Priyanka Chaturvedi: વૈશ્વિક રાજનીતિના સમીકરણો સતત બદલાઈ રહ્યા છે અને તેની સીધી અસર ભારતના ઊર્જા ક્ષેત્ર પર જોવા મળી રહી છે. મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવમાં થોડો ઘટાડો થયો હોવા છતાં, ભારતે રશિયા પાસેથી લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) ખરીદવાની ઓફરને સત્તાવાર રીતે ફગાવી દીધી છે. રશિયાએ ભારતને તે એલએનજી વેચવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો જેના પર અમેરિકાએ પ્રતિબંધો લાદેલા છે. મામલાની જાણકારી ધરાવતા સ્ત્રોતો મુજબ, ભારતે પશ્ચિમી દેશો સાથેના સંબંધો અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોને ધ્યાનમાં રાખીને આ જોખમ ન ખેડવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણયને કારણે ભારત તરફ આવી રહેલું એક રશિયન ગેસ ટેન્કર હાલ મધ્ય દરિયામાં અટવાયું છે.
પ્રિયંકા ચતુર્વેદીનો મોદી સરકાર પર આકરો પ્રહાર
કેન્દ્ર સરકારના આ નિર્ણય પર રાજકીય પ્રતિક્રિયાઓ પણ તીવ્ર બની છે. શિવસેના (UBT) જૂથના પૂર્વ સાંસદ પ્રિયંકા ચતુર્વેદીએ મોદી સરકારની વિદેશ નીતિ અને આર્થિક નિર્ણયો પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પર આક્રોશ વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું કે, અમેરિકા સાથેના વ્યાપારિક કરારોને સાચવવા માટે ભારતે પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો અંગે સ્વતંત્ર અને સાર્વભૌમ નિર્ણયો લેવાની શક્તિ ગુમાવી દીધી છે. તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે રશિયા પાસેથી સસ્તું તેલ અને ગેસ ખરીદવાના પોતાના અધિકારો ભારત સરેન્ડર કરી રહ્યું છે, જેના ગંભીર પરિણામો આગામી સમયમાં સામાન્ય ભારતીયોએ ભોગવવા પડી શકે છે.
Having surrendered the rights to America to buy Russian oil and gas under the garb of getting a trade deal, US had given a window period till 16th May for purchases, looks like it isn’t getting extended, here is the consequences Indians will have to bear. No wonder the panic… https://t.co/4OQfJa7WGQ
— Priyanka Chaturvedi🇮🇳 (@priyankac19) May 12, 2026
સિંગાપોરના દરિયામાં અટવાયેલું ‘કુનપેંગ’ ટેન્કર
આ વિવાદની ભૌતિક અસર દરિયાઈ માર્ગે જોવા મળી રહી છે. ૧,૩૮,૨૦૦ ક્યુબિક મીટર ક્ષમતા ધરાવતું ‘કુનપેંગ’ નામનું રશિયન એલએનજી ટેન્કર, જે એપ્રિલના મધ્યમાં પશ્ચિમ ભારતના ટર્મિનલ તરફ આગળ વધી રહ્યું હતું, તે હવે સિંગાપોર પાસે સ્થિર થઈ ગયું છે. દસ્તાવેજોમાં ભલે આ કાર્ગો રશિયન ન હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું હોય, પરંતુ અમેરિકાની નજર રશિયાના પોર્ટોવાયા પ્લાન્ટમાંથી નીકળેલા આ જથ્થા પર છે. ભારતની ખચકાટને કારણે આ જહાજ ખાલી થઈ શકતું નથી અને તેણે પોતાની આગળની મંજિલ વિશે પણ મૌન સેવ્યું છે. આ સ્થિતિ સૂચવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ હેઠળ વેપાર કરવો અત્યારે કેટલો જટિલ બની ગયો છે.
નાયબ ઊર્જા મંત્રી સોરોકિનની મુલાકાત અને ભારતનું વલણ
રશિયાના નાયબ ઊર્જા મંત્રી પાવેલ સોરોકિને તાજેતરમાં જ ભારતની મુલાકાત લીધી હતી. ૩૦ એપ્રિલના રોજ તેમણે ભારતના પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરી સાથે મુલાકાત કરી હતી. આ બેઠક દરમિયાન જ ભારતે સ્પષ્ટ કરી દીધું હતું કે તે એવા કોઈ પણ કાર્ગો કે એલએનજીનો સ્વીકાર નહીં કરે જેના પર કોઈ પણ પ્રકારના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો લાગેલા હોય. બે મહિનામાં સોરોકિનની આ બીજી ભારત મુલાકાત હતી, જે દર્શાવે છે કે રશિયા ભારતને પોતાના ગેસ માટે મોટું બજાર માની રહ્યું છે, પરંતુ ભારત અત્યારે અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચેના ‘બેલેન્સિંગ એક્ટ’ માં અત્યંત સાવચેતીપૂર્વક આગળ વધી રહ્યું છે.
એક પત્રકાર તરીકે અહીં પ્રશ્ન એ થાય છે કે, શું ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધોના આધારે નક્કી થશે? રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારે ભારતે પશ્ચિમી દેશોના દબાણને અવગણીને રશિયા પાસેથી સસ્તું તેલ ખરીદ્યું હતું, તો હવે ગેસના કિસ્સામાં આ ખચકાટ કેમ? શું અમેરિકા સાથેના નવા વ્યાપારિક કરારો એટલા મજબૂત છે કે આપણે રશિયા જેવા જૂના મિત્રના પ્રસ્તાવને ફગાવવો પડ્યો? પ્રિયંકા ચતુર્વેદીનો સવાલ કે ‘આપણે સાર્વભૌમ નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા ગુમાવી છે’ તે ગંભીર છે અને સરકારની ભાવિ રણનીતિ પર મોટા પ્રશ્નાર્થ ચિહ્નો ઉભા કરે છે.
ઊર્જા જરૂરિયાત અને વિદેશ નીતિની કસોટી
ભારત દુનિયામાં ઊર્જાનો સૌથી મોટો ઉપભોક્તા દેશ છે. વિકાસ માટે આપણને સસ્તો અને અવિરત ગેસ તથા તેલનો પુરવઠો જોઈએ છે. રશિયાના ગેસને નકારવાનો નિર્ણય કદાચ મુત્સદ્દીગીરીની દૃષ્ટિએ સલામત હોઈ શકે, પરંતુ આર્થિક રીતે તે કેટલો યોગ્ય છે તે સમય જ કહેશે. ૧૬ મે ની સમયમર્યાદા નજીક છે અને અમેરિકા પોતાનું વલણ કડક રાખી રહ્યું છે. આ સંજોગોમાં ભારત સરકારે એવી સંતુલિત નીતિ અપનાવવી પડશે જેથી દેશની અર્થવ્યવસ્થા પર મોંઘવારીનો બોજ ન વધે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતની છબી પણ જળવાઈ રહે.
આ પણ વાંચો:
