AI Sovereignty India: દુનિયાને હવે પ્રથમ ‘ટ્રિલિયોનર’ મળી ગયો છે, પરંતુ આ ભવ્ય સફળતાની પાછળ એક ભયાનક સચ્ચાઈ છુપાયેલી છે. જ્યારે ઈલોન મસ્ક જેવા ટેક અબજોપતિઓની સંપત્તિ ૧૭૦ દેશોની જીડીપીને આંબી જાય છે, ત્યારે એ સવાલ પૂછવો અનિવાર્ય બની જાય છે કે આ સંપત્તિનું નિર્માણ કેવી રીતે થઈ રહ્યું છે? આ સંપત્તિ ભારતના ૪ ટ્રિલિયન ઇકોનોમીનો ચોથો ભાગ છે, છતાં સામાન્ય માણસ માટે નોકરી મેળવવી મુશ્કેલ બની રહી છે અને જેમની પાસે નોકરી છે તેમની પણ છીનવાઈ રહી છે. એઆઈ (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) જીવન સરળ બનાવવાને બદલે શ્રમ અને સાધનોનું શોષણ કરવાનું સાધન બની રહ્યું છે. ટેક અબજોપતિઓ હવે માત્ર ટેકનોલોજી નથી બનાવતા, તેઓ દેશોની નીતિઓ પણ બનાવે છે. મસ્કની ફંડિંગ કટ્સને કારણે વેક્સિનેશન ન મળવાથી લાખો લોકોના મોત થયા હોવાના અહેવાલો એ સાબિત કરે છે કે માનવીય જીવન કરતાં તેમના માટે ‘એફિશિયન્સી’ વધુ મહત્વની છે.
ભારત ઇનોવેટ્સ: પીઆર અને ઈવેન્ટ્સની પાછળનો શૂન્યાવકાશ
હમણાં જ ફ્રાન્સમાં મિનિસ્ટ્રી ઓફ એજ્યુકેશન દ્વારા આયોજિત ‘ભારત ઇનોવેટ્સ’ કાર્યક્રમ ખૂબ ચર્ચામાં રહ્યો. ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના નેતૃત્વમાં થયેલા આ કાર્યક્રમમાં ૧૨૦ ડીપ ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સને ઇન્વેસ્ટર્સ શોધવા ફ્રાન્સ લઈ જવામાં આવ્યા હતા. જોકે, આ આખી ઘટનાનો હેતુ ઇનોવેશન કરતાં વધુ ફોટોશૂટ અને પીઆર પર કેન્દ્રિત હતો. વાસ્તવિકતા એ છે કે ચીન કે સાઉથ કોરિયા જેવા દેશો જે પ્રકારનું ડીપ-ટેક ઇનોવેશન કરે છે, તેની સામે આપણી પ્રગતિ હજુ પણ પ્રશ્નાર્થ ચિન્હ છે. કર્ણાટક, મહારાષ્ટ્ર અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યોમાંથી સ્ટાર્ટઅપ્સ પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, પણ આમાં સાચું ઇનોવેશન ક્યાં છે? જો એક વર્ષ પછી આ કંપનીઓનું લિસ્ટ તપાસીએ તો જ ખબર પડશે કે આપણે ખરેખર કઈ દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છીએ. પીઆરની ચમક નીચે દબાયેલા વાસ્તવિક સંશોધનોની ખોટ આપણે સ્પષ્ટ અનુભવી રહ્યા છીએ.
એઆઈ સાર્વભૌમત્વની ગુલામી: જ્યારે અમેરિકા બટન દબાવીને આપણું કામ અટકાવે
‘એઆઈ સોવરિનિટી’ કે ‘આત્મનિર્ભરતા’ એ અત્યારે માત્ર એક જુમલો બની ગયો છે. તાજેતરમાં યુએસ સરકારે એન્થ્રોપિક કંપનીને ભારતમાં પોતાના એડવાન્સ મોડલ્સ (ક્લોડ) બંધ કરવાનો આદેશ આપ્યો, જેનાથી આપણી ઘણી પ્રોડક્ટિવિટી થંભી ગઈ. જ્યારે યુએસ સુરક્ષાના નામે ગમે ત્યારે પ્રતિબંધ લગાવી શકે, ત્યારે આપણે ‘સાર્વભૌમત્વ’ની વાતો કેવી રીતે કરી શકીએ? ભારતીય કંપનીઓ જે અમેરિકન મોડલ્સ પર નિર્ભર છે, તેમની હાલત અત્યારે અદ્ધરતાલ છે. ચીને જ્યારે ચિપ્સ આપવાની ના પાડવામાં આવી, ત્યારે તેણે પોતાની સેમીકન્ડક્ટર ઇન્ડસ્ટ્રી ઉભી કરી. ભારત આ પાઠ ક્યારે શીખશે? એઆઈ એક વ્યૂહાત્મક સંપત્તિ છે, જે માટે માત્ર ડેટા નહીં, પણ સેમીકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ, એનર્જી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને અદ્યતન સંશોધન (R&D) ની જરૂર છે. આપણે ત્યાં તો મુંબઈ જેવા શહેરોમાં પાણીની અછત છે, ત્યાં ગીગાવૉટ વીજળી વાપરતા ડેટા સેન્ટર્સ કેવી રીતે ટકશે?
