ANUMA ACHARYA: ભારતીય વાયુસેનાના નિવૃત્ત વિંગ કમાન્ડર અને કોંગ્રેસના પ્રખર પ્રવક્તા અનુમા આચાર્ય સાથે તાજેતરના સંવાદ દરમિયાન તેમણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ, તેમની કાર્યશૈલી અને દેશની વર્તમાન રાજકીય સ્થિતિ પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. એક સૈનિકથી લઈને રાજકીય પ્રવક્તા સુધીની તેમની સફર વિશે વાત કરતા તેમણે જણાવ્યું કે, ભારતીય સેનામાં સેવા આપતી વખતે તેઓ રાજકારણથી સંપૂર્ણપણે અલિપ્ત હતા. જોકે, ૨૦૨૧ના કિસાન આંદોલન દરમિયાન તેમને દેશના વાસ્તવિક મુદ્દાઓ અને જાતિ પ્રથા જેવી સામાજિક ગૂંચવણોનો પ્રથમવાર પરિચય થયો. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે, દેશના ભૂતકાળના વડાપ્રધાનો અને વર્તમાન વડાપ્રધાનની શૈલીમાં આકાશ-પાતાળનો તફાવત છે, જ્યાં જૂના વડાપ્રધાનો દેશને સાથે લઈને ચાલવામાં માનતા હતા, ત્યાં વર્તમાન શાસનમાં બધું જ ‘વ્યક્તિ કેન્દ્રિત’ બની ગયું છે.
સૈન્ય ગરિમા અને વડાપ્રધાનના યુનિફોર્મના ઉપયોગ પર વિવાદ
ચર્ચાનો સૌથી મહત્વનો મુદ્દો વડાપ્રધાન મોદીના વિવિધ સૈન્ય ગણવેશ (યુનિફોર્મ) ધારણ કરવાના શોખ વિશે હતો. એક ભૂતપૂર્વ અધિકારી તરીકે અનુમા આચાર્યએ ભારપૂર્વક કહ્યું કે, સેનામાં યુનિફોર્મનું ખૂબ મોટું મહત્વ હોય છે અને તેના ખભા પર રહેલા રેન્ક કે સ્ટ્રાઈપ્સ તે ગરિમાનું પ્રતીક છે. જ્યારે વડાપ્રધાન કોઈ ઓથોરાઈઝ્ડ ઓપરેશન કે વિઝિટ દરમિયાન ઓવરઓલ પહેરે છે, તે તકનીકી રીતે અલગ છે, પરંતુ વારંવાર કોમ્બેટ ડ્રેસ કે સૈન્ય ગણવેશ પહેરીને ફોટોશૂટ કરાવવું તે ‘ફેન્સી ડ્રેસ’ જેવું લાગે છે. તેમણે જણાવ્યું કે, દેશના સર્વોચ્ચ સેનાપતિ તો મહામહિમ રાષ્ટ્રપતિ હોય છે, છતાં વડાપ્રધાન દ્વારા જે રીતે સૈનિકો સાથેના ફોટા અને ડ્રેસનો પ્રચાર માટે ઉપયોગ થાય છે, તે સૈન્યની પરંપરાઓ અને ગરિમાને અનુકૂળ નથી. તેમના મતે, આ માત્ર પ્રચારનો એક ભાગ છે, જેનાથી વાસ્તવિક સૈનિકોને કોઈ બહુ મોટો ફાયદો થતો નથી, ઉલટું વહીવટી તંત્ર પર વધારાનો બોજ પડે છે.
વૈભવી જીવનશૈલી અને વિરોધાભાસી નીતિઓ
અનુમા આચાર્યએ વડાપ્રધાનની અંગત પસંદગી અને તેમના દ્વારા દેશને આપવામાં આવતા સંદેશાઓ વચ્ચેના વિરોધાભાસને પણ ઉજાગર કર્યો હતો. તેમણે સવાલ કર્યો કે, જે નેતા દેશવાસીઓને સતત ‘સ્વદેશી’ અપનાવવાની અને વિદેશી વસ્તુઓનો ત્યાગ કરવાની સલાહ આપે છે, તે પોતે વિદેશી બ્રાન્ડ્સના મોંઘા ચશ્મા, પેન, ઘડિયાળ અને સૂટ કેવી રીતે પહેરી શકે? તેમના મતે, આ એક ગંભીર નૈતિક વિરોધાભાસ છે. જ્યારે વડાપ્રધાન ૩ લાખની ઘડિયાળ પહેરે અથવા કરોડોના ખર્ચે વિદેશી જહાજોમાં ઉડાન ભરે, ત્યારે સામાન્ય નાગરિક તરીકે પ્રશ્ન થવો સ્વાભાવિક છે. વડાપ્રધાનની ભાષા શૈલી પર પણ તેમણે આકરા પ્રહાર કર્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે, વડાપ્રધાનની ભાષામાં જે શુચિતા અને ગરિમા હોવી જોઈએ, તેનો અભાવ છે. ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન કોંગ્રેસ કે વિપક્ષ વિશે જે પ્રકારના અપમાનજનક શબ્દોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, તે લોકશાહીના કૂટનીતિક સ્તરે અત્યંત નીચલા સ્તરનું પ્રતીક છે.
નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા અને વિદેશ નીતિમાં કાયરતાનો આક્ષેપ
ચીન સાથેના તણાવ અને વિદેશ નીતિના મામલે અનુમા આચાર્યએ વડાપ્રધાનની ‘સાહસિકતા’ પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે દાવો કર્યો કે, ચીન સાથેના સીમા વિવાદ દરમિયાન જ્યારે ભારતીય સેનાએ કૈલાશ રેન્જ પર કબજો મેળવીને મજબૂત સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરી હતી, ત્યારે વડાપ્રધાનની સૂચનાથી સેનાને ત્યાંથી પાછી હટાવી દેવામાં આવી હતી, જે એક મોટી વ્યૂહાત્મક ભૂલ હતી. તેમણે આને ‘કાયરતા’ ગણાવી અને કહ્યું કે, સાર્વભૌમત્વની રક્ષા માટે વડાપ્રધાનને વધુ મક્કમ હોવું જરૂરી છે. સાથે જ, તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જે પુરસ્કારોની ચર્ચા થાય છે, તે ભારતની વધતી શક્તિ કરતા ભારતની માર્કેટની ક્ષમતાને કારણે વિદેશી નેતાઓ દ્વારા આપવામાં આવતી રાજદ્વારી લાલચ છે. તેમના મતે, મોદી સરકારની વિદેશ નીતિ માત્ર લોબીંગ અને ઇમેજ બિલ્ડીંગ સુધી સીમિત રહી ગઈ છે.
સરકારમાં ભયનું વાતાવરણ અને ‘યસ મેન’ સંસ્કૃતિ
ચર્ચા દરમિયાન તેમણે ભાજપની આંતરિક સ્થિતિ અને પક્ષના નેતાઓના હાલ વિશે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે મધ્યપ્રદેશના ભૂતપૂર્વ ગૃહમંત્રી નરોત્તમ મિશ્રાનું ઉદાહરણ આપતા કહ્યું કે, એક સમયે ખૂબ જ શક્તિશાળી જણાતા નેતાઓ પણ જ્યારે પક્ષમાં બાજુ પર કરી દેવામાં આવે છે, ત્યારે તે ચૂપચાપ બેસી જાય છે. આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા એજન્સીઓનો ડર બતાવીને બધાને ચૂપ કરી દેવામાં આવે છે. તેમણે ભાજપના નેતૃત્વને ‘ભસ્માસુર’ જેવી ઉપમા આપતા કહ્યું કે, જે જનતાએ આ નેતૃત્વને બનાવ્યું છે, હવે આ જ નેતૃત્વ લોકશાહીના મૂલ્યોને નષ્ટ કરી રહ્યું છે. કોઈપણ મંત્રી કે અધિકારી વડાપ્રધાનની સામે બોલવાની હિંમત નથી કરતા, પરિણામે દેશનું વહીવટી તંત્ર એક પ્રકારના તાનાશાહી માનસિકતા હેઠળ કામ કરી રહ્યું છે.
શું મોદીજીની ‘ઉડાન’ વાસ્તવિકતાથી દૂર છે?
અનુમા આચાર્યએ વ્યંગાત્મક રીતે કહ્યું કે, વડાપ્રધાન મોદી સતત હવામાં (વિદેશ પ્રવાસોમાં) રહે છે. જ્યારે તેઓ દેશમાં હોય છે ત્યારે તેમના ચહેરા પર તણાવ અને નિરાશા (કુંઠા) સ્પષ્ટ દેખાય છે કારણ કે તેઓ વાસ્તવિક સવાલો અને સજાગ નાગરિકોનો સામનો કરવા માંગતા નથી. વિદેશ પ્રવાસ દરમિયાન તેઓ એવા પેરેલલ વર્લ્ડમાં જીવે છે જ્યાં તેમને માત્ર નારાઓ અને સ્તુતિ સંભળાય છે, ત્યાં કોઈ સવાલ પૂછતું નથી. જોકે, તેમણે ચેતવણી આપી કે કોઈપણ નેતાની જ્યારે સત્તાની ઉડાન અંતિમ તબક્કે પહોંચે છે અને જમીન પર વાસ્તવિકતાનો સામનો થાય છે, ત્યારે તેનું પરિણામ દેશ અને પક્ષ બંને માટે ખૂબ નુકસાનકારક સાબિત થાય છે. તેમણે કહ્યું કે, વડાપ્રધાનની આ કુંઠિત માનસિકતા અને એકતરફી શાસન પદ્ધતિ દેશના લાંબા ગાળાના હિતમાં નથી.
લોકશાહી માટે જાગૃતિ અને નાગરિક અધિકારોનું મહત્વ
અંતમાં, તેમણે દેશના યુવાનો અને જાગૃત નાગરિકોને અપીલ કરી કે તેઓ પ્રશ્નો પૂછવાનું બંધ ન કરે. લોકશાહી ત્યારે જ જીવંત રહે છે જ્યારે તેમાં સવાલ હોય. તેમણે કહ્યું કે, ભલે સોશિયલ મીડિયા પર કે મીડિયા ચેનલોમાં એક તરફી પ્રચાર થતો હોય, પરંતુ અંતે તો સત્ય જ વિજયી બને છે. વડાપ્રધાનની વધતી એકલતા અને તેમનો ડર એ બાબતનો સંકેત છે કે દેશની જનતા હવે તેમના ‘ચાલ, ચરિત્ર અને ચહેરા’ને સમજવા લાગી છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે, દેશના લોકો હવે આ વિરોધાભાસી અને દંભી રાજનીતિનો અંત લાવશે અને ફરીથી એક એવા નેતૃત્વની જરૂર પડશે જે વાસ્તવમાં દેશ અને દેશના ગરીબ નાગરિકોના કલ્યાણ માટે પ્રતિબદ્ધ હોય, નહીં કે માત્ર પોતાની ઈમેજ માટે.
આ પણ વાંચો:
