JNU News: જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટી (JNU)માં પૂર્વ વિદ્યાર્થી અને સંશોધક ઉમર ખાલિદની પુસ્તક ‘Fractured Communities’ પર યોજાનારી જાહેર ચર્ચા કાર્યક્રમને લઈને વિવાદ ઊભો થયો છે. યુનિવર્સિટીએ કાર્યક્રમ યોજાવાના માત્ર એક દિવસ પહેલાં જ SSS-1 ઓડિટોરિયમની બુકિંગ રદ કરી દીધી હતી. આ કાર્યક્રમ 10 ઓગસ્ટે બપોરે 3 વાગ્યાથી સાંજે 6 વાગ્યા સુધી યોજાવાનો હતો અને તેનું આયોજન જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટી વિદ્યાર્થી સંઘ (JNUSU) દ્વારા વિશ્વ આદિવાસી દિવસના અવસરે કરવામાં આવ્યું હતું. યુનિવર્સિટીના આ નિર્ણય બાદ વિદ્યાર્થી સંગઠનો, રાજકીય વર્તુળો અને શિક્ષણજગતમાં ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
કાર્યક્રમનો હેતુ શું હતો?
આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય હેતુ ઉમર ખાલિદ દ્વારા લખાયેલ પુસ્તક ‘Fractured Communities’ પર જાહેર ચર્ચા યોજવાનો હતો. આયોજકોના જણાવ્યા મુજબ વિશ્વ આદિવાસી દિવસના પ્રસંગે સમુદાયો, આદિવાસી પ્રશ્નો, સામાજિક ન્યાય અને વિવિધ સામાજિક મુદ્દાઓ પર વિચારવિમર્શ માટે આ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
કાર્યક્રમમાં અનેક જાણીતા શિક્ષણવિદો અને સામાજિક કાર્યકરોને વક્તા તરીકે આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમાં પ્રોફેસર પ્રભુ મહાપાત્રા, પ્રોફેસર ઉમા ચક્રવર્તી, શુદ્ધબ્રત સેનગુપ્તા, હર્ષ મંદર અને બાનો જ્યોત્સના લાહિરી જેવા નામો સામેલ હતા. કાર્યક્રમ ખુલ્લી જાહેર ચર્ચા તરીકે યોજાવાનો હતો.
JNUએ બુકિંગ કેમ રદ કર્યું?
JNU પ્રશાસને જણાવ્યું છે કે ઓડિટોરિયમ બુકિંગ રદ કરવાનો નિર્ણય સંપૂર્ણપણે પ્રશાસનિક પ્રક્રિયાના આધારે લેવામાં આવ્યો છે. યુનિવર્સિટીના જણાવ્યા મુજબ ઓડિટોરિયમ માટે જમા કરાયેલા વેન્યુ રિક્વેસ્ટ ફોર્મમાં કાર્યક્રમ અંગે સંપૂર્ણ માહિતી આપવામાં આવી નહોતી.
પ્રશાસનનું કહેવું છે કે યુનિવર્સિટી પરિસરમાં યોજાતા દરેક કાર્યક્રમ અંગે તેની પ્રકૃતિ, હેતુ, વક્તાઓ અને આયોજન સંબંધિત જરૂરી વિગતો ઉપલબ્ધ હોવી જરૂરી છે. અરજીમાં જરૂરી માહિતી અધૂરી હોવાથી બુકિંગ રદ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો.
મહત્વની વાત એ છે કે યુનિવર્સિટીએ પોતાના સત્તાવાર નિવેદનમાં ક્યાંય પણ પુસ્તકના વિષયવસ્તુ, તેના લેખક ઉમર ખાલિદ અથવા કાર્યક્રમમાં હાજર રહેવાના વક્તાઓના નામને બુકિંગ રદ કરવાના કારણ તરીકે દર્શાવ્યા નથી.
સત્તાવાર પત્રમાં શું જણાવાયું?
બુકિંગ રદ કરવાનો સત્તાવાર પત્ર JNUના જૉઇન્ટ રજિસ્ટ્રાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો અને તેને સ્કૂલ ઑફ સોશિયલ સાયન્સિસ (SSS)ના ડીન દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
યુનિવર્સિટીના જણાવ્યા મુજબ SSS-1 ઓડિટોરિયમ શરૂઆતમાં સેન્ટર ફોર ઇન્ટરનેશનલ લીગલ સ્ટડીઝ (CISLS)ના ડૉ. અવિનાશ કુમારના નામે બુક કરવામાં આવ્યું હતું. બાદમાં પ્રશાસનને જાણ થઈ કે કાર્યક્રમ અંગે સંપૂર્ણ વિગતો અરજીમાં દર્શાવવામાં આવી નથી. આ કારણસર બુકિંગ રદ કરવામાં આવી.
X પર પણ JNUએ આપ્યો ખુલાસો
યુનિવર્સિટીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર પણ આ મુદ્દે પોતાનો અભિગમ સ્પષ્ટ કર્યો હતો. નિવેદનમાં JNUએ પોતાને લોકતંત્રિક અને વિકેન્દ્રિત સંસ્થા ગણાવી હતી.
JNU is a democratic and decentralised institution. The permission was given by Dean, SSS who has taken action as well in cancelling the event.
The booking of the auditorium SSS-1 stands cancelled because of non-disclosure of the full facts about the program which is going to… pic.twitter.com/SsEsMO3muT
— Jawaharlal Nehru University (JNU) (@JNU_official_50) August 9, 2026
યુનિવર્સિટીએ જણાવ્યું કે કાર્યક્રમ માટેની શરૂઆતની મંજૂરી સ્કૂલ ઑફ સોશિયલ સાયન્સિસના ડીન દ્વારા આપવામાં આવી હતી. જોકે ત્યારબાદ જરૂરી માહિતી અધૂરી હોવાનું ધ્યાનમાં આવતા એ જ પ્રશાસનિક પ્રક્રિયા હેઠળ બુકિંગ રદ કરવામાં આવી.
નિવેદનમાં ફરીથી ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે 10 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ બપોરે 3 વાગ્યાથી સાંજે 6 વાગ્યા સુધી યોજાનારા કાર્યક્રમ અંગે તમામ તથ્યો અને વિગતો ઉપલબ્ધ ન હોવાથી SSS-1 ઓડિટોરિયમની મંજૂરી પાછી ખેંચવામાં આવી હતી.
ABVPએ ઉઠાવ્યો વિરોધ
બુકિંગ રદ થાય તે પહેલાં અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદ (ABVP)એ આ કાર્યક્રમ સામે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. સંગઠને પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે ઉમર ખાલિદ જેવા વિવાદાસ્પદ વ્યક્તિની પુસ્તક પર ચર્ચા માટે યુનિવર્સિટીએ ઓડિટોરિયમની મંજૂરી કેવી રીતે આપી.
ABVPએ સોશિયલ મીડિયા પર પણ આ મુદ્દે અભિયાન ચલાવ્યું હતું અને કાર્યક્રમનો વિરોધ કર્યો હતો. જોકે યુનિવર્સિટીએ પોતાના નિર્ણયમાં ABVPના વિરોધનો કોઈ ઉલ્લેખ કર્યો નથી અને માત્ર પ્રશાસનિક કારણોનો જ ઉલ્લેખ કર્યો છે.
ઉમર ખાલિદ કોણ છે?
ઉમર ખાલિદ JNUના પૂર્વ વિદ્યાર્થી અને ડાબેરી વિચારો સાથે સંકળાયેલા કાર્યકર તરીકે ઓળખાય છે. વર્ષ 2016માં JNU કેમ્પસમાં અફઝલ ગુરુને આપવામાં આવેલી ફાંસીના વિરોધમાં યોજાયેલા એક કાર્યક્રમ બાદ તેઓ રાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચામાં આવ્યા હતા.
તે સમયે કેટલાક નારા લગાવવામાં આવ્યા હોવાના આરોપોને આધારે ઉમર ખાલિદ સહિત કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ સામે રાજદ્રોહ અને ષડયંત્ર સહિતના કેસ નોંધાયા હતા. ત્યારબાદ કેટલાક ફોરેન્સિક અહેવાલોમાં વાયરલ થયેલા કેટલાક વિડિયોમાં ચેડાં થયાના દાવાઓ પણ સામે આવ્યા હતા.
આ સમગ્ર મામલામાં હજુ સુધી અંતિમ ન્યાયિક નિર્ણય આવ્યો નથી અને અદાલતે ઉમર ખાલિદને કોઈપણ કેસમાં દોષિત જાહેર કર્યા નથી.
2020ના દિલ્હી રમખાણોનો કેસ પણ ચર્ચામાં
ઉમર ખાલિદનું નામ વર્ષ 2020ના દિલ્હી રમખાણો સંબંધિત કેસમાં પણ સામે આવ્યું હતું. દિલ્હી પોલીસનો આરોપ છે કે CAA અને NRC વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન તેમણે કથિત રીતે ‘ચક્કા જામ’ સહિતની વ્યૂહરચનામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.
પોલીસે તેમની સામે હિંસા ભડકાવવાનો પ્રયાસ, ષડયંત્ર, હત્યા, રમખાણો અને અન્ય ગંભીર કલમો હેઠળ ચાર્જશીટ દાખલ કરી હતી. તપાસ દરમિયાન પોલીસ દ્વારા ભાષણો, વોટ્સએપ ગ્રુપ, બેઠકો અને સાક્ષીઓના નિવેદનોનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
બીજી તરફ ઉમર ખાલિદ અને તેમના સમર્થકો તમામ આરોપોને નકારી રહ્યા છે. નોંધનીય છે કે કેસ નોંધાયા બાદ લાંબો સમય વીતી ગયો હોવા છતાં હજુ સુધી મુખ્ય ટ્રાયલ શરૂ થઈ શક્યો નથી. હાલમાં ઉમર ખાલિદ તિહાર જેલમાં છે અને તેમની જામીન અરજીઓ અનેક વખત ફગાવવામાં આવી છે. જોકે અત્યાર સુધી કોઈ અદાલતે તેમને દોષિત જાહેર કર્યા નથી અને કેસ હજુ પણ ન્યાયિક પ્રક્રિયા હેઠળ છે.
હવે આગળ શું થશે?
કાર્યક્રમના માત્ર એક દિવસ પહેલાં ઓડિટોરિયમની મંજૂરી રદ થતાં આયોજકો સામે નવી પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે. હાલ ઉપલબ્ધ માહિતી મુજબ કાર્યક્રમને અન્ય સ્થળે ખસેડવામાં આવશે કે મુલતવી રાખવામાં આવશે તે અંગે કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી.
યુનિવર્સિટીએ પણ હજુ સુધી કોઈ વૈકલ્પિક સ્થળ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે કે નહીં તે અંગે સ્પષ્ટતા કરી નથી. બીજી તરફ સમગ્ર ઘટનાએ યુનિવર્સિટી પરિસરમાં કાર્યક્રમોની મંજૂરી, પ્રશાસનિક પ્રક્રિયા, અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને કેમ્પસમાં જાહેર ચર્ચાઓને લઈને ફરી એકવાર વ્યાપક ચર્ચા શરૂ કરી છે. આગામી દિવસોમાં આયોજકો અને યુનિવર્સિટી પ્રશાસન તરફથી આવનારા નિર્ણયો પર સૌની નજર રહેશે.
