US 100% Tariffs on India: એક મહિના પહેલા જ્યારે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે વડાપ્રધાન મોદીના હાથ પર થપથપાવ્યું, ત્યારે ભારતનું એક ચોક્કસ મીડિયા ગ્રુપ, જેને સામાન્ય ભાષામાં ‘ગોદી મીડિયા’ કહેવામાં આવે છે, તે ઉત્સાહમાં આવી ગયું હતું. આ દ્રશ્યને જી-૭ સમિટની સૌથી મોટી અને મહત્વની તસવીર ગણાવવામાં આવી. મિત્રતા અને ‘જોડી’ના ગુણગાન ગાવામાં આવ્યા. પરંતુ શું આ ચમકતી તસવીરો પાછળ ખરેખર ગાઢ મિત્રતા છે? વાસ્તવિકતા એ છે કે જ્યારે પણ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને જરૂર પડે છે, ત્યારે તેઓ વડાપ્રધાન મોદીને મિત્ર તરીકે દર્શાવીને હેડલાઈન્સમાં સ્થાન મેળવે છે, અને જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે ભારતને નીચું દેખાડવામાં પણ પાછા પડતા નથી. આ ખાનગી સંબંધોના વીડિયોને રીલની જેમ જોવામાં આપણે એટલા વ્યસ્ત થઈ ગયા છીએ કે આપણે એ ભૂલી જઈએ છીએ કે તે માત્ર એક રાજકીય એક્ટિંગ હોઈ શકે છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં બંને દેશો વચ્ચે જે કંઈ પણ બન્યું છે, તેમાં મિત્રતા કે સમાનતા જેવું કશું જ નજર આવતું નથી.
ટેરિફનું બિલ અને ભારતીય કૂટનીતિની નિષ્ક્રિયતા
જો ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે ખરેખર એટલી ગાઢ મિત્રતા છે, તો પછી અમેરિકાની કોંગ્રેસમાં ભારત સહિત પાંચ દેશો પર ૧૦૦ ટકા ટેરિફ લગાવવાનું બિલ કેમ રજૂ કરવામાં આવ્યું? આ બિલમાં અઝરબૈજાન, હંગરી, સ્લોવાકિયા, ચીન અને ભારતનો સમાવેશ થાય છે. સૌથી આશ્ચર્યની વાત એ છે કે યુરોપના ૧૫ દેશોને આ બિલમાંથી બહાર રાખવામાં આવ્યા, કારણ કે તેમણે રશિયાથી તેલની ખરીદીમાં ઘટાડો કર્યો હતો. ભારતે પણ તો રશિયાથી તેલની ખરીદી ઓછી કરી છે, છતાં ભારતનું નામ ટેરિફની સૂચિમાં કેમ છે? ચીને તો આ બિલનો વિરોધ પણ કરી દીધો છે, પરંતુ ભારત સરકાર તરફથી કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આપવાને બદલે માત્ર સૂત્રોના હવાલે વાત કરવામાં આવી રહી છે. વડાપ્રધાન મોદી કેમ આ મુદ્દે ખુલીને બોલી નથી શકતા કે ભારતે રશિયાથી તેલ ખરીદીને કોઈ નૈતિક અપરાધ કર્યો નથી? શું આ ચૂપ્પી કોઈ આંતરિક દબાણનું પરિણામ છે?
અમેરિકાની બદલાતી નીતિ અને ભારતની લાચારી
અમેરિકાની સંસદમાં રિપબ્લિકન અને ડેમોક્રેટ બંને પક્ષોએ મળીને આ બિલ રજૂ કર્યું છે, જેનો અર્થ છે કે અમેરિકાની સરકાર અને તંત્ર ભારત પ્રત્યે ખૂબ જ કડક વલણ અપનાવી રહ્યું છે. એક તરફ ટ્રમ્પ મોદીને ‘સુંદર’ અને ‘દેવદૂત’ ગણાવે છે, તો બીજી તરફ તેમના જ દેશની સંસદમાં ભારત પર ૧૦૦ ટકા ટેરિફ લગાવવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. જ્યારે ભારતની જનતાને પેટ્રોલના વધતા ભાવ અને આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે, ત્યારે સરકારની આ ચૂપ્પી ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. અમેરિકાએ ભૂતકાળમાં પણ ભારત પર ૨૫ ટકા ટેરિફ લગાવ્યા હતા, જેને દૂર કરવા માટે ભારતે અમેરિકાથી કારોબાર વધારવાનો વાયદો કરવો પડ્યો હતો. આજે સ્થિતિ એવી છે કે ટ્રમ્પની વાતચીત અને કાગળ પરના આદેશો વચ્ચે મોટું અંતર છે. ભારત પોતાની શરતો પર વાત કરવાને બદલે સતત દબાણ હેઠળ દેખાઈ રહ્યું છે.
પ્રેસ કોન્ફરન્સનું સત્ય અને વડાપ્રધાનની મર્યાદા
૧૭ જૂનના રોજ ફ્રાન્સમાં ટ્રમ્પ અને મોદી વચ્ચે થયેલી પ્રેસ કોન્ફરન્સ તેનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. ૧૮.૫ મિનિટની આ કોન્ફરન્સમાં ટ્રમ્પ જ બોલતા રહ્યા અને વડાપ્રધાન મોદી ચબરખી લઈને બેસી રહ્યા. શું આ એક લોકશાહી દેશના વડાપ્રધાન માટે શોભા આપે તેવી વાત છે કે તેઓ પત્રકારોના સવાલનો જવાબ પણ ન આપી શકે? ટ્રમ્પ એ વાત સારી રીતે સમજી ગયા છે કે ભારતના ચોક્કસ મીડિયાને માત્ર મોદીના વખાણ જ જોઈએ છે, પછી ભલે ભારતને બદલે અપમાનિત થવું પડે. આ સ્થિતિમાં ભારતનું ગૌરવ ક્યાં છે? જ્યારે વડાપ્રધાન વિદેશ જાય છે ત્યારે ત્યાંની મીડિયા સવાલ ઉઠાવે છે કે તેઓ પ્રેસ કોન્ફરન્સ કેમ નથી કરતા, ત્યારે આપણા રાજદૂતો પાસે તેનો કોઈ તાર્કિક જવાબ નથી હોતો. તેઓ તો ઉલટાનું ગામડાના લોકોને જવાબદાર ઠેરવે છે કે તેઓ ‘ડાયરેક્ટ કોન્ટેક્ટ’ ઈચ્છે છે. શું ગામના લોકોએ કહ્યું છે કે વિદેશમાં જઈને પ્રેસ કોન્ફરન્સ ન કરજો?
વિદેશ પ્રવાસોમાં ભારતની બદનામી અને મજાક
વડાપ્રધાન મોદીના વિદેશ પ્રવાસો દરમિયાન સ્ટેડિયમો ભરીને જે ભવ્ય સ્વાગત કરવામાં આવે છે, તે ભારતની અંદર ભલે એક સફળતા તરીકે દર્શાવવામાં આવતું હોય, પરંતુ વિદેશી મીડિયા તેને અલગ જ દૃષ્ટિકોણથી જોઈ રહ્યું છે. ઓસ્ટ્રેલિયાના મીડિયાએ તો ખુલ્લેઆમ કહ્યું કે વડાપ્રધાનનું સ્વાગત એક રોકસ્ટારની જેમ કરવું અજીબ હતું અને ત્યાંના વડાપ્રધાન અલ્બનીઝનું મોદીની આગળ-પાછળ ફરવું ઓસ્ટ્રેલિયાની જનતાને ગમ્યું નથી. નોર્વે, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડના પત્રકારો હવે જાહેરમાં પૂછે છે કે વડાપ્રધાન સવાલોથી કેમ ભાગે છે? આ સવાલો ભારત માટે શરમજનક છે. જે નેતાઓ એક સમયે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતનું માન વધારવાની વાત કરતા હતા, તેમની જ આજે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર મજાક ઉડાવવામાં આવી રહી છે. શું આ ભારતનું વધતું નામ છે કે ઘટતી પ્રતિષ્ઠા?
આર્થિક દબાણ અને ઉદ્યોગપતિઓની ભૂમિકા
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેની ટ્રેડ ડીલ કેમ ફાઈનલ નથી થઈ રહી? જ્યારે રોઈટર્સે રિપોર્ટ આપી કે ભારત દબાણમાં નથી અને સારી ડીલ માટે રાહ જોઈ રહ્યું છે, ત્યારે વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે તેનું ઉગ્ર ખંડન કર્યું. શું સત્ય બોલવું એ કોઈ અપરાધ છે? આખરે એવી કઈ મજબૂરી છે કે જે ભારતને અમેરિકા સામે ઝુકવા મજબૂર કરે છે? રાહુલ ગાંધી જેવા નેતાઓ અવારનવાર ઈશારો કરે છે કે દેશના કેટલાક ઉદ્યોગપતિઓના કારણે ભારતની વિદેશ નીતિ પ્રભાવિત થઈ રહી છે. શું સરકાર આ બાબતે તપાસ કરાવશે? અમેરિકાના દબાણમાં આવીને ઈરાનથી તેલ લેવાનું બંધ કર્યું, હવે રશિયાથી પણ બંધ કરવું પડશે તો ભારતની ઉર્જા સુરક્ષાનું શું થશે? આ પ્રશ્નો માત્ર રાજકીય નથી, પરંતુ સામાન્ય જનતાના જીવન સાથે જોડાયેલા છે.
યુવાનોના ભવિષ્ય પર સંકટ
આ બધી રાજકીય રમતની સીધી અસર દેશના યુવાનો પર પડી રહી છે. વિઝા મેળવવામાં આવી રહેલી મુશ્કેલીઓ અને અમેરિકાની શ્રેષ્ઠ કોલેજોમાં એડમિશન મળ્યા પછી પણ ત્યાં જઈ ન શકતા વિદ્યાર્થીઓ માટે આ એક દુઃસ્વપ્ન જેવું છે. જે દેશ પોતાના યુનિવર્સિટીઓના માળખાને તોડી પાડે છે, તેના બાળકો હંમેશા બીજા દેશો તરફ ભાગવા માટે અભિશપ્ત રહે છે. શું ભારત આટલું સક્ષમ નથી કે તે પોતાના યુવાનોને અહીં જ સુરક્ષિત અને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ આપી શકે? અમેરિકા અને ભારતની આ અસંતુલિત દોસ્તી માત્ર નેતાઓ માટે તાળીઓ બજાવવાનો વિષય બની ગઈ છે, જ્યારે તેની કિંમત દેશના યુવાનો અને સામાન્ય જનતા ચૂકવી રહી છે.
વાસ્તવિકતાનો સ્વીકાર જરૂરી
અમેરિકા અને ભારત વચ્ચેની મિત્રતા માત્ર રીલ અને વીડિયો પૂરતી મર્યાદિત ન રહેવી જોઈએ. જો બંને દેશો વચ્ચે ખરેખર ગાઢ સંબંધો હોય, તો તેની અસર જમીન પર દેખાવી જોઈએ—પછી તે ટેરિફનો મુદ્દો હોય, વિઝાની સમસ્યા હોય કે પછી બરાબરીનો વ્યાપાર. ભારતને હવે તે ધોખામાંથી બહાર નીકળવાની જરૂર છે, જ્યાં માત્ર નેતાઓની પ્રશંસાને જ ‘સફળ વિદેશ નીતિ’ ગણવામાં આવે છે. દેશ માટે જરૂર છે કે તે સવાલો પૂછે, પારદર્શિતા રાખે અને પોતાની વિદેશ નીતિને કોઈની વ્યક્તિગત મિત્રતાને બદલે દેશના હિતમાં બનાવે. જો વડાપ્રધાન દેશને જવાબદાર ગણે, તો જ ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખરેખર મજબૂત અને સ્વતંત્ર બની શકશે. નહીં તો, આવી ચમકતી તસવીરો માત્ર ગત વર્ષની યાદો બનીને રહી જશે.
આ પણ વાંચો:
Indian Navy Warship Gap: શું ભારત દરિયાઈ સુરક્ષામાં પાછળ પડી રહ્યું છે? – thegujaratreport.com
