વિરોધી ગણાવીને એવો દાવો કર્યો કે ઐતિહાસિક રીતે ગાંધી, નેહરુ અને ટાગોર જેવા નેતાઓએ પણ આ ગીતના અમુક અંશો પર અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો.
Vande Mataram is an ode to a goddess. It cannot be treated on par with the national anthem. Jana Gana Mana celebrates India and its people, not a particular religion. Religion ≠ nation. The man who wrote Vande Mataram was sympathetic to the British Raj and despised Muslims.…
— Asaduddin Owaisi (@asadowaisi) May 7, 2026
બંધારણ સભાના ઈતિહાસનો હવાલો અને બિનસાંપ્રદાયિકતાનો સવાલ
ઓવૈસીએ પોતાની પોસ્ટમાં બંધારણ સભાના ઈતિહાસને તાજો કરતા જણાવ્યું કે જ્યારે બંધારણ ઘડાઈ રહ્યું હતું, ત્યારે પણ કેટલાક સભ્યો પ્રસ્તાવનામાં ‘દેવી’ કે ‘ઈશ્વર’ ના નામનો સમાવેશ કરવા માંગતા હતા. જોકે, તે સમયે આ તમામ સુધારાઓ ફગાવી દેવામાં આવ્યા હતા અને ભારતને એક બિનસાંપ્રદાયિક ગણતંત્ર તરીકે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું. ઓવૈસીનો તર્ક છે કે ભારત તેના લોકોનું બનેલું છે અને તે કોઈ એક મૂર્તિ કે દેવીનું સ્વરૂપ નથી. આ પ્રકારના નિર્ણયો લાદીને સરકાર બંધારણની મૂળભૂત ભાવના સાથે ચેડાં કરી રહી હોવાનો તેમણે આક્ષેપ કર્યો છે.
ભાજપનો પલટવાર: ઓવૈસીના વલણને જિન્નાની માનસિકતા સાથે સરખાવ્યું
ઓવૈસીના નિવેદન બાદ તેલંગાણા ભાજપે તેમના પર આકરા પ્રહાર કર્યા છે. ભાજપ નેતા એન. રામચંદ્ર રાવે કહ્યું કે ઓવૈસી જે રીતે સાંસ્કૃતિક એકીકરણના પ્રયાસોને ધાર્મિક ખતરો ગણાવે છે, તે પદ્ધતિ જિન્ના જેવી જ છે. ભાજપનો આરોપ છે કે જેમ જિન્નાએ કોંગ્રેસ છોડ્યા બાદ વંદે માતરમ્ નો વિરોધ શરૂ કર્યો હતો, તેમ ઓવૈસી પણ મુસ્લિમ મતદારોને રીઝવવા માટે રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોનું અપમાન કરી રહ્યા છે. ભાજપના મતે, વંદે માતરમ્ એ આઝાદીની લડતનો નારો હતો અને તેને ધાર્મિક ચશ્માથી જોવો એ સંકુચિત માનસિકતાનું પ્રતીક છે.
કેન્દ્ર સરકારનો નિર્ણય: ‘વંદે માતરમ્’ નું અપમાન હવે દંડનીય અપરાધ
આ વિવાદના મૂળમાં મોદી સરકારનો એ પ્રસ્તાવ છે જેમાં વંદે માતરમ્ ને વૈધાનિક સુરક્ષા આપવાની વાત છે. અત્યાર સુધી ‘જન ગણ મન’ (રાષ્ટ્રગાન) ના અપમાન બદલ કાયદાકીય સજાની જોગવાઈ હતી, હવે કેન્દ્ર સરકારે ‘વંદે માતરમ્’ ને પણ તે જ શ્રેણીમાં મૂક્યું છે. આનો અર્થ એ થયો કે જો કોઈ વ્યક્તિ રાષ્ટ્રગીતનું ઈરાદાપૂર્વક અપમાન કરશે અથવા તેમાં ખલેલ પહોંચાડશે, તો તેને દંડ અથવા જેલની સજા થઈ શકે છે. સરકારનું માનવું છે કે વંદે માતરમ્ દેશની આઝાદીના આંદોલનનું અભિન્ન અંગ રહ્યું છે અને તેને રાષ્ટ્રગાન જેટલું જ સન્માન મળવું જોઈએ.
રાષ્ટ્રીય ગૌરવ અને ધાર્મિક આસ્થા વચ્ચે સંઘર્ષ કેમ?
એક જાગૃત નાગરિક તરીકે અહીં વિચારવું જરૂરી છે કે, શું કોઈપણ રાષ્ટ્રીય પ્રતીકને સન્માન આપવું એ ધાર્મિક સ્વતંત્રતા પર તરાપ છે? વંદે માતરમ્ નો ઈતિહાસ જોઈએ તો તે દેશભક્તિની પ્રેરણા આપતું ગીત રહ્યું છે, તો તેને ધર્મ સાથે જોડવું કેટલું યોગ્ય? બીજી તરફ, શું લોકશાહીમાં કોઈપણ ગીતને ગાવા માટે કાયદાકીય દબાણ કરવું એ બંધારણીય ગરિમાને અનુરૂપ છે? જ્યારે દેશ અનેક સામાજિક અને આર્થિક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યો હોય, ત્યારે આવા પ્રતીકાત્મક મુદ્દાઓ પર રાજકીય ધ્રુવીકરણ દેશને કઈ દિશામાં લઈ જશે? આ સવાલોના જવાબ શોધવા એ જાગૃત નાગરિકની ફરજ છે.
લોકશાહીના મૂલ્યો અને રાષ્ટ્રીય એકતાની જરૂરિયાત
ભારત વિવિધતામાં એકતા ધરાવતો દેશ છે. અહીં દરેક નાગરિકને પોતાની આસ્થા જાળવવાનો અધિકાર છે, પરંતુ રાષ્ટ્રીય એકતા માટે કેટલાક પ્રતીકોનું સન્માન કરવું પણ અનિવાર્ય છે. વંદે માતરમ્ હોય કે જન ગણ મન, બંને ભારતની ઓળખના સ્તંભો છે. રાજકીય પક્ષોએ વોટબેંકની રાજનીતિ કરવાને બદલે આવા સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પર પરસ્પર સંમતિ સાધવી જોઈએ. જો રાષ્ટ્રગીત ગાવામાં કોઈને ધાર્મિક અડચણ હોય, તો પણ તેનું અપમાન કરવું તો કોઈ કાળે માન્ય ન રાખી શકાય. અંતે, ભારત તેના લોકોથી બનેલું છે અને આ લોકોની એકતા જ દેશની સાચી શક્તિ છે.
આ પણ વાંચો:
Sugarcane Farming Issues: મીઠી શેરડીનું સૌરાષ્ટ્રમાં કાળુ રાજકારણ – thegujaratreport.com
