CJP Protest: દિલ્હીના જંતર-મંતર પર સોનમ વાંગચૂકનું અનશન આજે દેશના ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યું છે. તેમની તબિયતને લઈને સમર્થકોમાં જે ચિંતા છે તે સ્વાભાવિક છે, કારણ કે વાંગચૂક જેવા આદર્શવાદી અને પર્યાવરણ પ્રેમી વ્યક્તિનું સ્વાસ્થ્ય બગડવું એ સમગ્ર સમાજ માટે ચિંતાનો વિષય છે. જોકે, આ આંદોલનને જોતા એક મોટી વિટંબણા પણ જોવા મળે છે. સોશિયલ મીડિયા પર ચાલી રહેલી ચર્ચાઓમાં વાંગચૂકના મૂળ મુદ્દાઓ ગૌણ બની ગયા છે અને તેમના સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિ મુખ્ય બની ગઈ છે. પ્રદર્શનકારીઓની એક મોટી માંગ એ છે કે મુખ્ય વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી અહીં આવે અને આંદોલનને સમર્થન આપે. આ ઘટનાક્રમ એવા પ્રશ્નો ઉભા કરે છે કે શું આ આંદોલન હવે પોતાના મૂળ ઉદ્દેશ્યોથી ભટકીને રાજકીય સમર્થન મેળવવાની દિશામાં વળી ગયું છે? જ્યારે પ્રદર્શનકારીઓ શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામા અને પરીક્ષા પ્રણાલીમાં સુધારાની માંગ સાથે આવ્યા હતા, ત્યારે આજે તેમનું ધ્યાન રાહુલ ગાંધીની હાજરી પર કેન્દ્રિત હોવું, તેમની રણનીતિ સામે સવાલ ઉભા કરે છે.
શું ‘CJP’ આંદોલન તેની ધાર ગુમાવી રહ્યું છે?
જ્યારે કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) સોશિયલ મીડિયા પર પ્રથમવાર ઉભરી ત્યારે એવી ધારણા બંધાઈ હતી કે દેશની યુવા પેઢી હવે સરકારના જવાબદાર વિકલ્પ તરીકે સામે આવી રહી છે. એવું માનવામાં આવતું હતું કે મુખ્ય વિપક્ષની નિષ્ફળતા પછી યુવાનોએ જાતે જ એક સંગઠિત આંદોલન ઊભું કર્યું છે. પરંતુ, આજના સમયમાં આ આંદોલન તે જ વિપક્ષ પાસેથી સમર્થન મેળવવા માટે તલપાપડ છે, જેની નબળાઈને કારણે આ આંદોલનનો જન્મ થયો હતો. જો પ્રદર્શનકારીઓને એ જ પક્ષનો સહારો લેવો હોય જે સરકારને જવાબદાર ઠેરવવામાં નિષ્ફળ રહ્યો છે, તો પછી સ્વતંત્ર આંદોલનનો અર્થ શું રહે છે? શિક્ષણ પ્રણાલીની અવ્યવસ્થા અને મંત્રીની જવાબદારી જેવા મહત્વના મુદ્દાઓ પાછળ રહી ગયા છે અને રાજકીય નેતાઓની ગેરહાજરીની ચર્ચા મુખ્ય બની ગઈ છે. આ આકલન કદાચ વહેલું ગણાય, પરંતુ આ આંદોલનકારીઓની રણનીતિમાં રહેલી ખામીઓ સ્પષ્ટ દેખાય છે.
અન્ના આંદોલન અને કેજરીવાલની રણનીતિ
ભારતીય રાજનીતિમાં અન્ના હજારેનું આંદોલન એક સીમાચિહ્ન સમાન હતું. તેના સફળ થવા પાછળ અરવિંદ કેજરીવાલની રાજકીય ચતુરાઈ મુખ્ય હતી. કેજરીવાલે અન્ના હજારેને એક ચહેરા તરીકે ઉપયોગ કરીને સમગ્ર આંદોલનને ભ્રષ્ટાચારના એક જ મુદ્દા પર કેન્દ્રિત કર્યું હતું. CAGના રિપોર્ટ અને કથિત કૌભાંડોના આધારે જે રીતે UPA સરકારની છબી ખરડવામાં આવી, તે રાજકીય ઇતિહાસનું એક અભૂતપૂર્વ પ્રકરણ છે. અન્ના આંદોલન સફળ થયું કારણ કે તેની પાછળ ટીવી ન્યૂઝ ચેનલોનું આક્રમક સમર્થન હતું અને સંગઠિત તથ્યો (ભલે તે પાછળથી સાબિત ન થયા હોય) રજૂ કરવામાં આવતા હતા. તે સમયે મનમોહન સિંહની સરકાર રાજકીય વ્યવસ્થાપનમાં નબળી હતી અને સોશિયલ મીડિયાના તે યુગમાં તેઓ આ આંદોલનનો પ્રતિકાર કરવામાં સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ રહ્યા હતા.
મોદીના યુગમાં આંદોલન કરવું કેટલું કઠિન છે?
આજના અને તે સમયના સમયગાળામાં જમીન-આસમાનનો તફાવત છે. વર્તમાન સરકાર અન્ના આંદોલનમાંથી રાજકીય ફાયદો મેળવીને જ સત્તામાં આવી છે, તેથી તેઓ અન્ના આંદોલન જેવી કોઈ પણ સ્થિતિનું પુનરાવર્તન થવા દેવાના નથી. નરેન્દ્ર મોદી એક મજબૂત અને લોકપ્રિય નેતા છે, જેઓ મનમોહન સિંહ જેવી ભૂલો ક્યારેય દોહરાવશે નહીં. તેઓ દબાણમાં આવીને ઝૂકવાને બદલે તેને પોતાની નબળાઈ માને છે. આજના દોરમાં CAG જેવી બંધારણીય સંસ્થાઓનું સ્વતંત્ર રીતે પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરી સરકાર પર આરોપ લગાવવું લગભગ અશક્ય છે. ટીવી એન્કરોની ભૂમિકા બદલાઈ ગઈ છે અને સોશિયલ મીડિયા પર ભાજપનું વર્ચસ્વ એટલું મજબૂત છે કે વિરોધ પક્ષ કે કોઈ પણ આંદોલન માટે પોતાનો સંદેશ લોકો સુધી પહોંચાડવો અત્યંત મુશ્કેલ છે.
ભવિષ્યનો માર્ગ અને આંદોલનકારીઓની શીખ
આનો અર્થ એ નથી કે CJP કે કોઈપણ આંદોલનનું ભવિષ્ય સમાપ્ત થઈ ગયું છે. જન આંદોલનોને લોકોનો વિશ્વાસ જીતવા માટે લાંબો સમય લાગે છે. આ આંદોલન હજુ તેના પ્રારંભિક તબક્કે છે અને પોતાની ભૂલોમાંથી શીખી શકે છે. પરંતુ આજના વિરોધ કરનારાઓએ એ સમજવું પડશે કે તેઓ અન્ના હજારે કે કેજરીવાલના દોરમાં નથી જીવી રહ્યા. આ એક અલગ જ વડાપ્રધાનનો દોર છે, જ્યાં રાજકીય રણનીતિ અને દબાણની પદ્ધતિઓ સંપૂર્ણપણે અલગ રીતે કામ કરે છે. અન્ના આંદોલનને પોતાનો આદર્શ માનવાની ભૂલ કર્યા વિના, વર્તમાન પરિસ્થિતિને સમજીને જો તેઓ સતત સંઘર્ષ કરશે, તો જ કદાચ તેમને સફળતા મળી શકે. રાજકીય નેતાઓના પગ પકડવાને બદલે જનતાના મુદ્દાઓને વધુ ધારદાર રીતે રજૂ કરવા એ જ આ આંદોલનનો સાચો માર્ગ હોઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો:
