US debt 40 trillion: અમેરિકાની અર્થવ્યવસ્થાએ એક મહત્વપૂર્ણ પરંતુ ચિંતાજનક આર્થિક માઇલસ્ટોન પાર કર્યો છે. ફેડરલ સરકારનું કુલ રાષ્ટ્રીય દેવું પહેલીવાર 40 ટ્રિલિયન ડૉલરને વટાવી ગયું છે. આ માત્ર એક મોટો આંકડો નથી, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં દેવું જે ઝડપે વધી રહ્યું છે તે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે પણ ચિંતાનો વિષય બની રહ્યું છે. વિશ્વની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા પર વધતું દેવું માત્ર અમેરિકાની આંતરિક નીતિઓને જ નહીં, પરંતુ ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વના બજારો, રોકાણ અને વ્યાજદરોને પણ અસર કરી શકે છે.
40 ટ્રિલિયન ડૉલરનું દેવું કેમ મહત્વનું છે?
અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય દેવાના આંકડા દર્શાવે છે કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઉધાર લેવાની ગતિ અસાધારણ રીતે વધી છે. પ્રથમ 1 ટ્રિલિયન ડૉલરનું દેવું થવામાં અમેરિકાને લગભગ 200 વર્ષ લાગ્યા હતા, જ્યારે તાજેતરનું 39 ટ્રિલિયનથી 40 ટ્રિલિયન ડૉલર સુધીનું વધારું માત્ર 4થી 5 મહિનામાં થયું છે.
જાન્યુઆરી 2017માં અમેરિકાનું દેવું આશરે 20 ટ્રિલિયન ડૉલર હતું. એક દાયકાથી પણ ઓછા સમયમાં તે બમણું થઈને 40 ટ્રિલિયન ડૉલર સુધી પહોંચી ગયું છે. ઓક્ટોબર 2025માં દેવું 38 ટ્રિલિયન, માર્ચ 2026માં 39 ટ્રિલિયન અને થોડા જ મહિનાઓમાં 40 ટ્રિલિયન ડૉલર થઈ ગયું.
રાષ્ટ્રીય દેવું એટલે શું?
અમેરિકી સરકાર દર વર્ષે અનેક ક્ષેત્રોમાં વિશાળ ખર્ચ કરે છે. તેમાં સોશિયલ સિક્યોરિટી, મેડિકેર, મેડિકેડ, રક્ષણ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ફેડરલ કર્મચારીઓના વેતન, વેટરન લાભો અને વ્યાજની ચુકવણી જેવા ખર્ચ સામેલ છે.
સમસ્યા ત્યારે ઊભી થાય છે જ્યારે સરકારની આવક તેના કુલ ખર્ચ કરતાં ઓછી હોય છે. આ બંને વચ્ચેનું અંતર ફિસ્કલ ડેફિસિટ કહેવાય છે. જો સરકારની આવક 5 ટ્રિલિયન ડૉલર હોય અને ખર્ચ 7 ટ્રિલિયન ડૉલર હોય, તો 2 ટ્રિલિયન ડૉલરની ખાધ ઊભી થાય છે. આ ખાધ પૂરી કરવા સરકાર ઉધાર લે છે અને આ ઉધાર સમય જતાં કુલ રાષ્ટ્રીય દેવામાં ઉમેરાતો જાય છે.
2026 માટે અંદાજ મુજબ અમેરિકી સરકારનો કુલ ખર્ચ 7.4 ટ્રિલિયન ડૉલર રહેશે, જ્યારે આવક 5.6 ટ્રિલિયન ડૉલર રહેવાની ધારણા છે. એટલે કે ફિસ્કલ ડેફિસિટ આશરે 1.9 ટ્રિલિયન ડૉલર રહેશે. અંદાજ મુજબ 2036 સુધીમાં આ વાર્ષિક ખાધ વધીને 3.1 ટ્રિલિયન ડૉલર થઈ શકે છે.
ડેટ-ટુ-GDP રેશિયો કેમ મહત્વનો છે?
માત્ર દેવાનો આંકડો કોઈ દેશની આર્થિક સ્થિતિ સમજવા માટે પૂરતો નથી. દેવાની સરખામણી દેશની GDP સાથે કરવી પડે છે. આ માટે ડેટ-ટુ-GDP રેશિયોનો ઉપયોગ થાય છે.
હાલમાં અમેરિકાનું દેવું 40 ટ્રિલિયન ડૉલર છે, જ્યારે તેની GDP અંદાજે 32થી 33 ટ્રિલિયન ડૉલર છે. એટલે કે અમેરિકાનો ડેટ-ટુ-GDP રેશિયો આશરે 125 ટકા સુધી પહોંચી ગયો છે. જ્યારે કોઈ દેશનું દેવું તેની GDP કરતાં વધારે થઈ જાય છે, ત્યારે લાંબા ગાળે દેવું સંભાળવાની ક્ષમતા અંગે ચિંતા વધી શકે છે.
દેવું વધવાના મુખ્ય કારણો
અમેરિકાના વધતા દેવા પાછળ અનેક કારણો છે. તેમાં સોશિયલ સિક્યોરિટી અને મેડિકેરનો ખર્ચ મહત્વપૂર્ણ છે. અમેરિકામાં વૃદ્ધ વસ્તીનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે, જેના કારણે આરોગ્ય અને સામાજિક સુરક્ષા યોજનાઓ પર સરકારનો ખર્ચ વધી રહ્યો છે. બીજી તરફ કામકાજ કરતી વસ્તીનું પ્રમાણ તુલનાત્મક રીતે ઘટી રહ્યું છે.
બીજું મોટું કારણ અમેરિકાનો રક્ષણ ખર્ચ છે. અમેરિકા વિશ્વનું સૌથી મોટું સૈન્ય બજેટ ધરાવે છે. એરક્રાફ્ટ કેરિયર્સ, ન્યુક્લિયર ક્ષમતા, સૈન્ય મથકો અને વિવિધ વૈશ્વિક સૈન્ય કામગીરી પર મોટા પ્રમાણમાં નાણાં ખર્ચવામાં આવે છે.
ત્રીજું કારણ કોવિડ-19 મહામારી છે. મહામારી દરમિયાન અમેરિકી સરકારે લોકોને અને વ્યવસાયોને આર્થિક રાહત આપવા માટે વિશાળ પેકેજ જાહેર કર્યા હતા. તેના કારણે સરકારી બોરોઇંગમાં મોટો વધારો થયો અને તેની અસર આજે પણ રાષ્ટ્રીય દેવામાં જોવા મળે છે.
વ્યાજની ચુકવણી બની મોટો પડકાર
40 ટ્રિલિયન ડૉલરના દેવાની સૌથી ગંભીર અસર તેની વ્યાજ ચુકવણીમાં જોવા મળી રહી છે. 2026માં અમેરિકાને માત્ર દેવા પરનું વ્યાજ ચૂકવવા માટે આશરે 1 ટ્રિલિયન ડૉલર ખર્ચવા પડે તેવી સ્થિતિ છે.
હાલમાં વ્યાજની ચુકવણી અમેરિકાની GDPના આશરે 3.3 ટકા જેટલી છે. અંદાજ મુજબ આગામી દાયકામાં આ વધીને 4.6 ટકા સુધી પહોંચી શકે છે. એટલે કે સરકારના બજેટનો મોટો હિસ્સો નવા વિકાસકાર્યો અથવા કલ્યાણકારી યોજનાઓને બદલે જૂના દેવાના વ્યાજમાં ખર્ચાઈ શકે છે.
અમેરિકાની અર્થવ્યવસ્થા હજુ કેમ ટકી રહી છે?
અમેરિકાનો સૌથી મોટો ફાયદો તેની કરન્સી ડૉલર છે. વિશ્વની મોટાભાગની રિઝર્વ કરન્સી અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર ડૉલરમાં થાય છે. તેથી અમેરિકા પોતાની જ કરન્સીમાં મોટા પ્રમાણમાં ઉધાર લઈ શકે છે.
પરંતુ ડૉલરની આ સ્થિતિનો અર્થ એવો નથી કે અમેરિકાને અમર્યાદિત રીતે દેવું વધારવાની છૂટ મળી ગઈ છે. જો રોકાણકારોનો અમેરિકી સરકાર પરનો વિશ્વાસ ઘટે, તો ડૉલર પર દબાણ આવી શકે છે, ફુગાવો વધી શકે છે અને સરકાર માટે ઉધાર લેવાનું વધુ મોંઘું બની શકે છે. ડેટ સીલિંગને લઈને અમેરિકી કોંગ્રેસમાં વારંવાર થતા રાજકીય વિવાદો પણ અનિશ્ચિતતા વધારી શકે છે.
ભારત પર શું અસર પડી શકે?
અમેરિકાનું વધતું દેવું ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વના નાણાકીય બજારોને અસર કરી શકે છે. જો અમેરિકી સરકાર વધુ બોરોઇંગ કરશે, તો ટ્રેઝરી બોન્ડનો પુરવઠો વધી શકે છે અને અમેરિકામાં બોન્ડ યીલ્ડ તથા વ્યાજદરો પર ઉપરનું દબાણ આવી શકે છે.
અમેરિકામાં વ્યાજદરો ઊંચા થાય ત્યારે વૈશ્વિક રોકાણકારો ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશોમાંથી મૂડી પાછી ખેંચીને અમેરિકામાં રોકાણ કરવાનું પસંદ કરી શકે છે. તેના કારણે ભારતીય શેરબજારમાં વેચવાલી વધી શકે છે, વિદેશી મૂડી પ્રવાહ ઘટી શકે છે અને ભારતીય રૂપિયા પર પણ દબાણ આવી શકે છે.
આગળ શું થશે?
અમેરિકા પર 40 ટ્રિલિયન ડૉલરનું દેવું પહોંચવું પોતે જ તાત્કાલિક આર્થિક સંકટનો પુરાવો નથી. પરંતુ દેવું જે ઝડપે વધી રહ્યું છે, સતત ઊંચી ફિસ્કલ ખાધ અને વધતી વ્યાજ ચુકવણી લાંબા ગાળાના જોખમ તરફ ચોક્કસ સંકેત આપે છે.
આગામી વર્ષોમાં અમેરિકી સરકાર પોતાના ખર્ચ, આવક, દેવા અને વ્યાજના બોજ વચ્ચે કેવી રીતે સંતુલન સ્થાપિત કરે છે તે ખૂબ મહત્વનું રહેશે. કારણ કે અમેરિકાની અર્થવ્યવસ્થામાં થતી મોટી હલચલનો પ્રભાવ માત્ર અમેરિકાની અંદર નહીં, પરંતુ ભારત સહિત સમગ્ર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડી શકે છે.