સંશોધન ખર્ચની કંગાળ સ્થિતિ અને મજૂરોનું શોષણ
ભારતનો આરએન્ડડી ખર્ચ જીડીપીના માત્ર ૦.૬% છે, જ્યારે ઇનોવેટિવ દેશોમાં તે ૩ થી ૪% છે. અહીં પ્રાઇવેટ સેક્ટરનું યોગદાન પણ નહિવત્ છે. આ પરિસ્થિતિમાં આપણે કેવી રીતે એઆઈ મહાસત્તા બનીશું? વાસ્તવિકતા એ છે કે આપણું એઆઈ રેવોલ્યુશન લેબમાં નહીં, પણ શાકભાજીના માર્કેટમાં થઈ રહ્યું છે. દુકાનદારો અને મજૂરો પોતે પોતાના કામને રેકોર્ડ કરી હ્યુમનોઇડ રોબોટ્સને ટ્રેન કરી રહ્યા છે. તેઓ પોતાની જ નોકરી છીનવી લેનારી ટેકનોલોજીને તૈયાર કરવા મજબૂર છે. આપણે એઆઈ સપ્લાય ચેઈનમાં સૌથી નીચે છીએ—માત્ર ડેટા અને લેબર આપનારા. આપણે એઆઈના જુમલા બનાવી રહ્યા છીએ, જ્યારે વિશ્વ આ અસમાનતાના ગંભીર પરિણામો પર ચર્ચા કરી રહ્યું છે.
સ્પેસએક્સનો આઈપીઓ: સામાન્ય માણસ માટે છેતરપિંડી કે રોકાણની તક?
ઈલોન મસ્કની SpaceX કંપનીનો આઈપીઓ એ એક મોટું આર્થિક જોખમ છે. વર્ષોથી નુકસાન કરતી આ કંપની માટે જ્યારે સામાન્ય લોકો પોતાના જીવનભરની મૂડી રોકી રહ્યા છે, ત્યારે જૂના ઇન્વેસ્ટર્સ એક્ઝિટ સ્ટ્રેટેજી બનાવી રહ્યા છે. આ એ જ પ્રકારનો બબલ છે જે ફૂટશે તો સામાન્ય માણસના પેન્શન ફંડ્સ પણ ડૂબી જશે. મસ્ક એક ટ્રિલિયોનર છે, જે રોજ કરોડો રૂપિયા ખર્ચી શકે છે, પણ તેમના નિર્ણયો વિશ્વની અડધી વસ્તી માટે અભિશાપ સમાન છે. ટેક બિલિયોનર્સ માત્ર પૈસા નથી બનાવતા, તેઓ સરકારોને લોબિંગ દ્વારા પ્રભાવિત કરે છે અને પોતાની સિસ્ટમ બનાવે છે. તેઓએ બંકર્સ તૈયાર કરી લીધા છે, જ્યારે સામાન્ય માણસ સાફ હવા અને પાણી માટે વલખા મારી રહ્યો છે.
એઆઈ સામે પ્રતિકાર અને સભાનતાનો યુગ
આ આખી વ્યવસ્થા એઆઈના નામે જે અસમાનતા લાવી રહી છે તેનો વિરોધ હવે વિશ્વભરમાં થઈ રહ્યો છે. કેરેન હાઓની ‘ધ એમ્પાયર ઓફ એઆઈ’ જેવી કૃતિઓ આપણને સમજાવે છે કે આ ટેકનોલોજીનું સાચું મૂલ્ય કોણ ચૂકવી રહ્યું છે. એઆઈ રેઝિસ્ટ લિસ્ટ અને સતત વધતો વિરોધ એ વાતનો સંકેત છે કે લોકો હવે જાગી રહ્યા છે. આપણે એઆઈના આંધળા અનુયાયી બનવાને બદલે તેના સામાજિક, પર્યાવરણીય અને આર્થિક પાસાઓ પર સવાલ ઉઠાવવા જોઈએ. જો આપણે આજે આ પ્રશ્નો નહીં પૂછીએ, તો આવનારી પેઢીઓ આ કોર્પોરેટ સામ્રાજ્યના ગુલામ બનીને રહી જશે. હવે નિર્ણય આપણે કરવાનો છે કે શું આપણે માત્ર ‘ટ્રિલિયોનર’ બનવાના સપના જોવા છે કે વાસ્તવિક સમાનતા અને અધિકારો માટે અવાજ ઉઠાવવો છે.
આ પણ વાંચો:
