Ayush Malik Shamli Conversion Case: ઉત્તર પ્રદેશના શામલી જિલ્લામાં સ્થિત ‘ભારત મેડિકલ સ્ટોર’ પાસેની ભીડ આજે માત્ર દવાઓ ખરીદવા માટે નથી, પરંતુ તે અહીંના સામાજિક તણાવનું જીવંત કેન્દ્ર બની ગઈ છે. ૨૭ વર્ષીય આયુષ મલિક, જે સામાન્ય દિવસોમાં એક દવાના વેપારી તરીકે પોતાની ઓળખ ધરાવતા હતા, આજે એક એવા વિવાદના વંટોળમાં ફસાયા છે, જેણે આખા જિલ્લાની શાંતિને ડહોળી નાખી છે. સ્વામી યશવીર મહારાજના આક્ષેપો બાદ આયુષનું જીવન એકાએક કેમેરા અને રાજકીય નિવેદનોની વચ્ચે આવી ગયું છે. આ કોઈ સામાન્ય કૌટુંબિક ઝઘડો નથી; આ એક એવી ઘટના છે જે વ્યક્તિની પોતાની ધાર્મિક પસંદગી અને રાજ્યના કાયદાઓ વચ્ચેના ટકરાવને ખુલ્લી પાડે છે. જ્યારે કોઈ પુખ્ત વયની વ્યક્તિ સ્વેચ્છાએ પોતાની ધાર્મિક ઓળખ બદલે છે, ત્યારે તેને સ્વીકારવાને બદલે તેને ‘લવ જિહાદ’ કે ‘બ્રેઈનવોશ’નું નામ આપીને પોલીસ કેસ કરવામાં આવે છે, તે ભારતીય સમાજની અસહિષ્ણુતાનું એક નવું પાસું છે.
એફઆઈઆરનું ગણિત અને સત્તાનો ડર: નવ લોકોની ધરપકડ પાછળનું સત્ય
જૂન મહિનામાં આયુષના પિતા દેવરાજ મલિક દ્વારા નોંધાવવામાં આવેલી એફઆઈઆરએ આ કેસને કાનૂની વળાંક આપ્યો. આ ફરિયાદમાં ચાંદની કુરેશી અને તેના પરિવારના નવ સભ્યોને નામજોગ આરોપી બનાવવામાં આવ્યા છે. આરોપ છે કે તેમણે આયુષનું ‘બ્રેઈનવોશ’ કર્યું અને ઇસ્લામ અપનાવવા માટે દબાણ કર્યું. આ ગંભીર કાયદાકીય ગૂંચવણમાં પોલીસે પણ કોઈ સમય ગુમાવ્યા વગર નવ લોકોની ધરપકડ કરી લીધી. શું આ ખરેખર કોઈ કાવતરું હતું? કે પછી બે અલગ અલગ ધર્મના લોકો વચ્ચેના પ્રેમ સંબંધને રાજ્યના નવા ધર્માંતરણ વિરોધી કાયદાઓ હેઠળ કચડી નાખવાનો પ્રયાસ? આયુષ પોતે મીડિયા સામે આવીને સ્પષ્ટ કરી ચૂક્યા છે કે આ તેમનો પોતાનો નિર્ણય છે અને તેઓ લાંબા સમયથી ઇસ્લામનો અભ્યાસ કરતા હતા. આમ છતાં, તેમની વાત સાંભળવાને બદલે તેમને એક ‘પીડિત’ તરીકે ચિતરવામાં આવી રહ્યા છે, જાણે કે એક પુરુષ પોતાની ધાર્મિક આસ્થા જાતે નક્કી કરવા માટે સક્ષમ જ ન હોય.
બેવડા ધોરણો અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતા: વસીમ રિઝવી વિરુદ્ધ આયુષ મલિક
આ મામલાનું સૌથી મોટું વિરોધાભાસી પાસું એ છે કે ભારતમાં ધર્મ પરિવર્તનનું સ્વાગત કોણ કરે છે, તે પણ ધર્મના આધારે નક્કી થાય છે. ૨૦૨૧માં જ્યારે વસીમ રિઝવીએ ઇસ્લામ છોડીને હિન્દુ ધર્મ અપનાવ્યો, ત્યારે તેમનું સ્વાગત ફૂલહાર અને મીડિયાના મોટા કવરેજ સાથે કરવામાં આવ્યું હતું. તેને ‘આધ્યાત્મિક જાગૃતિ’ ગણવામાં આવી હતી. પરંતુ, આયુષ મલિક જ્યારે ઇસ્લામ અપનાવે છે, ત્યારે તે ‘ગુનાહિત તપાસ’નો વિષય બની જાય છે. આ બેવડા ધોરણો એ સ્પષ્ટ કરે છે કે કાયદો અહીં સમાન નથી. શામલીની આ ઘટના કેરળની હાદિયા કેસની યાદ અપાવે છે, જ્યાં પણ વ્યક્તિની સ્વાયત્તતા પર સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટે ભલે વ્યક્તિની સ્વતંત્રતાને માન્યતા આપી હોય, પરંતુ ભાજપ શાસિત રાજ્યોમાં બનેલા કડક ધર્માંતરણ વિરોધી કાયદાઓનો ઉપયોગ કરીને વ્યક્તિગત પસંદગીઓને ગુનામાં ફેરવી દેવી એ એક ચિંતાજનક વલણ છે.
હિન્દુ મહાપંચાયત અને રમખાણોનો જૂનો ડર
સ્થાનિક સ્તરે સ્વામી યશવીર મહારાજ જેવા નેતાઓ દ્વારા હિન્દુ મહાપંચાયતની ધમકી અને મુસ્લિમ સમુદાય પ્રત્યેની નફરતભરી ભાષા એ માત્ર એક રાજકીય સ્ટન્ટ નથી, પરંતુ તે જિલ્લામાં ધ્રુવીકરણ લાવવાનો એક પ્રયાસ છે. શામલીના મુસ્લિમ વેપારીઓ આજે એટલા ડરેલા છે કે તેઓ પોતાનો પક્ષ રાખવાની હિંમત પણ નથી કરી શકતા. એક વેપારીએ ખૂબ જ કરુણતાથી કહ્યું કે, ‘હિન્દુ ગ્રાહકો આવતા બંધ થઈ ગયા છે. કોઈએ બહિષ્કાર નથી કર્યો, પણ આ જૂના ઘા છે, આપણે સમજી જઈએ છીએ.’ શામલીના રમખાણોનો ઇતિહાસ ખૂબ જ ડરામણો છે, અને આવા નિવેદનો ફરીથી તે જૂના જખમોને તાજા કરી રહ્યા છે. જ્યારે પોલીસ અધિક્ષક એનપી સિંહ કહે છે કે આ એક પિતાની ફરિયાદ છે, ત્યારે તે એ ભૂલી જાય છે કે આ પ્રકારની ફરિયાદ પાછળનો હેતુ માત્ર દીકરાને પાછો લાવવાનો નથી, પણ એક સામુદાયિક નફરતને વહેતી કરવાનો છે.
ચાંદની કુરેશી: ‘લવ જિહાદ’ના આરોપનું નવું નિશાન
સામાન્ય રીતે ‘લવ જિહાદ’નો આરોપ મુસ્લિમ પુરુષો પર લગાવવામાં આવતો હોય છે, પણ ચાંદની કુરેશી કદાચ તે ગણતરીની મહિલાઓમાંથી એક છે, જે આ આરોપના વંટોળમાં ફસાઈ ગઈ છે. તેના ઘરની બહાર છવાયેલો સન્નાટો અને તેના પરિવારની ધરપકડ એ વાતની સાબિતી છે કે સત્તાતંત્ર હવે મહિલાઓને પણ આ કાનૂની જાળમાં ફસાવવા તૈયાર છે. આયુષ ભલે ગમે તેટલી વાર કહે કે આ તેની ઈચ્છા છે, પણ સત્તાવાળાઓને તેની ઈચ્છા સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી. તેમને તો માત્ર એક એવી ઘટના જોઈએ છે જેનાથી તેઓ પોતાની સામાજિક એજન્ડાને આગળ વધારી શકે. ચાંદની અને તેના પરિવારનું ભવિષ્ય અત્યારે કોર્ટના કાગળો અને પોલીસની ચાર્જશીટની વચ્ચે લટકેલું છે, જ્યાં ન્યાય કરતા રાજકારણનું વજન વધારે છે.
સભ્ય સમાજ સામે પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન
આ આખી ઘટના એ પ્રશ્ન ઉભો કરે છે કે શું આપણે એક લોકશાહી દેશમાં જીવી રહ્યા છીએ જ્યાં એક પુખ્ત વ્યક્તિને પોતાના ધર્મ, જીવનસાથી અને ભવિષ્યનો નિર્ણય લેવાનો અધિકાર નથી? ભારતનું બંધારણ દરેકને પોતાની આસ્થા પસંદ કરવાની સ્વતંત્રતા આપે છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે જ્યારે તમારી પસંદગી બહુમતી સમાજના વિચારો સાથે નથી મળતી, ત્યારે પોલીસ અને પ્રશાસન તમારી વિરુદ્ધ ઊભા થઈ જાય છે. શામલીનો આ કિસ્સો માત્ર એક આયુષ કે ચાંદનીની વાર્તા નથી; તે દરેક એવા નાગરિકની વાર્તા છે જે પોતાની ઓળખ અને પ્રેમ માટે લડી રહ્યા છે. જો આપણે આ ચૂપકિદી તોડીશું નહીં, તો ભવિષ્યમાં વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા માત્ર એક પુસ્તકીય વ્યાખ્યા બનીને રહી જશે. સત્તાના આ ખેલમાં, પ્રેમ અને આસ્થા જેવી પવિત્ર વસ્તુઓ આજે કેદ થઈ ગઈ છે.
આ પણ વાંચો:
