AN-32 Jorhat Crash 2026: આસામના જોરહાટ એરબેઝ પર શનિવારે બનેલી વાયુસેનાના AN-32 ટ્રાન્સપોર્ટ વિમાનની દુર્ઘટનાએ ફરી એકવાર આ જૂના અને થાકેલા વિમાનોની સુરક્ષા પર ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે. આ દુઃખદ અકસ્માતમાં પાંચ બહાદુર કર્મીઓએ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો છે, જેમાં બે અગ્નિવીરવાયુ પણ સામેલ હતા. લેન્ડિંગ કરતી વખતે વિમાન રનવે પરથી ભટકી ગયું, ટેક્સીવેને પાર કરી ગયું અને ક્ષણભરમાં જ આગની લપેટમાં આવીને બે ટુકડા થઈ ગયું. માત્ર સહ-પાયલટ નસીબજોગે બચી શક્યા છે. આ અકસ્માત કોઈ સામાન્ય ઘટના નથી, પરંતુ છેલ્લા દોઢ-બે દાયકાથી ચાલી આવતી એક ભયાનક સિલસિલાની નવી કડી છે. જ્યારે પણ ઉત્તર-પૂર્વના આકાશમાં AN-32 ઉડે છે, ત્યારે તેના અસ્તિત્વ પર લટકતી તલવાર જેવો ડર હંમેશા રહે છે. જોરહાટનો આ બેઝ વારંવાર અકસ્માતોનું કેન્દ્ર કેમ બની રહ્યો છે? શું વાયુસેના અને સરકાર આપણા જવાનોને ‘ઉડતા મોત’માં મુસાફરી કરવા મજબૂર કરી રહ્યા છે?
AN-32: ‘વર્કહોર્સ’ કે વાયુસેનાનું ‘ઉડતું શબપેટી’?
એન્ટોનોવ AN-32 એ મૂળ સોવિયેત યુનિયનનું બનાવટનું વિમાન છે, જે ૧૯૮૪થી ભારતીય વાયુસેનાની કરોડરજ્જુ ગણાય છે. પહાડી વિસ્તારો અને ગરમ વાતાવરણમાં કામ કરવા માટે આને ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું હતું, જે કારગિલથી લઈને ઓપરેશન પરાક્રમ સુધી દેશના કામમાં આવ્યું છે. પરંતુ, ૪૦ વર્ષ પછી હવે આ વિમાનની હાલત શું છે? વર્ષ ૨૦૦૯માં યુક્રેન સાથે અપગ્રેડેશનનો ૪૦૦ મિલિયન ડોલરનો કરાર થયો હતો, પરંતુ રશિયા-યુક્રેન તણાવ અને બદલાતા વૈશ્વિક સમીકરણોને કારણે આ પ્રોજેક્ટ અધ્ધવચ્ચે લટકી ગયો. આજે સ્થિતિ એવી છે કે સ્પેર પાર્ટ્સ મેળવવા મુશ્કેલ છે અને ‘મેટલ ફટીગ’ (ધાતુનો થાક) ને કારણે વિમાનનું માળખું જર્જરિત થઈ ગયું છે. સરકાર ભલે આને ‘ભરોસાપાત્ર’ કહેતી હોય, પણ વાસ્તવિકતા એ છે કે આ વિમાન તેની ઉપયોગીતા ગુમાવી ચૂક્યું છે.
જોરહાટ અને અકસ્માતોનો લોહીથી લખાયેલો ઇતિહાસ
જોરહાટ એરબેઝ અને AN-32 અકસ્માતોનો સંબંધ એટલો જૂનો અને ગંભીર છે કે તે કોઈ સંયોગ નથી લાગતો. ૨૦૦૯માં અરુણાચલ પ્રદેશમાં થયેલો અકસ્માત હોય કે ૨૦૧૯માં જોરહાટથી જ ઉડાન ભરીને મેચુકા તરફ જતું વિમાન ક્રેશ થયું હોય, જોરહાટ હંમેશા કેન્દ્રમાં રહ્યું છે. ૨૦૧૬માં બંગાળની ખાડીમાં ૨૯ જવાનો સાથે ગાયબ થયેલું વિમાન હોય કે ૨૦૨૫માં બાગડોગરામાં થયેલો અકસ્માત, આ વિમાનના સુરક્ષા રેકોર્ડને જમીનદોસ્ત કરી દીધા છે. જોરહાટ એરબેઝ ઉત્તર-પૂર્વના અંતરિયાળ પહાડી વિસ્તારો માટે મુખ્ય લોન્ચિંગ પેડ છે, જ્યાં વાતાવરણ ક્ષણે-ક્ષણે બદલાય છે. શું સરકાર અને વાયુસેનાના ઉચ્ચ અધિકારીઓ એ નથી જાણતા કે આ વિસ્તારમાં ઉડાન ભરવી કેટલી જોખમી છે? જૂના વિમાનોને કઠિન વિસ્તારમાં મોકલીને આપણે સૈનિકોના જીવ સાથે જુગાર રમી રહ્યા છીએ.
ટેકનિકલ ખામી કે વહીવટી નિષ્ફળતા?
૧૩ જૂનની દુર્ઘટના ટેકનિકલ ખામી તરફ સ્પષ્ટ ઈશારો કરે છે. લેન્ડિંગ દરમિયાન રનવે પરથી ભટકી જવું એ કોઈ સામાન્ય ભૂલ નથી, તે સંકેત છે કે કાં તો લેન્ડિંગ ગિયર નિષ્ફળ ગયા હતા અથવા વિમાનનું સ્ટ્રક્ચર જ જવાબ આપી ગયું હતું. તપાસ માટે ‘કોર્ટ ઓફ ઇન્ક્વાયરી’ના આદેશ આપવા એ એક પરંપરાગત પ્રક્રિયા છે, જેનો રિપોર્ટ ક્યારેય સાર્વજનિક થતો નથી અથવા તો વર્ષો સુધી ફાઈલોમાં દબાયેલો રહે છે. શું સૈનિકોના જીવની કિંમત ફાઈલોમાં દબાયેલી તપાસ રિપોર્ટ્સ જેટલી જ છે? વાયુસેનાને નવા વિમાનોની જરૂરિયાત વર્ષોથી છે, પરંતુ Airbus C-295 જેવા આધુનિક વિમાનોને સામેલ કરવામાં જે વિલંબ થયો છે, તેનું પરિણામ આજે પાંચ પરિવારોએ ભોગવવું પડ્યું છે.
અગ્નિવીરની આહુતિ અને સરકારની જવાબદારી
આ અકસ્માતમાં બે અગ્નિવીરવાયુ પણ શહીદ થયા છે. જ્યારે અગ્નિવીર યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય સેનાને યુવાન રાખવાનો છે, ત્યારે શું આ યુવાનોને જૂના અને જર્જરિત વિમાનોમાં મોકલવા એ વાજબી છે? સરકારે ‘આધુનિકીકરણ’ના નામ પર જે દાવા કર્યા છે, તે સૈનિકોના અંતિમ સંસ્કારના ધુમાડામાં ખોવાઈ રહ્યા છે. ૧૯૮૪ના મોડલ પર આજે ૨૦૨૬માં પણ નિર્ભર રહેવું એ દર્શાવે છે કે આપણા સંરક્ષણ આયોજનમાં ક્યાંક મોટી ખામી છે. જો આપણે નવા વિમાનો લાવવાની પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી નહીં બનાવીએ, તો ભવિષ્યમાં પણ આવા દુઃખદ સમાચારો વાંચવા માટે આપણે તૈયાર રહેવું પડશે.
લોકશાહીમાં સુરક્ષાના પ્રશ્નો અને મૌન
એક જ બેઝ પરથી વારંવાર અકસ્માત થવા છતાં કોઈ અધિકારીની જવાબદારી નક્કી કરવામાં નથી આવતી. આપણે પાયલટની ભૂલ કે હવામાનને દોષ આપીને છટકી જઈએ છીએ, પરંતુ તે પાછળના વહીવટી તંત્રનું શું? શું જોરહાટ બેઝ પર ટેકનિકલ મેન્ટેનન્સ માટે પૂરતી સુવિધાઓ છે? શું પાયલટને આ જૂના વિમાનોમાં ઉડવા માટે પૂરતું પ્રોત્સાહન અને સાધનો મળે છે? આ સવાલો પૂછવા જરૂરી છે કારણ કે હવે આસ્થા કે દેશભક્તિના નામે સૈનિકોના જીવનું બલિદાન લેવાનું બંધ થવું જોઈએ. દેશને મજબૂત સૈન્ય જોઈએ છે, પરંતુ મજબૂત વિમાન પણ જોઈએ છે. આવનારા દિવસોમાં જો સરકાર સચેત નહીં થાય, તો આ ‘વર્કહોર્સ’ એરફોર્સ માટે ‘વર્કિંગ ડેડ’ સાબિત થશે.
આ પણ વાંચો:
Liberal World Order Crisis: લિબરલ વર્લ્ડ ઓર્ડરના પતનની પાછળની અસલી કહાની – thegujaratreport.com
