MP BJP Narottam Mishra: મધ્યપ્રદેશના દતિયામાં ભાજપના પૂર્વ ગૃહ મંત્રી નરોત્તમ મિશ્રાની જગ્યાએ આશુતોષ તિવારીને પેટાચૂંટણીમાં ટિકિટ આપવાનો નિર્ણય રાજકીય ભૂકંપ સમાન સાબિત થયો છે. શુક્રવારે સાંજે ઉમેદવારની જાહેરાત થતાં જ નરોત્તમ મિશ્રાના સમર્થકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા હતા અને શનિવાર સવાર સુધીમાં વિરોધ પ્રદર્શન હિંસક બની ગયું હતું. પથ્થરમારાની ઘટનાઓમાં આઠ પોલીસકર્મીઓ અને કેટલાક પ્રદર્શનકારીઓ ઘાયલ થયા હતા. સ્થિતિ એટલી હદે વણસી ગઈ કે પ્રશાસને સમગ્ર જિલ્લામાં બીએનએસએસ (BNSS) ની કલમ ૧૬૩ લાગુ કરવી પડી. નરોત્તમ મિશ્રા, જેઓ દતિયાથી ત્રણ વખત ધારાસભ્ય રહી ચૂક્યા છે, તેમણે પોતે જ તેમના સમર્થકોને રસ્તો ન રોકવા અને પાર્ટી ફોરમમાં વાત રાખવા અપીલ કરવી પડી હતી. આમ છતાં, આ વિવાદ ભાજપની આંતરિક ખેંચતાણને જાહેર મંચ પર લાવ્યો છે.
સક્રિયતા છતાં મિશ્રાને કેમ ન મળી ટિકિટ?
નરોત્તમ મિશ્રા માટે દતિયાની આ પેટાચૂંટણી માત્ર એક ચૂંટણી નહોતી, પરંતુ ૨૦૨૩ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં મળેલી હાર બાદ તેમની રાજકીય વાપસીનો સૌથી મોટો માર્ગ હતી. છેલ્લા અનેક મહિનાઓથી મિશ્રાએ દતિયામાં જમીની સ્તરે ખૂબ સક્રિયતા વધારી દીધી હતી. તેમણે વિવિધ સમુદાયો સાથે સતત બેઠકો કરી, સ્થાનિક કાર્યકર્તાઓ સાથે સંવાદ સાધ્યો અને પોતાના જૂના જનાધારને ફરીથી બેઠો કરવાની પૂરી કોશિશ કરી હતી. એટલું જ નહીં, તેમણે નામાંકન પત્ર પણ ખરીદી લીધું હતું, જેને સ્થાનિક સ્તરે તેમની ઉમેદવારી લગભગ નિશ્ચિત માનવામાં આવતી હતી. તેમ છતાં, અંતિમ ક્ષણે પાર્ટીએ સંગઠન સાથે જોડાયેલા આશુતોષ તિવારીને ટિકિટ આપીને સૌને ચોંકાવી દીધા. આ નિર્ણય દર્શાવે છે કે ભાજપમાં હવે રાજકીય કદ કરતાં ટોચના નેતૃત્વનો નિર્ણય સર્વોપરી છે.
નવા પાવર સેન્ટરને રોકવાની વ્યૂહરચના
ભાજપના વરિષ્ઠ નેતાઓ અને રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે, આ ટિકિટ ન આપવા પાછળ માત્ર દતિયા જીતવાનું ગણિત નથી, પરંતુ રાજ્યમાં સત્તાનું સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ છે. જો નરોત્તમ મિશ્રા જેવો પ્રભાવશાળી નેતા ફરીથી વિધાનસભામાં પરત ફરે, તો રાજ્યમાં એક નવું ‘પાવર સેન્ટર’ ઊભું થઈ શકે તેમ હતું, જે મુખ્યમંત્રી મોહન યાદવ માટે પડકારરૂપ બની શક્યું હોત. હાલમાં સરકાર અને સંગઠન પોતે જ વિવિધ મોરચે દબાણ અને વિવાદોનો સામનો કરી રહ્યા છે, ત્યારે પાર્ટી નેતૃત્વ નહોતું ઈચ્છતું કે સંગઠનની અંદર વધુ એક શક્તિશાળી કેન્દ્ર ઉભું થાય અને આંતરિક ખેંચતાણને વેગ મળે. આ નિર્ણય દ્વારા પાર્ટીએ વ્યક્તિગત કદ કરતાં સંગઠનાત્મક નિષ્ઠાને વધુ મહત્વ આપ્યું છે.
આરએસએસ (RSS) ની વધતી ભૂમિકા અને રાજકીય શૈલીમાં બદલાવ
મધ્યપ્રદેશ ભાજપની અંદર રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) નો પ્રભાવ સતત વધી રહ્યો હોય તેવું જણાય છે. વરિષ્ઠ પત્રકારો અને વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે શિવરાજ સિંહ ચૌહાણ હોય કે નરોત્તમ મિશ્રા—જે નેતાઓ અગાઉની સરકારોમાં ખૂબ પ્રભાવી હતા, તેઓ હવે આરએસએસની વર્તમાન રાજકીય શૈલીમાં અલગ-અલગ સ્તરે પ્રાસંગિક બની રહેવાના પડકારનો સામનો કરી રહ્યા છે. આરએસએસ અને ભાજપના નવા નેતૃત્વની જે ટીમ કામ કરી રહી છે, તે જૂના પ્રભાવશાળી નેતાઓના સ્થાને સંગઠનવાદી કાર્યકર્તાઓને પ્રાધાન્ય આપી રહી છે. રાજ્યસભાની સીટ હોય કે દતિયાની ટિકિટ, દરેક નિર્ણયમાં આરએસએસનો વધતો હસ્તક્ષેપ સ્પષ્ટ દેખાય છે. આ એક રીતે ભાજપના સંગઠનને ‘ક્લીનિંગ’ કરવાની કવાયત છે, જેમાં જૂની શૈલીના નેતાઓના બદલે નવા નેતૃત્વને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
જાતીય સમીકરણો અને ચૂંટણીનું ગણિત
દતિયાની ચૂંટણી માત્ર ઉમેદવારના નામ પર નહીં, પણ સામાજિક સમીકરણો પર નિર્ભર છે. અહીં બ્રાહ્મણ, અનુસૂચિત જાતિ, કુશવાહ અને યાદવ સમાજના મતદારો નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે. ભાજપે કુશવાહ સમાજની નારાજગી દૂર કરવા માટે જિલ્લા અધ્યક્ષ તરીકે રઘુવીર કુશવાહની નિમણૂક કરી છે, જે દર્શાવે છે કે પક્ષને વિશ્વાસ છે કે ઉમેદવાર બદલાયા છતાં સામાજિક સમીકરણો તેના પક્ષમાં વાળી શકાય છે. બીજી તરફ, આઝાદ સમાજ પાર્ટીના દામોદર યાદવની ઉમેદવારી કોંગ્રેસના પરંપરાગત મતોમાં પણ સેંધ લગાવી શકે છે. ભાજપની આ રણનીતિ છે કે વ્યક્તિગત નેતાના પ્રભાવ કરતા સામાજિક ગણિત અને સંગઠનાત્મક માળખા દ્વારા સીટ જીતવી.
સત્તાનું નવું સંતુલન
આ ઘટનાક્રમ એ વાતનો સંકેત છે કે મધ્યપ્રદેશ ભાજપમાં હવે બદલાવનો પવન ફૂંકાઈ રહ્યો છે. નરોત્તમ મિશ્રા જેવા દિગ્ગજ નેતાને હાંસિયામાં ધકેલીને પાર્ટીએ સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે સંગઠનમાં શિસ્ત અને નિષ્ઠા હવે ચૂંટણી જીતાડવાની ક્ષમતા કરતાં પણ વધુ મહત્વના માપદંડ બની ગયા છે. આવનારા સમયમાં આશુતોષ તિવારીની જીત કે હાર ભાજપના આ નવા પ્રયોગની સફળતા અને નિષ્ફળતા નક્કી કરશે. પરંતુ અત્યાર સુધીના ઘટનાક્રમમાં એક વાત સાફ છે કે ભાજપ સંગઠન હવે એવું સંતુલન ઈચ્છે છે જ્યાં નેતા કરતા સંગઠનનું વર્ચસ્વ હોય. દતિયાની જનતા ૩૦ જુલાઈના રોજ પોતાના મતાધિકારનો પ્રયોગ કરશે, જેનું પરિણામ મધ્યપ્રદેશની રાજનીતિમાં નવા સમીકરણો નક્કી કરશે.
આ પણ વાંચો:
