Rahul Gandhi Pune: કૉંગ્રેસ નેતા અને લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ 22 ઓગસ્ટે પુણેમાં આયોજિત કૉંગ્રેસના યુવા સંવાદ કાર્યક્રમ ‘છાત્રોની ગૂંજ’માં મહિલાઓની સ્વતંત્ર ઓળખ અને અધિકારોનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો. મનુસ્મૃતિનો ઉલ્લેખ કરતાં તેમણે કહ્યું કે મહિલાઓ પોતાના પિતા, પતિ અથવા પુત્રની સંપત્તિ કે ઓળખ નથી, પરંતુ તેમની પોતાની અલગ ઓળખ છે. તેમણે મનુસ્મૃતિમાં મહિલાઓને જીવનના અલગ-અલગ તબક્કામાં પુરુષ સંબંધીઓના અધિન રાખવાની વિચારધારાને “શરમજનક” ગણાવી.

મનુસ્મૃતિમાં મહિલાઓની સ્થિતિ અંગે રાહુલ ગાંધીની ટિપ્પણી

રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે મનુસ્મૃતિમાં એવી વ્યવસ્થાનો ઉલ્લેખ છે જેમાં બાળપણમાં મહિલા પિતાના અધિન, યુવાનીમાં પતિના અધિન અને પતિના મૃત્યુ બાદ પુત્રોના અધિન રહે છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ આ વિચાર મહિલાને સ્વતંત્ર વ્યક્તિ તરીકે નહીં પરંતુ પુરુષ સંબંધો સાથે જોડાયેલી વ્યક્તિ તરીકે જોવાનો પ્રયાસ કરે છે. તેમણે મહિલાઓને સંબોધતા કહ્યું કે પિતા, ભાઈ, પતિ કે પુત્ર સાથે તેમના સંબંધો હોઈ શકે છે, પરંતુ આ સંબંધો તેમની સંપૂર્ણ ઓળખ નક્કી કરી શકે નહીં. તેમના શબ્દોમાં, મહિલાઓ કોઈની નથી, તેઓ પોતાની છે.

વંદે માતરમ વિવાદ સાથે મનુસ્મૃતિનો મુદ્દો જોડાયો

રાહુલ ગાંધીનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે કૉંગ્રેસ અને BJP વચ્ચે વંદે માતરમના સંપૂર્ણ સંસ્કરણને લઈને રાજકીય ચર્ચા ચાલી રહી છે. કૉંગ્રેસે વંદે માતરમના માત્ર બે અંતરા ગાવાની જાહેરાત કરી છે, જેને BJP દ્વારા રાષ્ટ્રવાદ સાથે જોડીને નિશાન બનાવવામાં આવ્યું છે. આ દરમિયાન રાહુલ ગાંધી દ્વારા મનુસ્મૃતિનો મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવતા બંને મુદ્દાઓને રાજકીય રીતે જોડીને જોવામાં આવી રહ્યા છે. 21 ઓગસ્ટે BJPએ રાહુલ ગાંધીના પોલીસ સ્ટેશનની બહારના ધરણાને પણ વંદે માતરમ વિવાદ પરથી ધ્યાન હટાવવાનો પ્રયાસ ગણાવ્યો હતો. જોકે, આ ધરણું પેલેટ ગનના મુદ્દા સામે હતું.

The Manusmriti states that a woman must never be independent.

But I believe women should be independent.

You may have relationships with your father, brother, husband, or son, but you do not belong to them. You belong to yourself.@RahulGandhi pic.twitter.com/McrQ9RqC9G

— Supriya Shrinate (@SupriyaShrinate) August 22, 2026

ભારતની સૌથી મોટી તાકાત 70 કરોડ મહિલાઓ હોવાનું કહ્યું

‘છાત્રોની ગૂંજ’ કાર્યક્રમમાં રાહુલ ગાંધીએ દેશની આશરે 70 કરોડ મહિલાઓને ભારતની સૌથી મોટી તાકાત ગણાવી. તેમણે કહ્યું કે દરેક મહિલાની પોતાની યાત્રા, કલ્પના, આકાંક્ષા અને સપનાં હોય છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ મહિલાઓની ઓળખ ઘણીવાર પુત્રી, પત્ની અને માતા જેવી ભૂમિકાઓ સુધી સીમિત કરી દેવામાં આવે છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ સંબંધોમાં કોઈ ખરાબી નથી, પરંતુ કોઈ મહિલાની સંપૂર્ણ ઓળખ માત્ર આ સંબંધોથી નક્કી થવી જોઈએ નહીં.

મહિલાઓને પોતાની ઓળખ બનાવવા અને આત્મવિશ્વાસ રાખવા અપીલ

રાહુલ ગાંધીએ મહિલાઓને પોતાના માટે ઊભા થવા અને પોતાની ક્ષમતામાં વિશ્વાસ રાખવા અપીલ કરી. તેમણે કહ્યું કે મહિલાઓ માત્ર પરિવારની ભૂમિકાઓ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ વ્યાવસાયિક, ખેલાડી, શિક્ષણ ક્ષેત્રે કાર્યરત અને સમાજના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સક્રિય નાગરિક પણ છે. તેમના અનુસાર મહિલાઓની ક્ષમતાને માત્ર કોઈ પુરુષ સાથેના સંબંધના આધારે માપવી યોગ્ય નથી.

યુવાનોને ‘પિંજરું તોડવા’નું આહ્વાન

કાર્યક્રમ દરમિયાન રાહુલ ગાંધીએ યુવાનોને રૂઢ માન્યતાઓ અને પહેલેથી નક્કી કરાયેલા સામાજિક માળખાઓને પડકારવાની અપીલ કરી. તેમણે “પિંજરું તોડવા”નો સંદેશ આપતા કહ્યું કે દરેક વ્યક્તિ અલગ અને વિશિષ્ટ છે. દરેક વ્યક્તિના પોતાના સપનાં, વિચાર અને ભવિષ્યની કલ્પના હોય છે. તેમણે યુવાનોને પોતાની ઓળખ અને જીવનનો માર્ગ પોતે નક્કી કરવા પ્રોત્સાહિત કર્યા.

મહિલાઓમાં સંવેદનશીલતા અને દૂરંદેશી હોવાનો ઉલ્લેખ

રાહુલ ગાંધીએ મહિલાઓને દેશની મોટી તાકાત ગણાવતા કહ્યું કે તેમના વિચારમાં મહિલાઓ પુરુષોની સરખામણીએ વધુ સંવેદનશીલ, સૌમ્ય, કરુણાશીલ અને ભવિષ્યને લઈને વધુ દૂરંદેશી હોઈ શકે છે. તેમણે મહિલાઓની આ ક્ષમતાઓને દેશના ભવિષ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાવી અને કહ્યું કે સમાજે તેમની ઓળખ અને ભૂમિકાને વધુ વ્યાપક રીતે જોવાની જરૂર છે.

મનુસ્મૃતિ અને બાબાસાહેબ આંબેડકરનો સંદર્ભ

મનુસ્મૃતિનો વિરોધ ભારતીય સામાજિક ન્યાયના ઇતિહાસમાં ખાસ કરીને ડૉ. બી. આર. આંબેડકરના નામ સાથે જોડાય છે. 25 ડિસેમ્બર 1927ના રોજ મહાડમાં આંબેડકરે મનુસ્મૃતિનું દહન કર્યું હતું, જેને જાતિગત અસમાનતા સામેના તેમના સંઘર્ષના પ્રતીક તરીકે જોવામાં આવે છે. મનુસ્મૃતિની સામાજિક વ્યવસ્થામાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર જેવા વર્ણો તથા તેમની ભૂમિકાઓનો ઉલ્લેખ મળે છે, જેને આધુનિક સમયમાં સામાજિક પદાનુક્રમ અને અસમાનતાની ચર્ચા સાથે જોડવામાં આવે છે. જ્યોતિબા ફુલે સહિત અનેક સામાજિક સુધારકોએ પણ આવી સામાજિક અસમાનતાઓની ટીકા કરી હતી.

‘છાત્રોની ગૂંજ’માં મહિલાઓ અને યુવાનોના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા

‘છાત્રોની ગૂંજ’ કૉંગ્રેસના વિદ્યાર્થી અને યુવા સંપર્ક અભિયાનનો ભાગ છે. પુણેમાં 22 ઓગસ્ટે યોજાયેલા કાર્યક્રમમાં મહિલાઓ અને યુવાનો સાથે જોડાયેલા અનેક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. શિક્ષણ, મહિલાઓની સુરક્ષા, સમાનતા, સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ અને કારકિર્દીની તકો જેવા મુદ્દાઓ કાર્યક્રમના કેન્દ્રમાં રહ્યા.

પુણે પોલીસે કાર્યક્રમ માટે 30 શરતો મૂકી

કાર્યક્રમને મંજૂરી આપતી વખતે પુણે પોલીસે આયોજકો સામે 30 શરતો મૂકી હતી. તેમાં વાંધાજનક તસવીરો, બેનર અથવા અન્ય સામગ્રી પ્રદર્શિત ન કરવા તથા ધાર્મિક લાગણીઓને ઠેસ ન પહોંચે તેનું ધ્યાન રાખવા જેવી શરતો સામેલ હતી. કાર્યક્રમમાં આશરે 10,000 લોકો પહોંચે તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. કાર્યક્રમ બાદ સોશિયલ મીડિયા પર સામે આવેલી તસવીરો અને વીડિયો પરથી મોટી સંખ્યામાં લોકોની હાજરી જોવા મળી.

રાહુલ ગાંધીના નિવેદનથી રાજકીય ચર્ચા તેજ

રાહુલ ગાંધીના મનુસ્મૃતિ અંગેના નિવેદને મહિલા અધિકાર, સામાજિક સમાનતા અને રાજકીય વિચારધારાને લઈને નવી ચર્ચા ઊભી કરી છે. એક તરફ કૉંગ્રેસ તેને મહિલાઓની સ્વતંત્ર ઓળખ અને સામાજિક ન્યાય સાથે જોડે છે, જ્યારે બીજી તરફ આ મુદ્દો વંદે માતરમ અને રાષ્ટ્રવાદની ચાલી રહેલી રાજકીય ચર્ચા સાથે પણ જોડાઈ રહ્યો છે. પુણેના કાર્યક્રમમાં રાહુલ ગાંધીનો મુખ્ય સંદેશ મહિલાઓને પોતાની ઓળખ, પોતાના સપનાં અને પોતાના નિર્ણયો માટે સ્વતંત્ર સ્થાન આપવાનો રહ્યો.