Ram Mandir Gujarat Contribution: ૧૯૮૪માં વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ (VHP) દ્વારા શરૂ થયેલું રામજન્મભૂમિ મુક્તિ અભિયાન માત્ર એક રાજકીય આંદોલન નહોતું, પરંતુ તે લાખો લોકોની આસ્થાનું કેન્દ્ર બની ગયું હતું. ગુજરાતના અમદાવાદ, વડોદરા, રાજકોટ અને સુરત જેવા શહેરોમાં યોજાયેલી સભાઓએ આ આંદોલનમાં જીવ પૂર્યો હતો. એ સમયગાળામાં નબળી સ્થિતિમાં રહેલી ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) એ આ આંદોલનના સહારે ૧૯૯૦ પછી મુખ્ય રાજકીય શક્તિ તરીકે ઉદય કર્યો. VHP, RSS અને BJP ના તાલમેલે આ આંદોલનને ગામડાં સુધી પહોંચાડી દીધું. ૨૫ સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૦ના રોજ લાલકૃષ્ણ અડવાણીની રથયાત્રાએ આ આખા માહોલમાં એક નવી ઉર્જા ભરી હતી. ગુજરાતમાં જે કોંગ્રેસનું દાયકાઓથી વર્ચસ્વ હતું, તે KHAM સમીકરણો સામે હિન્દુ એકતાના નારા હેઠળ ડગમગી ગયું. રામજન્મભૂમિના મુદ્દાએ શહેરી મધ્યમ વર્ગ અને વેપારીઓને ભાજપ તરફ આકર્ષવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવી હતી.
પથ્થરથી મંદિર સુધી: ઇંટોમાં લખાયેલી આખા દેશની એકતા
અયોધ્યામાં રામ મંદિરના પાયામાં જે ઇંટો વપરાઈ છે, તેનો ઈતિહાસ ઘણો રોચક છે. ૧૯૮૯માં દેશભરમાંથી ૨.૭૫ લાખથી વધુ ઇંટો એકત્રિત કરવામાં આવી હતી, જેના પર ગુજરાતી, બંગાળી, તમિલ અને તેલુગુ જેવી ભારતીય ભાષાઓમાં ‘શ્રી રામ’ લખાયેલું હતું. આ ઇંટો માત્ર માટીના ટુકડા નહોતા, પણ લોકોની ભાવનાઓનું પ્રતીક હતા, જે કેનેડા અને ચીન જેવા દેશોમાંથી પણ આવી હતી. તત્કાલીન વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીની પરવાનગીથી ૯ નવેમ્બર ૧૯૮૯ના રોજ થયેલા શિલાન્યાસમાં ૫૦,૦૦૦ ઇંટોનો ઉપયોગ થયો હતો, જે આજે પણ મંદિરના ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે. આ પવિત્ર ઇંટો મંદિરના પાયામાં અને અન્ય માળખામાં અત્યંત આદર સાથે ગોઠવવામાં આવી છે. આ પ્રોજેક્ટના મુખ્ય શિલ્પી ચંદ્રકાંતભાઈ સોમપુરાએ જણાવ્યું છે કે મંદિરના નિર્માણમાં જે ઝીણવટભરી કામગીરી થઈ છે, તે સોમનાથ મંદિરના જીર્ણોદ્ધારના વારસાને આગળ વધારે છે. આજે લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો જેવી કંપનીઓ આ ભવ્ય મંદિરનું નિર્માણ કરી રહી છે, જે આ આંદોલનના લાંબા સંઘર્ષનું અંતિમ સ્વરૂપ છે.
સુરતનું દાન: હીરા, સોનું અને ભક્તિનો અનોખો સંગમ
રામ મંદિરના નિર્માણ માટે સુરતના વેપારીઓ અને ઉદ્યોગપતિઓએ જે યોગદાન આપ્યું છે, તે ખરેખર અવિસ્મરણીય છે. સુરતના ઉદ્યોગપતિ મુકેશ પટેલે તો રામલલ્લા માટે ૧૧ કરોડ રૂપિયાના મૂલ્યનો એક દિવ્ય મુકુટ અર્પણ કર્યો છે. આ મુકુટ માત્ર સોનાનો નથી, પરંતુ તેમાં હીરા, માણેક, નીલમ અને મોતી જેવા કિંમતી રત્નો જડવામાં આવ્યા છે. કુલ ૬ કિલો વજન ધરાવતા આ મુકુટમાં ૪.૫ કિલો શુદ્ધ સોનાનો ઉપયોગ થયો છે. એટલું જ નહીં, સુરતના આ દાતાઓએ ૫,૦૦૦ હીરાથી સજ્જ એક અદભૂત નેકલેસ પણ અર્પણ કર્યો છે, જેનું વજન લગભગ ૨ કિલો છે. ગુજરાતમાંથી અયોધ્યા પહોંચેલા આશરે ૨૦૦ કરોડ રૂપિયાના સોના, ચાંદી અને હીરાએ મંદિરના ગર્ભગૃહને એક અદભૂત તેજ આપ્યું છે. ગદા, ધનુષ્ય, ચરણ પાદુકા અને ૧૦૮ ફૂટ લાંબી વિશાળ અગરબત્તી—આ બધું જ દર્શાવે છે કે સુરતના ઉદ્યોગપતિઓની આસ્થા કેટલી ઊંડી હતી.
નિધિ સમર્પણ: ૧૨ કરોડ પરિવારોનો નાનકડો ફાળો પણ મહાન આસ્થા
રામ મંદિર માટે ફંડ એકત્ર કરવું એ એક વિશાળ રાષ્ટ્રીય અભિયાન હતું. ‘રામશિલા પૂજન’ થી લઈને ‘નિધિ સમર્પણ’ સુધીના આ અભિયાનોમાં લાખો પરિવારોએ ૧.૨૫ રૂપિયાથી લઈને મોટી રકમ સુધીનું પ્રતીકાત્મક દાન આપ્યું હતું. VHP ના દાવા મુજબ દેશભરના ૧૨ કરોડ પરિવારો આ અભિયાન સાથે જોડાયા હતા અને અંદાજે ૨,૫૦૦ કરોડથી વધુનું ભંડોળ એકત્ર થયું હતું. આમાં કોઈ એક દાતાનું નામ લેવાને બદલે જન-જનનું યોગદાન મહત્વનું હતું. અમદાવાદ, સુરત, રાજકોટ અને વડોદરા જેવા શહેરોના વેપારી વર્ગે આ કામમાં જે રીતે તન-મન-ધનથી સહયોગ આપ્યો, તે જ આજના આ ભવ્ય નિર્માણનું મુખ્ય કારણ છે. ભલે ભંડોળના રાજ્યવાર આંકડાઓ જાહેર ન થયા હોય, પરંતુ જમીની હકીકત એ છે કે સામાન્ય માણસે અર્પણ કરેલા સિક્કાઓએ જ આજે અયોધ્યામાં રામ મંદિરનું સ્વપ્ન સાકાર કર્યું છે.
વિકાસની ગતિ: મંદિરથી પરે અયોધ્યાનો સર્વાંગી કાયાકલ્પ
રામ મંદિર તો આસ્થાનું કેન્દ્ર છે જ, પરંતુ તેની આસપાસના અયોધ્યા શહેરનો કાયાકલ્પ પણ નોંધપાત્ર છે. ૨૦,૧૦૭ કરોડના ખર્ચ સાથે ૧૨૪ પ્રોજેક્ટ્સનું જે કામ ચાલી રહ્યું છે, તે શહેરને એક વૈશ્વિક ધાર્મિક પર્યટન સ્થળ તરીકે સ્થાપિત કરશે. ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૨૦ના રોજ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના હસ્તે થયેલું ભૂમિપૂજન એ આ આંદોલનનો ટર્નિંગ પોઈન્ટ હતો. આજે જે અયોધ્યા આપણે જોઈ રહ્યા છીએ, તે માત્ર ઇંટો અને પથ્થરોનું માળખું નથી, પણ તે દાયકાઓના સંઘર્ષનું પરિણામ છે. જે લોકોએ આ આંદોલનમાં ભાગ લીધો હતો, તેમના માટે આ નિર્માણ માત્ર એક ઇમારત નથી, પણ એક સાંસ્કૃતિક વિજય છે. સુરતની અગરબત્તીથી લઈને દક્ષિણ ભારતની કોતરણી સુધી—દરેક ચીજમાં ભારતની વિવિધતામાં એકતા દેખાઈ રહી છે. આમ, અયોધ્યાનું રામ મંદિર એ માત્ર એક ધાર્મિક માળખું નથી, પણ ભારતીય જનતાના સમર્પણની એક જીવતી-જાગતી ગાથા છે.
આ પણ વાંચો:
