Kerala CPM Public Feedback: કેરળમાં વામ લોકતાંત્રિક મોરચા (LDF) ને મળેલી કારમી હારના એક મહિના પછી, ભારતીય કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી (માર્ક્સવાદી) એટલે કે CPI(M) હવે હકીકત સ્વીકારી રહી છે. સત્તાથી બહાર ફેંકાઈ ગયેલી આ પાર્ટીએ પોતાની સંગઠનાત્મક ભૂલો સુધારવા અને ભવિષ્યની રણનીતિ નક્કી કરવા માટે હવે ‘જનતાના દરબાર’માં જવાનો નિર્ણય લીધો છે. પાર્ટીના રાજ્ય સચિવ એમ.વી. ગોવિંદને જાહેરાત કરી છે કે, તેઓ વોટ્સએપ, ઈમેલ અને મોબાઈલ એપ જેવા ડિજિટલ માધ્યમો દ્વારા આમ જનતાના સૂચનો માંગશે. આ અભિયાનને ‘પુથુવાઝિકલ’ એટલે કે ‘નવા રસ્તા’ નામ આપવામાં આવ્યું છે. જે પાર્ટી હંમેશા પોતાના સિદ્ધાંતોમાં રાચતી હતી, તેણે આજે હાર બાદ જનતાના મંતવ્યો લેવાની જરૂર કેમ પડી? તે એક મોટો પ્રશ્ન છે, જે સાબિત કરે છે કે કેરળની જનતાનો મૂડ વામપંથીઓ વિરુદ્ધ જઈ રહ્યો છે.
હારના કારણો પર મૌન કે આત્મ-આલોચનાનો દેખાવ?
પાર્ટીના નેતૃત્વએ કબૂલ્યું છે કે તેઓ આટલી મોટી હારની અપેક્ષા રાખતા નહોતા. ૧૪૦ સભ્યની વિધાનસભામાં માત્ર ૩૫ બેઠકો પર સમેટાઈ જવું અને એક ડઝનથી વધુ વર્તમાન મંત્રીઓનું હારી જવું એ વામપંથી ગઢમાં ભૂકંપ સમાન હતું. પોતાના વિશ્લેષણમાં પાર્ટીએ જાતિ અને સમુદાય આધારિત રાજનીતિક લામબંધીને જવાબદાર ઠેરવી છે, પણ શું તે માત્ર અન્ય પર દોષારોપણ છે? તલિપરંબા અને પય્યાન્નુર જેવી બેઠકો પર પાર્ટીની અંદર થયેલો બળવો અને ઉમેદવાર પસંદગીમાં ખામીઓ ખુદ પાર્ટીના આંતરિક લોકશાહીના અભાવને ઉજાગર કરે છે. ગોવિંદનની પત્નીને ઉમેદવાર બનાવવી અને ત્યારબાદ મળેલી હાર એ પરિવારવાદના આરોપોને વધુ પુષ્ટિ આપે છે, જેને પાર્ટી આજે ‘આત્મ-આલોચનાત્મક મૂલ્યાંકન’ કહીને હળવું કરવાનો પ્રયત્ન કરી રહી છે.
સત્તા પલટાયા બાદ આરોપોનો દોર
CPI(M) અત્યારે હાર પચાવી શકતી નથી, તેથી તે કોંગ્રેસ નેતૃત્વવાળી UDF સરકાર પર આડેધડ પ્રહાર કરી રહી છે. તેઓ આરોપ લગાવી રહ્યા છે કે કોંગ્રેસ અને ભાજપ વચ્ચે ૩૦ બેઠકો પર ‘અંદરખાને સમજૂતી’ થઈ હતી. ગોવિંદનનો આક્ષેપ છે કે UDF સરકારે ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં RSS નો પ્રભાવ વધવા દીધો છે. મહાત્મા ગાંધી યુનિવર્સિટીની સેનેટમાં સંઘ પરિવારના લોકોની નિયુક્તિનો મુદ્દો ઉઠાવીને તેઓ કોંગ્રેસને ‘દક્ષિણપંથી’ સાબિત કરવાના પ્રયાસોમાં છે. પરંતુ, શું આ આરોપો જનતાના સવાલોથી ધ્યાન ભટકાવવા માટે નથી? જ્યારે વામ સરકાર પોતે સત્તામાં હતી ત્યારે તેમણે વહીવટીતંત્રમાં કરેલી નિયુક્તિઓ પર તેઓ કેમ ચૂપ હતા? આજે વિરોધ પક્ષમાં આવીને આ પ્રકારના આરોપો માત્ર એક રાજકીય દાવપેચ લાગે છે.
સતીશન વિરુદ્ધ આક્ષેપો
મુખ્ય મંત્રી વી.ડી. સતીશન વિરુદ્ધ કરવામાં આવેલા આક્ષેપો પણ ખૂબ ગંભીર છે. મુખ્યમંત્રી હોવા છતાં, સોશિયલ મીડિયા પર સતીશનની અડાણી ગ્રુપના અધિકારીઓ અને NDA નેતાઓ સાથેની મુલાકાતની તસવીરો વાયરલ થવી એ CPI(M) માટે એક હથિયાર બની ગયું છે. પાર્ટી દલીલ કરી રહી છે કે કોંગ્રેસ પોતાની જાતને નેહરુવાદી ગણાવે છે પણ વ્યવહારમાં તે દક્ષિણપંથી નીતિઓ અને નિજીકરણને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. ગોવિંદનનું કહેવું છે કે છેલ્લા ત્રણ અઠવાડિયાના નિર્ણયો જોતા લાગે છે કે કોંગ્રેસમાં કોઈ નેહરુવાદી વિચારધારા બચી નથી. આ રીતે તેઓ કોંગ્રેસને જનતાની નજરમાં નીચી દેખાડીને પોતાની ખોવાયેલી જમીન પાછી મેળવવા માંગે છે.
શું ‘નવા રસ્તા’ સાચા રસ્તે લઈ જશે?
પાર્ટીનું આ ‘પુથુવાઝિકલ’ અભિયાન શું ખરેખર જનતાના દિલ જીતશે? કેરળની જનતા અત્યારે એક પરિવર્તન ઝંખી રહી છે, જે વામપંથીઓના જૂના ચીલાચાલુ સિદ્ધાંતોથી અલગ છે. પાર્ટી જ્યારે વોટ્સએપ અને ઈમેલ દ્વારા લોકોના સૂચનો માંગે છે, ત્યારે તે સાબિત કરે છે કે તેઓ જમીની વાસ્તવિકતાથી કેટલા દૂર થઈ ગયા છે. જનતાનો મૂડ સમજવા માટે તેમને ડિજિટલ ડેટાની જરૂર છે, એ જ તેમની નિષ્ફળતા છે. જો CPI(M) ખરેખર જનતાની નજીક જવા માંગતી હોય, તો તેમણે નેતૃત્વમાં પરિવર્તન, પરિવારવાદનો ત્યાગ અને વિકાસલક્ષી રાજકારણ પર ધ્યાન આપવું પડશે. આ ‘આત્મ-આલોચના’ માત્ર એક ડ્રામા બનીને ન રહી જાય અને ખરેખર કોઈ નક્કર ફેરફાર લાવે, તે જ આવનારા સમયમાં જોવાનું રહેશે. અત્યારે તો કેરળમાં વામપંથીઓ માટે ‘નવા રસ્તા’ શોધવા એ લોઢાના ચણા ચાવવા જેવું છે.
આ પણ વાંચો:
